Yeganə Hacıyeva: “İsrailin baş naziri ABŞ Prezidentinin qərarına hüquqi baxımdan mane ola bilməz”
İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu bir daha Türkiyəyə F-35 qırıcı təyyarələrinin satışına qarşı çıxıb. “Daha əvvəl dediyim kimi, bu, Yaxın Şərqdə güc balansını pozacaq, çünki mənim fikrimcə, Türkiyənin aqressiv istəkləri var. Onlar açıq şəkildə Osmanlı İmperiyasını bərpa etmək istədikləri barədə danışırlar", - deyə Netanyahu CNN-ə verdiyi müsahibədə bildirib.
O, Osmanlı İmperiyasının yalnız müasir Türkiyənin ərazisini deyil, həm də bir çox başqa ölkələri: Suriyanı, İordaniyanın bir hissəsini, bütün müasir İsraili və bəzi Fars körfəzi dövlətlərini əhatə etdiyini xatırladıb. "Buna görə də, mənim fikrimcə, bu, sülhü və sabitliyi təşviq edən bir qüvvə deyil. Əlbəttə ki, Amerikaya və ya ABŞ Prezidentinə istədiyi zaman gülümsəyən belə bir radikal rejimə belə bir güc versəniz, sonradan təcavüz görəcəksiz. Mən bunu etməzdim", - deyə İsrailin baş naziri bildirib.
Netenyahu Tranpa mane ola biləcəkmi?
Mətbuat Şuranın İH üzvü Yeganə Hacıyeva baki-xeber.com-a bildirdi ki, Netanyahunun bu bəyanatı təkcə İsrailin mövqeyinin ifadəsi deyil, həm də Vaşinqtona ünvanlanmış strateji siyasi mesajdır.
“Onun əsas məqsədi ABŞ administrasiyası və xüsusilə Konqresdə Türkiyəyə F-35 qırıcılarının satışına skeptik yanaşan dairələrə əlavə arqument verməkdir.
Lakin reallıq ondan ibarətdir ki, İsrailin baş naziri ABŞ Prezidentinin qərarına hüquqi baxımdan mane ola bilməz.
F-35 satışına dair qərar ABŞ administrasiyası tərəfindən qəbul edilir və Konqresin nəzarət mexanizmlərindən keçir.
Buna görə də Netanyahu bu prosesi dayandırmaqdan daha çox ona siyasi təsir göstərməyə çalışır”.
Y.Hacıyevanın fikrincə, əgər Donald Tramp Türkiyə ilə strateji münasibətləri gücləndirməyi ABŞ-ın milli maraqlarına uyğun hesab edərsə, Netanyahunun etirazları yekun qərarı dəyişmək üçün kifayət etməyə bilər. “Bununla belə, İsrailin təhlükəsizlik narahatlıqları Vaşinqtonda həmişə ciddi qəbul olunduğundan, bu mövqe satış prosesinin uzanmasına, əlavə şərtlərin irəli sürülməsinə və ya müəyyən məhdudiyyətlərlə həyata keçirilməsinə təsir göstərə bilər.
Nəticə etibarilə, Netanyahu Trampın qərarına birbaşa mane ola biləcək siyasi və və ya hüquqi alətlərə malik deyil.
Lakin İsrailin ABŞ-da güclü siyasi və lobbi imkanları nəzərə alsaq , onun mövqeyi qərarvermə prosesinə təsir göstərən mühüm amillərdən biri ola bilər.
Yekun olaraq onu qeyd edim ki, nəticə ilk növbədə Türkiyə–ABŞ münasibətlərinin hansı strateji mərhələyə daxil olacağından asılı olacaq.
Əgər Vaşinqton Ankaranı NATO-nun cənub cinahında əvəzolunmaz tərəfdaş kimi qiymətləndirərək , Yaxın Şərq, Qara dəniz, Şərqi Aralıq dənizi və Cənubi Qafqazda Türkiyənin rolunu ABŞ-ın uzunmüddətli təhlükəsizlik maraqlarının tərkib hissəsi hesab edərsə, F-35 proqramı üzrə əməkdaşlığın bərpası ehtimalı çox yüksəkdir.
Digər mühüm amil ABŞ Konqresində formalaşacaq siyasi konsensusdur.
Çünki Konqres yalnız hərbi texnologiyaların ixracına nəzarət etmir, eyni zamanda NATO müttəfiqləri ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığının siyasi çərçivəsini də müəyyənləşdirən əsas institutlardan biridir.
Əgər Konqresdə Türkiyənin müdafiə siyasəti, Rusiya ilə münasibətləri və regional fəaliyyətinə dair narahatlıqlar üstünlük təşkil edərsə, satış prosesi gecikdirilə, əlavə şərtlərlə müşayiət oluna və ya müəyyən məhdudiyyətlər tətbiq edilə bilər.
Əksinə, ABŞ-ın strateji maraqları Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılmasını tələb edərsə, Konqresdə daha praqmatik yanaşmanın formalaşması mümkündür.
Bununla yanaşı, Vaşinqtonun regional təhlükəsizlik prioritetləri də həlledici rol oynayacaq.
ABŞ administrasiyası Yaxın Şərqdə İranın təsirinin məhdudlaşdırılması, NATO-nun kollektiv müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi, Qara dəniz regionunda Rusiyanın təsirinin balanslaşdırılması və bölgədə yeni təhlükəsizlik arxitekturasının qurulması kimi məqsədləri ön plana çıxararsa, Türkiyənin hərbi potensialının artırılması strateji zərurət kimi qəbul ediləcək.
Əks halda, İsrailin təhlükəsizlik narahatlıqları və regiondakı hərbi balansın qorunması arqumentləri daha çox nəzərə alınacaq”.
Y.Hacıyevanın sözlərinə görə, bu baxımdan, F-35 məsələsi təkcə silah satışı ilə bağlı texniki qərar deyil, ABŞ-ın Yaxın Şərq və Avro-Atlantik məkan üzrə uzunmüddətli geosiyasi strategiyasını əks etdirən siyasi qərardır.
“Məhz buna görə də yekun nəticə ayrı-ayrı liderlərin bəyanatlarından daha çox, Vaşinqtonun strateji hesablamaları və milli təhlükəsizlik maraqları ilə müəyyən ediləcək”-deyə Y.Hacıyeva qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
