2021-ci ildə Azərbaycanın dövlət büdcəsində neftin 1 barrelinin qiymətinin 35 ABŞ dolları olması nəzərdə tutulub. Bu, 2020-ci illə müqayisədə eynidir. Amma enerji bazarında real vəziyyəti şərh edən ekspertlər qiymətin bundan daha yüksək olacağını proqnozlaşdırır. Yəni gələn il neftə tələbin əhəmiyyətli dərəcədə artacağı, orta qiymətlərin 55-60 dollar aralığında dəyişəcəyi bildirilir.
Qeyd edək ki, bu ilin avqustunda büdcə dəyişikliyindən sonra Azərbaycanda neft qiyməti 35 dollar olaraq götülüb. Amma hazırda satış qiyməti 46 dollar təşkil edir. Deməli, neft Azərbaycana nəzərdə tutulduğundan daha çox gəlir gətirir. Amma gələn il bu gəlirin daha çox olması gözlənilir. Çünki neftə tələb artır. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak məsələ ilə bağlı qeyd edir:“Dünya neft bazarında tələbat böhrandan əvvəlki həcmin 90%-nə çatıb, bütövlükdə isə 2021-ci ildə bərpa olunacaq". Onun fikrincə, OPEC+ formatı çərçivəsində hasilatın ixtisarına dair məlum razılaşma neft bazarının sabitləşməsində böyük rol oynayıb:“Əks təqdirdə bu gün neftin 1 barrelinin qiyməti 45 ABŞ dolları yox, az olacaqdı, bəzən isə mənfiyə düşəcəkdi". Novak, həmçinin, OPEC+ razılaşması çərçivəsində avqust-dekabr ayları ərzində Rusiyada hasilatın 13%, il ərzində isə 10% azalaraq 510 milyon tona düşə biləcəyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, razılaşmanın birinci mərhələsi olan may-iyul aylarında isə ölkədə hasilat 19% azaldılıb.
Səudiyyə Ərəbistanının enerji naziri Əbdüləziz bin Salman isə qeyd edir ki, cari ilin sonunda xam neftə olan tələbat pandemiyadan əvvəlki səviyyənin 97 faizinə çata bilər. O əlavə edib ki, qlobal enerji bazarlarında sabitliyin davam etməsi üçün üç əsas şərtə – hasilatın azaldılması, buna əməl edilməsinə və təzminat prinsiplərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Səudiyyəli nazir bildirib ki, bütün dünya OPEC+ alyansının xam neftin qiymətlərini tənzimləmək gücünə malik olduğunu gördü:“İndi dünya bu alyansın neft bazarında, energetika sənayesi və qlobal iqtisadiyyatda sabitlik yarada biləcəyinə əmin oldu. OPEC+ alyansının üzvləri apreldə hasilatın azaldılmasına dair tarixi qərar qəbul etdilər”. O, İraq və Nigeriyanın da sonradan qərara qoşulmasını yüksək qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, tələbatla tədarük arasında balansın bərpa edilməsi dənizlərdə dolu tankerlərin sayını da azaldıb, həmçinin bir çox ölkələrdə, o cümlədən Səudiyyə Ərəbistanında benzinə və dizel yanacağına tələbat artıb. Nazir onu da qeyd edib ki, enerji bazarında sabitlik qlobal iqtisadiyyatın COVID-19 pandemiyası ilə əlaqədar böhrandan çıxması amili ilə də sıx bağlıdır. OPEC-in baş katibi Məhəmməd Barkindo da vurğulayır ki, qlobal neft tələbatının yaxın aylarda, xüsusən də 2021-ci ildə artacağı proqnozlaşdırılır:“COVID-19-la bağlı davam edən risqlərə baxmayaraq, qlobal neft bazarında müsbət inkişaflar var. Neft bazarında aprel ayındakı şiddətli enişdən sonra bir az yaxşılaşma müşahidə edilir. Xam neft tələbatının yaxın aylarda, xüsusən də 2021-ci ildə artacağı proqnozlaşdırılır. Bazardakı bu müsbət dinamika neft hasilatının aşağı salınmasını nəzərdə tutan “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” üzrə görülən qətiyyətli tədbirlərin nəticəsidir. Hamımız bazar sabitliyindən faydalanırıq – neft istehsal və istehlak edən ölkələr, investorlar və qlobal iqtisadiyyat”. Xatırladaq ki, OPEC+ formatının iştirakçı ölkələri arasında mayın 1-dən qüvvəyə minən razılaşmaya görə, may-iyul aylarında gündəlik neft hasilatının 9,7 milyon barrel, avqust-dekabr aylarında 7,7 milyon barrel, 2021-ci ilin yanvarından 2022-ci ilin aprel ayının sonuna kimi isə 5,8 milyon barrel azaldılması nəzərdə tutulur. Ən böyük istehsalçı olan Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı isə gündəlik hasilatı eyni həcmdə, yəni 2,5 milyon barrel azaltmalıdır. Müqavilənin şərtlərinə 2021-ci ilin dekabr ayına qədər dəyişikliklər edilə bilər.
“Moody’s” beynəlxalq reytinq agentliyi də bu halda neft qiymətlərinin yüksələcəyini bildirir. Qurum vurğulayır ki, dünya iqtisadiyyatında, xüsusilə də ABŞ, Çin və Cənub-Şərqi Asiya bazarlarında dirçəlmənin baş verməsi karbohidrogenlərə tələbatın da artmasını şərtləndirəcək. Agentliyin fikrincə, bazarda tarazlığın əldə edilməsi, yəni tələbatın təklifi üstələməsi üçün OPEC+ formatının iştirakçı ölkələrinin hasilatın ixtisarına dair məlum razılaşmaya azı iki il ərzində dəqiq əməl etmələri zəruridir. Neftin qiymətinin xeyli dəyişkən olacağını qeyd edən “Moody’s” orta gələcək üçün daha əvvəl verdiyi 45-65 ABŞ dolları səviyyəsindəki proqnozunu qüvvədə saxlayıb. Neft qiymətləri artmağa davam edərək 50 dollar həddinə çatarsa, bəzi istehsalçı ölkələrin şist yataqlarında hasilata qayıda biləcəyini qeyd edən ekspertlərin fikrincə, iqtisadiyyat daha sürətlə dirçəlsə, yaxud koronavirusa qarşı təsirli dərman tapılsa, neftin qiyməti müvəqqəti olaraq orta müddətli proqnozdakı səviyyədən yuxarı qalxa bilər. Bunlar bir daha neft qiymətlərinin artacağını göstərir və bu o deməkdir ki, Azərbaycan gələn il neftdən daha çox qazanacaq.
Ramil QULİYEV
