Azərbaycandakı iş adamları nağdız valyuta əməliyyatlarında çətinliklə qarşılaşdıqlarını iddia edirlər.
Sahibkarlar iddia edirlər ki, banklar şirkətlərin və fərdi sahibkarların xaricə köçürmə tapşırıqlarını "konvertasiya edə bilmədiklərindən" icra etmirlər: “Biz idxal ilə məşğuluq. Adətən aldığımız malın dəyərini ödəyən zaman hesabımızdakı məbləğ həmin günün məzənnəsi ilə ABŞ dollarına konvertasiya edilir və sonra köçürmə həyata keçirilir. 2021-ci ilin ilk iş günündən banklar bizim konvertasiya (valyutaya dəyişdirilməsi – red.) istəklərimizi təmin etmirlər. Bizə verilən məlumata görə, yaranmış vəziyyət bankların valyuta hərracından dollar ala bilməmələri ilə bağlıdır. Bu absurddur, Mərkəzi Bankın məlumatına görə, bu gün valyuta hərracında banklara 70,6 milyon dollar satılıb. Həmçinin, "qara bazar"dan istənilən qədər 1.72 manatdan dollar tapmaq mümkündür. Bu gün səhər 11 radələrində İnternet Bankinq vasitəsilə konvertasiya əməliyyatı sifariş etmişik, lakin indiyədək sifarişimiz təmin edilməyib. Xarici tərəfdaşlarımıza yaranmış vəziyyəti izah etməkdə çətinlik çəkirik. Digər tanış sahibkarlar da eyni vəziyyətlə üzləşiblər".
Qeyd edək ki, yaranmış vəziyyətin, iddia edildiyi kimi, bir sıra bank əməkdaşları tərəfindən "bankların valyuta hərracından dollar ala bilməmələri ilə" izah edilməsi inandırıcı deyil. Belə ki, valyuta hərracından alınan dollar vəsaiti nağd əməliyyatlara yönəldilir.
“...banklara göstəriş verilə bilər ki, xaricə iri ödənişlər olan zaman onlar məlumat versinlər”
Məsələ ilə bağlı Mərkəzi Bankın məlumatına görə, 2020-ci ilin 9 ayında nağdsız valyuta bazarında aparılmış əməliyyatların həcmi ötən ilin müvafiq dövrünə nəzərən 4.1% azalaraq 18.7 milyard ABŞ dolları ekvivalentində olub. Nağdsız valyuta əməliyyatlarının 86.7%-i ABŞ dollarında, 13.3%-i isə digər valyutalarda aparılıb. Valyuta əməliyyatlarının 36.2%-i banklararası valyuta bazarında (BVB), 63.8%-i isə bankdaxili valyuta bazarında (BDVB) həyata keçirilib. Dövr ərzində BVB-də əməliyyatların 99.3%-i ABŞ dollarında, 0.5%-i avroda, 0.2%-i isə digər valyutalarda aparılıb.
Bank məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov bildirdi ki, bu cür durumun yaranmasının bir neçə səbəbi ola bilər: “İlk olaraq qeyd edim ki, banklarda valyuta çatışmazlığının yaranmasının günahı ola bilər ki, Mərkəzi Bankın üzərinə düşür. Bankın sədri ötən ilin sonunda parlamentdəki çıxışında devalvasiya qorxusunun olmadığını bildirdi. Əgər qorxu yoxdursa, onda niyə dollar satılmır? Yeri gəlmişkən, mən də devalvasiyanın olacağına inanmıram, amma bankın əməli bank rəhbərinin sözünü təkzib edir”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, bu durum bankların özü tərəfindən də yaradıla bilər: “Ola bilər ki, banklar, sadəcə, “oyun oynayırlar”. Doğrudur, Mərkəzi Bankın sədri devalvasiyanın olmayacağını deyib, amma 2015-ci ildən sonra Elman Rüstəmova etibar edənlərin sayı azalıb. Onun sözlərini bəziləri əksinə qəbul edir. Digər tərəfdən isə benzin və dizelin bahalaşması da, nədənsə, devalvasiya gözləntilərini artırıb, halbuki, bu məsələnin devalvasiya ilə əlaqəsi yoxdur. “Qara bazar” sahiblərinin də vəziyyəti qəsdən bu istiqamətə yönəltməsi mümkündür ki, hər kəs “qara bazar”dan daha yüksək qiymətlərlə dollar alsın. “Qara bazar” iştirakçılarının da banklarla əlaqəsinin olması ilə bağlı böyük ehtimal var. Bankların bilərəkdən belə bir panika yaratması mümkündür. Ola bilər ki, banklara qeyri-rəsmi göstəriş verilib ki, xaricə köçürmələrlə bağlı əvvəlcə Maliyyə Monitorinq Xidmətinə müraciət olunsun. Maliyyə Monitorinq Xidməti “çirkli pulların yuyulması” və terrorçuluğun maliyyələşməsi ilə mübarizə aparan qurumdur. İstənilən vətəndaş və ya hüquqi şəxs bankda pul köçürmək istədiyi zaman həmin əməliyyat şübhəli bilinirsə, bank dərhal Maliyyə Monitorinq Mərkəzinə məlumat verir. Belə olduqda Mərkəz 2 gün müddətində banka cavab verir. Problem yoxdursa, pul köçürülməsi təmin edilir, hansısa problem aşkarlanan zaman əlavə 2 gün də araşdırılma davam etdirilir. Amma müştəriyə bu haqda məlumat verilmir. Müxtəlif bəhanə gətirilə bilər, amma bu zaman həmin şirkətin fəaliyyəti araşdırılır. Bu artıq Maliyyə Monitorinq Xidməti tərəfindən deyil, hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən aparılır. Ölkədən valyuta axınının qarşısının alınması üçün banklara göstəriş verilə bilər ki, xaricə iri ödənişlər olan zaman onlar məlumat versinlər”.
Ə.Həsənov hesab edir ki, yaranmış vəziyyət idxalla bağlı problemlər yarada bilər: “Ola bilər ki, hansısa şirkətlər ölkədən valyuta çıxarmaq üçün xaricə köçürmə etsinlər, biz bunun şahidi olmuşuq. Amma yəqin ki, böyük bir qisim xaricdən mal almaq üçün bunu edir. Pul vaxtında köçürülməyəcəksə, mal da gətirilməyəcək. Hamıya da məlumdur ki, Azərbaycanda supermarketlədə satılan malların böyük əksəriyyəti xaricdən gətirilir. Belə bir durumun yaranması qıtlıq yarada bilər. Ümid edirəm ki, aidiyyəti qurumlar bu işlə məşğul olacaq və problemin bu həddə çatmasına imkan verməyəcəklər”.
Günel CƏLİLOVA
