Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsulları, xüsusən də meyvə məlum səbəblərdən Rusiya satış bazarlarına əvvəlki intensivliklə göndərilmir. Halbuki, əvvəl vəziyyət tamamilə fərqli idi. Səbəb rublun həddən artıq ucuzlaşmasına görə Rusiya bazarlarında satışın artıq sərfəli olmamasıdır. Bu fonda fermerlər müəyyən çətinliklərlə üzləşib. Ancaq bütün bunlar o demək deyil ki, daxili bazarlarda, xüsusən də paytaxt Bakı başda olmaqla, böyük şəhərlərdə meyvəyə tələbat yoxdur.
Əslində tələbat yetərincə var, sadəcə meyvənin bazara çıxarılmasına maneələr yaradılır. Xüsusən də bəzi rayonların icra başçıları məqsədyönlü şəkildə süni maneələr yaradır. Rayonlarda həddən artıq ucuz qiymətə təklif olunan meyvə bazara çıxa bilmədiyi üçün çürüyür. Rayonda 10 qəpiyə təklif edilən alma paytaxt bazarlarında 60 qəpikdən aşağı deyil. Məhsul paytaxta və ya xaricə çıxmadığı üçün fermerlər emal müəssisələrinə üz tutur. Amma burda da meyvə ucuz alındığı üçün sərf etmir. Kəndlilər almanı şaxtadan qorumaq üçün örtükdə saxlayırlar. Rayonlarda saxlama anbarı fəaliyyət göstərsə də, orada məhsulu saxlamaq təsərrüfat sahiblərinə sərfəli deyil.
Qubanın kəndlərində səbrsizliklə alıcı gözləyən bağbanlar bildirir ki, indi almanın bir yeşiyini 2 manata satmağa məcburdurlar. O qiymətə də alan yoxdur. Bakı bazarlarına apara bilmirlər, çünki bu sistemdə monopoliya mövcuddur. Qərb bölgəsində xurma ticarəti ilə məşğul olan sahibkarlar çıxılmaz vəziyyətdədir. Əsasən Rusiya bazarına çıxarılan meyvə rublun ucuzlaşmasından sonra öz alıcısını itirib. Yüksək məhsuldarlığı ilə seçilən Şərq xurması ötən il baha satıldığı halda, bu il məhsulu sata bilmirlər. Məhsulun bir 1 yeşiyini 5-7 manata təklif edən kəndlilər bu il yetişdirdikləri xurmaya alıcı tapa bilmirlər. Bənzər problem digər rayonlarda da mövcuddur.
Ən nəhayət, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, mövsüm ərzində təsərrüfatlarda 506,8 min ton kartof, 765,4 min ton tərəvəz, 356,4 min ton bostan məhsulları, 179,7 min ton meyvə və giləmeyvə, 3201 ton üzüm, 363,6 ton yaşıl çay yarpağı, 1496 ton tütün toplanıb, 1447 ton günəbaxan istehsal edilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə müvafiq olaraq 8,7 faiz, 6,6 faiz, 9,6 faiz, 1,8 faiz, 0,9 faiz, 14,8 faiz, 20,1 faiz çoxdur.
Bütövlükdə, ekspertlər çıxış yolunu nədə görür?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən kənd təsərrüfatı sahəsi üzrə mütəxəssis Vahid Məhərrəmov bunu müxtəlif amillərlə əlaqələndirir. Onun fikrincə, bazara məhsulların gətirilməsi imkanının məhdudlaşdırılması belə vəziyyətin yaranmasına səbəb olur: "Bu gün kənd təsərrüfatı məhsullarının baha olmasının başlıca səbəbi bazarın inhisarda olmasıdır. Ölkədə bir topdansatış mərkəzi var. Halbuki, Bakının müxtəlif yerlərində bir neçə topdansatış mərkəzi olmalıdır və burada istehsalçılar məhsulları fərqli qiymətə təhvil verməlidir. Amma belə mərkəzin sayı bir olduğu üçün onlar qiyməti diktə edir. Məhsulu özlərinə sərf edəcək şəkildə ucuz alıb, istədikləri qiymətə satırlar. Ona görə də kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətində enmələr müşahidə olunmur. Digər tərəfdən, ötən il Rusiya Avropadan gələn məhsula embarqo qoydu. Azərbaycanda bəzi tərəvəzlərin bir hissəsi Rusiyaya getdi. Rusiyada rublun düşməsi ilə əlaqədar bizim fermerlər bu ölkəyə meyvə-tərəvəz ixracına tərəddüd edir. Həm də hazırda Rusiyaya kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsal səviyyəsi yüksək, sistemli olan ölkələrdən mal-məhsul idxalı artıb deyə, bizim məhsullara maraq azalıb. Bütün hallarda, ölkə daxilində meyvə-tərəvəzin bazarlara maneəsiz çıxışına şərait yaradılmalıdır. Yaradılan süni maneələr aradan qaldırılarsa, o zaman vətəndaşlar daha münasib qiymətə məhsul ala bilər".
Vidadi ORDAHALLI
