Bu gün Azərbaycan üçün prioritet məsələlərdən biri də işğaldan azad edilmiş ərazilərində yeni iqtisadi layihələrin həyata keçrilməsidir. Bu hal həmin ərazilərdə inkişaf və bu yerlərin rifah məkanına çevrilməsi baxımından da vacib hesab edilir. Digər tərəfdən belə vəziyyət bütövlükdə region üçün də olduqca vacib sayılır. Əslində, regionda maraqlı qüvvələr, xüsusən də Rusiya proseslərin məhz qeyd edilən istiqamətdə inkişafında maraqlıdır.
Ekspertlər yuxarıda qeyd edilənlər fonunda vurğulayır ki, məlum Moskva görüşünün yekunları da bu mənada Cənubi Qafqazda davamlı sülhün və təhlükəsizliyin əldə edilməsi üçün çox vacib əhəmiyyət daşıyır. Əgər tərəflər arasında iqtisadi əlaqələr yaransa, bu, xalqların tədricən barışmasına və birgəyaşayışın mümkün olmasına şərait yaradacaq. Eyni zamanda, region ölkələrinin iqtisadi inkişafı üçün əlavə stimul rolunu oynayacaq. Indilikdə liderlərin Moskva görüşünün nəticələri bir daha təsdiq edir ki, qarşıdakı müddət ərzində əsas diqqət nəqliyyat kommunikasiyaları və iqtisadi əlaqələrin bərpasına yönələcək. Ermənistan vasitəsilə Azərbaycan-Naxçıvan-Türkiyə və Ermənistan-Azərbaycan-Rusiya, həmçinin Ermənistan-Azərbaycan-İran marşrutları üzrə nəqliyyat dəhlizləri işə salınacaq. Bu, Azərbaycanın istəklərinə tam uyğundur və sülh prosesinə ölkəmizin mühüm töhfəsinin vacib göstəricisidir. Elə rusiyalı politoloq Sergey Markov da Dağlıq Qarabağla bağlı prosesləri şərh edərkən məsələyə məhz bu prizmadan yanaşır: "Rəsmi Bakı artıq Dağlıq Qarabağın tamamilə Azərbaycanın tərkibinə qaytarılmasının üçüncü mərhələsinə daxil olur". O bildirib ki, birinci mərhələdə Azərbaycan şiddətli müharibə nəticəsində Ermənistanın nəzarətində olan ərazilərinin 40 faizini işğaldan azad edib: "İkinci mərhələdə Azərbaycan artıq siyasi və diplomatik danışıqlarda öz müzəffər ordusunun təzyiqi ilə 30 faiz ərazini hərbi əməliyyatlar aparmadan qaytarmış oldu. Hazırda 30 faiz ərazi Azərbaycanın nəzarətindən kənar qalıb. Azərbaycan bu ərazini daha hərbi yolla deyil, hətta siyasi-diplomatik yolla da deyil, ancaq iqtisadi yolla, tədricən Dağlıq Qarabağın Azərbaycana inteqrasiya edilməsi yolu ilə qaytaracaq”.
Burada bir daha xatırladaq ki, Moskvada imzalanmış sənədə əsasən, regionda həm vaxtilə mövcud olan, həm də yeni kommunikasiya və nəqliyyat əlaqələrinin yaradılmasına başlanılır. Nəticədə yaxın gələcəkdə Azərbaycanla Naxçıvanı, daha sonra Türkiyəni birləşdirəcək yol inşa olunacaq. Qeyd edək ki, bu yol Azərbaycanın iqtisadi potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Digər tərəfdən, Azərbaycan ərazisindən keçməklə Ermənistanla Rusiyanı əlaqələndirəcək yol salınacaq. Bu isə Ermənistanın Rusiya ilə quru yolu əlaqəsində Gürcüstandan asılılığının azalmasına səbəb olacaq. Eyni zamanda, Bakı və digər şəhərləri Xankəndi ilə əlaqələndirəcək yolların çəkilməsi də nəzərdə tutulur. Bütün bunlar isə Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının artmasına, beynəlxalq nüfuzunun güclənməsinə və bölgədə yeni yaranacaq geosiyasi və geoiqtisadi düzəndə əhəmiyyətinin artmasına gətirib çıxaracaq. Beləliklə, Moskva görüşü və imzalanan bəyanat regional sabitliyi, təhlükəsizliyi möhkəmləndirməyə, bölgənin iqtisadi tərəqqisinə xidmət edir. Məhz bu görüşün nəticəsi olaraq regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının işə düşməsi, “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizinin tərkib hissəsi kimi “Mehri dəhlizi”nin reallaşması Naxçıvana, daha sonra Türkiyəyə dəmir yolunun açılması deməkdir. Bu da Azərbaycanın Naxçıvan, həmçinin Türkiyə ilə əlaqələrini gücləndirəcək, ölkəmizin geoiqtisadi əhəmiyyətini artıracaq. Lakin kommunikasiya xətləri təkcə Azərbaycan üçün deyil, eyni zamanda, region ölkələrinin hamısı üçün böyük əhəmiyyət kəsb edəcək. “Vestnik Kavkaza” İnformasiya Agentliyinin eksperti Andrey Petrov da bildirir ki, bütün bunlar Azərbaycanın proseslərə nə dərəcədə düzgün yanaşmasının real təzahürüdür: “Moskvadakı üçtərəfli görüşün məqsədi ölkə başçılarının 9 noyabr bəyanatının yerinə yetiriləcəyini bir daha vurğulaması olub. Buna heç bir alternativ ola bilməz. Nəqliyyat yollarının açılması istiqamətindəki işlərin təfərrüatı ortaya qoyuldu. Sərhədlərin açılmasını, Ermənistan da daxil olmaqla, bütün tərəflər dəstəklədi. Cənubi Qafqazdakı vəziyyəti həll etmək üçün yaradılan yeni işçi format çərçivəsində yol tikintisi istiqamətində görüləcək işlər müəyyənləşdiriləcək”. Ekspertin fikrincə, sərhədlərin açılması Azərbaycan iqtisadiyyatına da müsbət təsir edəcək: “Nəqliyyat yollarının açılması iqtisadi əlaqələrin dirçəlməsinə gətirib çıxaracaq. Azad edilən ərazilərdə salınacaq dəmir yolu xətləri Naxçıvan üzərindən Türkiyəyə uzanaraq Azərbaycanın bu ölkə ilə iqtisadi əlaqələrini daha da genişləndirəcək. Rusiya üçün isə bu qərar Ermənistanla hazırda mövcud olmayan tammiqyaslı dəmir yolu bağlantısının açılmasına şərait yaradacaq”.
Tahir TAĞIYEV
