Dünyanın müxtəlif ölkələrində diaspor quruculuğu işində Azərbaycan təşkilatları fəaliyyətlərini davam etdirirlər.
Yeri gəlmişkən, bir vaxtlar ən böyük fəal diaspor prosesimiz Rusiyada gedirdi. Bunun üçün ən fəal məkan Rusiya idi. Ancaq sonradan orada diasporumuza ciddi problemlər yaradıldı. Yəni sonra Rusiyada siyasət dəyişdi, indiyə qədər diasporun fəaliyyətinə, ayaqda qalmasına imkan vermirlər. Diaspor üzvlərini həbs ediblər və sair. Bir vaxtlar Rusiyada müxtəlif qurumlar fəaliyyət göstərurdi. Amma indi onlar yoxdur, hamısını ləğv ediblər. Fəaliyyətlərində ciddi problemlər yaradıblar. Diasporumuzun imkanları Rusiya siyasi hakimiyyəti tərəfindən məhdudlaşdırılmağa başlayandan sonra qarşımızda diaspor quruculuğu sahəsində yenu istiqamətlər açıldı. Rusiya və Belarusu çıxmaq şərti ilə digər MDB ölkələrində, məsələn Mərkəzi Asiya dövlətlərində Azərbaycan diasporumuzun inkişafı bir istiqamət, Avropa və Amerikada diasporumuzun mütəşəkkillənməsi, fəallaşması isə digər bir istiqamət kimi özünü göstərir.
Rusiyadakı diasporumuzun fəaliyyəti zəiflədiləndən sonra MDB-nin digər ölkələrində, Avropada və Amerikada diaspor quruculuğumuzun aktivləşdirilməsi vəzifəsi nə yerdədir? Ümumiyyətlə, bu istiqamətdə nələr edilib və nələr edilməlidir?
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Rusiyada yaşayan Azərbaycan diasporu müxtəlif sosial, hüquqi və təşkilati problemlərlə üzləşib. İş icazəsi, qeydiyyat, miqrasiya qaydalarının sərtləşdirilməsi və deportasiya riskləri bəzi azərbaycanlılar üçün çətinlik yaradır.
Bəzi hallarda Qafqaz mənşəli insanlara qarşı ayrı-seçkilik və mənfi münasibət halları qeydə alınıb.
Mütəxəssislərin fikrincə, diaspor təşkilatları arasında koordinasiya və vahid fəaliyyətin zəif olması problemlərin effektiv həllini çətinləşdirir.
Amerika və Avropada yaşayan Azərbaycan diasporu isə son onilliklərdə daha fəal təşkilatlanıb və mədəni, ictimai, elmi və informasiya sahələrində fəaliyyətini genişləndirib.
Əsas fəaliyyət istiqamətləri
Azərbaycan mədəniyyətinin tanıdılması olub ki, Novruz, musiqi, rəqs, milli mətbəx və sərgilər vasitəsilə Azərbaycan mədəniyyəti ABŞ və Avropa ölkələrində təqdim olunur. Tələbə birlikləri, həftəsonu məktəbləri və gənclər təşkilatları vasitəsilə Azərbaycan dili və mədəniyyəti yeni nəslə öyrədilir.
Diaspor təşkilatları konfranslar, görüşlər və müxtəlif tədbirlər keçirərək Azərbaycan haqqında məlumatlandırma işləri aparırlar.
Avropada yaşayan azərbaycanlı mühəndislər, alimlər və sahibkarlar arasında əməkdaşlığı gücləndirmək üçün forumlar və peşəkar platformalar yaradılır.
Avropa və Amerikada yüzlərlə Azərbaycan icması və diaspor təşkilatı fəaliyyət göstərir. Onlar müxtəlif ölkələrdə Azərbaycanı təmsil edən koordinasiya şəbəkələri formalaşdırıblar. ABŞ-da və bir sıra Avropa ölkələrində Azərbaycan mədəniyyətini tanıdan festivallar, sərgilər və xatirə tədbirləri müntəzəm təşkil olunur. Diaspor nümayəndələri elm, biznes və texnologiya sahələrində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək məqsədilə beynəlxalq forumlar keçirirlər. Məsələn, Avropada yaşayan azərbaycanlı mühəndislərin forumları peşəkar əlaqələrin genişlənməsinə xidmət edir.
Müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən diaspor təşkilatları Azərbaycanın tarixi, mədəniyyəti və iqtisadi potensialı haqqında məlumatlandırma layihələri həyata keçirirlər.
Bununla yanaşı, diasporun qarşısında koordinasiyanın gücləndirilməsi, gənc nəslin təşkilatlara daha fəal cəlb olunması və müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən təşkilatlar arasında əməkdaşlığın artırılması kimi vəzifələr də qalmaqdadır.
Avropada Azərbaycan diasporunun fəaliyyət göstərdiyi çoxsaylı təşkilatlar var. Onların bir hissəsi ümumavropa səviyyəsində, digərləri isə ayrı-ayrı ölkələrdə fəaliyyət göstərir.
Diaspor Fəaliyyətinə Jurnalistlərin Dəstəyi İctimai Birliyinin sədri, araşdırmaçı-jurnalist Fuad Hüseynzadə baki-xeber.com-a bildirdi ki, son illərdə Rusiyada Azərbaycan diasporunun fəaliyyət imkanlarının müxtəlif səbəblərdən məhdudlaşması diqqət çəkir. “Əlbəttə ki, bu situasiya diaspor jurnalisti olaraq bizləri də narahat edir. Bu baxımdan diaspor siyasətində yeni prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi zərurəti yaranıb. Əgər bir dövrdə əsas ağırlıq mərkəzi Rusiya idisə, hazırda diaspor quruculuğunun coğrafiyasının genişləndirilməsi daha aktual və strateji vəzifəyə çevrilib. Bu baxımdan son illərdə MDB-nin digər ölkələrində, xüsusilə Mərkəzi Asiya dövlətlərində yaşayan azərbaycanlıların təşkilatlanması daha çox sürətlənib. Eyni zamanda Avropa və ABŞ-da fəaliyyət göstərən Azərbaycan icmalarının gücləndirilməsi, onların daha sıx koordinasiya olunması istiqamətində müəyyən addımlar atılıb. Müxtəlif ölkələrdə diaspor təşkilatlarının yaradılması, mövcud qurumlar arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi, mədəni tədbirlərin, konfransların, informasiya kampaniyalarının keçirilməsi və gənclərin diaspor fəaliyyətinə cəlb olunması bu istiqamətdə görülən işlər sırasındadır. Bununla yanaşı, qarşıda duran vəzifələr daha genişdir”.
F.Hüseynzadənin sözlərinə görə, ilk növbədə, müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən diaspor təşkilatları arasında vahid koordinasiya mexanizmləri daha da gücləndirilməli, peşəkar lobbiçilik fəaliyyətinə daha çox diqqət yetirilməlidir. “Xaricdə yaşayan gənc azərbaycanlıların milli kimliyə bağlılığının qorunması, ana dilimizi unutmaması, onların yaşadıqları ölkələrin ictimai-siyasi həyatında daha fəal iştirak etməsi təşviq edilməlidir. Yeri gəlmişkən, biz hazırda Diaspor Fəaliyyətinə Jurnalistlərin Dəstəyi İctimai Birliyi olaraq bu istiqamətdə “Ana dilini unutmuruq” adlı layihə icra edirik. Eyni zamanda informasiya mübarizəsində müasir rəqəmsal platformalardan daha səmərəli istifadə olunmalı, Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılması üçün sistemli fəaliyyət davam etdirilməlidir.
Onu da qeyd edək ki, Rusiyada yaranmış məhdudiyyətlər oradakı diasporumuz üçün müəyyən çətinliklər yaratsa da, eyni zamanda yeni coğrafiyalarda daha güclü və şaxələndirilmiş diaspor şəbəkəsinin formalaşdırılması işi güclənməkdədir. Bizim də əsas məqsədimiz qarşıdakı dövrdə dünyanın müxtəlif regionlarında yaşayan azərbaycanlıların potensialını birləşdirərək daha təsirli, müasir və dayanıqlı diaspor fəaliyyətinin təmin edilməsinə vətəndaş cəmiyyəti və media olaraq töhvə verməkdir”-deyə müsahibimiz vurğuladı.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
