Məhərrəm Zülfüqarlı: “İrana qarşı müharibədə uğursuzluğa düçar olmasaydılar, bu cür bəyanatlar səslənməyəcəkdi”
“TRIPP layihəsi çərçivəsində yaranan risklərin idarə olunması və mümkün təhdidlərin qarşısının alınması Ermənistan-İran münasibətlərinin prioritet məsələlərindən biridir”. Bu sözləri İranın Ermənistandakı səfiri Xəlil Şirqolami iyulun 8-də İrəvanda keçirdiyi mətbuat konfransında deyib.
Səfir vurğulayıb ki, İranın ABŞ ilə sülh memorandumu imzalamasından cəmi 20 gün keçsə də, bu qısa müddətdə sənədin şərtləri dəfələrlə pozulub: “Buna görə də İranın öz sərhədləri yaxınlığında amerikalıların yerləşməsindən narahat olması tamamilə əsaslı və məntiqlidir. Bu narahatlıqlara aydın cavab verilməlidir. Birləşmiş Ştatların regional varlığından doğan risklər idarə olunmalı və İrana qarşı yönələ biləcək istənilən təhdidə dəqiq reaksiya verilməlidir”.
Burada diqqəti çəkən məqam odur ki, səfir Zəngəzur dəhlizi layihəsini sanki şantaj edir. Yəni İranın ABŞ-la sülh memorandumu işləmədikcə, ABŞ Zəngəzurda ola bilməz, İran buna dözməyəcək.
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən tarix elmləri doktoru, professor Məhərrəm Zülfüqarlı hesab edir ki, ABŞ-la İsrail İrana qarşı müharibəyə başlamasaydı və onlar uğursuzluğa düçar olmasaydılar, bu cür bəyanatlar səslənməyəcəkdi: “Yəni bu, bilavasitə Birləşmiş Ştatlar və İsrailin səhvidir ki, problemləri müharibə yolu ilə həllinə üstünlük verdilər. Belə başa düşdülər ki, Putinin elədiyi səhv kimi qısa müddətdə lideri öldürəcəklər və bununla da problem həll olunacaq. Nəticədə insanlar küçələrə çıxacaqlar. Bütün bunlar alınmayandan sonra sanki İranın reytinqi yüksəldi. Ancaq bu, o demək deyil ki, İran rejiminin problemləri yoxdur, qonşularla, insan haqları ilə bağlı problemi yoxdur. Sadəcə, müharibənin başlanmasının səhv olması və onların istədiklərinə nail ola bilməməsi məsələni bu cür dəyişdi. İranın TRIPP-ə qarşı olmasının müəyyən səbəbləri var. İranla Azərbaycan arasında Araz dəhlizi ilə bağlı müqavilə imzalanıb. Yəni Zəngəzur dəhlizinə alternativ olan və bir qədər məsafəcə uzun olan Araz dəhlizi. Bu işə hazırlıqlar da gedirdi və Azərbaycan tərəfi dəfələrlə bildirmişdi ki, əgər Zəngəzur dəhlizi alınmasa, biz Araz dəhlizindən istifadə edəcəyik. İran maraqlıdır ki, tranzit yüklər onun ərazisindən keçsin. Çünki bundan iqtisadi baxımdan qazanacaqlar. Bir dövlət olaraq burada İranı başa düşmək olar ki, öz marağını, qazancını düşünür. Hesab edirəm ki, hər iki dəhlizin olması Azərbaycanın xeyrinədir. Çünki hər iki dəhliz gələcəkdə işləyərsə, bütün yüklər Azərbaycandan keçəcək. Çünki Çin, Orta Asiyadan gələn və Avropaya gedən yüklər Azərbaycandan keçəcək. Bu da Azərbaycanın maraqlarına cavab verir. Ümumən hər hansı bir böyük layihədə alternativlərin olması vacibdir. Məsələn, Baki nefti əvvəl yalnız Novorosisk kəməri ilə daşınırdısa, Bakı-Tbilisi-Ceyhan çəkiləndən sonra biz onu ləğv etmədik. Paralel olaraq hər iki neft kəmərindən istifadə etdik. İndidə İranın belə bəyanatlar verməsinin əsas səbəbi yeni alternativlə bağlıdır. Tehran belə güman edir ki, TRIPP açılarsa, Araz dəhlizinə ehtiyac qalmayacaq. O üzdən, belə hallar baş verməsin deyə Azərbaycan hər iki layihədə maraqlı olmalıdır. Çünki bu gün Ermənistanda Paşinyandır, sabah başqası gələ bilər, Rusiyanın oyunları ola bilər. Ancaq İran böyük dövlətdir. Kənar qüvvənin yox, ancaq öz marağından çıxış edir. O üzdən, hər iki layihənin reallaşması daha məqsədəuyğundur”.
Vidadi ORDAHALLI
