Nazirlər Kabineti 2026-cı il üçün Azərbaycanda ərzaqlıq buğdanın dövlət tədarük qiymətini hər ton üçün 400 manat səviyyəsində saxlayıb. Bununla bağlı Baş nazir Əli Əsədov sərəncam imzalayıb. Beləliklə, dövlət tədarük qiyməti ötən illə müqayisədə dəyişməyib.
Eyni zamanda, qüvvədə olan qaydalara əsasən, müasir suvarma sistemləri tətbiq edilən təsərrüfatlarda yetişdirilən və Dövlət Ehtiyatları Agentliyinə və ya un dəyirmanlarına təhvil verilən ərzaqlıq buğdanın hər tonuna görə istehsalçılara əlavə 100 manat subsidiya ödənilməyə davam edəcək. Bu halda uyğun meyarlara cavab verən fermerlər üçün hər ton buğdadan əldə olunan ümumi gəlir 500 manata çatır.
Bu qiymət həddi fermerləri daha çox ərzaq buğdasi istehsal etməyə və ölkənin bu məhsul üzrə idxaldan asılılığı aradan qaldırmağa yetərlidirmi?
Ərzaqlıq buğdanın dövlət tədarük qiymətinin 2026-cı il üçün də dəyişdirilməməsi və subsidiyanın əvvəlki qaydada saxlanılması ilk baxışdan fermerlərə dəstək kimi görünsə də, bu yanaşmanın istehsalı ciddi şəkildə artıracağı inandırıcı görünmür. Son illərdə gübrə, yanacaq, suvarma, ehtiyat hissələri, əməkhaqqı və digər istehsal xərcləri artdığı halda, tədarük qiymətinin sabit saxlanılması fermerlərin gəlirliliyini zəiflədir. Nəticədə əlavə investisiya etmək və məhsuldarlığı artırmaq üçün stimul da azalır.
Bundan əlavə, mövcud subsidiya mexanizmi də öz effektivliyi ilə seçilmir. Fermerlər subsidiyanın yalnız təxminən 25 faizini nağd şəkildə istifadə edə bilir, qalan vəsait isə xüsusi kartlar vasitəsilə yalnız müəyyən məhsulların alınmasına yönəldilir. Praktikada isə bu bazarda keyfiyyətli məhsulların əlçatanlığı ilə bağlı problemlər mövcuddur. Bir çox fermerlər həmin vəsait hesabına keyfiyyəti aşağı olan gübrə, herbisid, pestisid, toxum və digər kənd təsərrüfatı vasitələrini almağa məcbur qalırlar. Halbuki, məhsuldarlığın artması birbaşa istifadə olunan toxumun, gübrənin və bitki mühafizə vasitələrinin keyfiyyətindən asılıdır. Keyfiyyətsiz və ya təsir gücü zəif olan vasitələrlə yüksək məhsuldarlıq əldə etmək mümkün deyil. Fermer subsidiya alsa da, bu vəsait onu real mənada daha məhsuldar istehsala yönəltmirsə, subsidiyanın məqsədi də tam reallaşmır.
Əgər məqsəd Azərbaycanın ərzaqlıq buğda üzrə idxaldan asılılığını azaltmaqdırsa, təkcə dövlət tədarük qiymətini müəyyənləşdirmək və subsidiya ayırmaq kifayət deyil. Subsidiya mexanizmi fermerə daha çevik istifadə imkanı verməli, bazarda keyfiyyətli toxum, gübrə və bitki mühafizə vasitələrinin əlçatanlığı təmin edilməli, eyni zamanda suvarma, aqrotexniki xidmətlər və müasir texnologiyalara çıxış genişləndirilməlidir. Əks halda, dövlət xərcləri artsa da, bu vəsaitin istehsalın həcminə və məhsuldarlığa təsiri məhdud olaraq qalacaq.
Akif NƏSİRLİ
