Yaxın tezlikdə Azərbaycanın ixrac coğrafiyasında Fars körfəzi ölkələrinin mühüm yer tutması gözlənir. Buna əsas səbəb körfəz ölkələrinə çıxış üçün əlverişli nəqliyyat infrastrukturunun yaradılmasıdır.
Məhz belə bir vaxtda İranın şəhərsalma və yollar naziri Məhəmməd İslami maraqlı bir açıqlama verib. Nazir qeyd edib ki, Azərbaycan Ərdəbil-Miyana dəmir yolu vasitəsilə körfəz ölkələrinə çıxış əldə edəcək. O bildirib ki, bu məqsədlə Ərdəbil vilayətinin administrasiyası xüsusi büdcə ayırıb:“Yaxın zamanda Azərbaycanla sərhəd regionunda yerləşən Parsabad şəhərindən Ərdəbilə də dəmir yolu xətti çəkiləcək. Parsabad-Ərdəbil-Miyana dəmir yolu Azərbaycanla körfəz ölkələri arasında nəqliyyat əlaqəsi yaradacaq”. Nazir onu da nəzərə çatdırıb ki, tərəflər Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin inşasında əməkdaşlıq edir. Onun sözlərinə görə, Astara (Azərbaycan) – Astara (İran) dəmir yolu xəttinin çəkilişi ilə iki qonşu və dost dövlətin dəmir yolları birləşib. Hesab edilir ki, “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsasını təşkil edən Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xətti tam hazır olduqdan sonra yükdaşımaların həcmi daha da artacaq. Hələlik bu yolun Qəzvin-Rəşt hissəsi istismara verilib. Yaxın gələcəkdə yolun Rəşt-Astara hissəsi də tikilib istifadəyə veriləcək. Bundan sonra İranla Azərbaycanın dəmir yolu sistemləri tam birləşəcək. Hazırda Azərbaycanı İranla birləşdirən Astara (Azərbaycan)-Astara (İran) dəmir yolu fəaliyyət göstərir.
Bundan başqa məlumdur ki, İranın Çabahar limanını ölkənin şimal bölgələri ilə birləşdirəcək Çabahar-Zahidan dəmir yolunun inşasına başlanılıb. Bu yol da gələcəkdə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinə birləşəcək. Qeyd olunan yollar tam hazır olduqdan sonra Hindistandan Çabahar limanına daxil olan yüklər qatarla İran, Azərbaycan və Rusiya ərazisindən tranzit olaraq Avropaya daşınacaq. İndilikdə isə İran Xəzər dənizini də dəmir yolu vasitəsilə Fars körfəzinə birləşdirmək üçün ciddi addımlar atmaqdadır. Bu dəmir yolu Fars körfəzindən başlayır və “Şimal-Cənub” dəhlizi çərçivəsində Azərbaycana birləşəcək. Azərbaycan vasitəsilə Xəzər dənizi ilə Fars körfəzinin birləşdirilməsi ölkəmiz üçün çox vacib məqamlardan biridir. İran da bu layihə vasitəsilə öz tranzit imkanlarını daha da gücləndirmək istəyir. Layihə, İranla yanaşı, Azərbaycanın da tranzit imkanlarını genişləndirəcək. Belə ki, birbaşa olaraq Azərbaycan dəniz və okeanlara çıxış əldə etmiş olur. Bu da dəniz daşımaçılığının inkişafı üçün kifayət qədər ciddi potensial formalaşdıra bilər. Yerli iqtisadiyyatın iştirakçıları daha az xərc çəkməklə geniş imkanlardan yararlana biləcək. Çünki dəniz daşımaçılığı ən aşağı qiymətə olan daşımaçılıq vasitəsidir. Buna görə də Xəzər dənizi ilə Fars körfəzinin birləşdirilməsi təkcə İran üçün deyil, bütövlükdə region üçün kifayət qədər əhəmiyyətli layihədir. Xəzər dənizinin Fars körfəzi ilə birləşdirilməsi üçün Azərbaycan artıq baza formalaşdırıb. Azərbaycan bu günə kimi həyata keçirdiyi nəqliyyat layihələri ilə artıq buna böyük töhfə verib.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu proses Fars körfəzinin böyük bazarlarına Azərbaycanın çıxışını da asanlaşdırır. Hazırda Azərbaycan bu istiqamətdə əməkdaşlığı genişləndirir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, cari ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanın ən çox ticarət əməliyyatları apardığı Körfəz ölkələri sırasında ilk üçlükdə İran, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) və Səudiyyə Ərəbistanı qərarlaşıb. Hesabat dövründə ölkəmizin İranla ticarət dövriyyəsinin dəyəri 179,2 milyon dollar, BƏƏ ilə 22,6 milyon dollar, Səudiyyə Ərəbistanı ilə isə 7,1 milyon dollar olub. Bu ölkələr, eyni zamanda, Azərbaycanın ən çox məhsul idxal etdiyi körfəz ölkələri sırasında da ilk üçlükdədir. Cari ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanın ən çox məhsul ixrac etdiyi körfəz ölkələri sırasında ilk üçlükdə yenə İran, BƏƏ və Qətər qərarlaşıb. İrana ixracın dəyəri 20,7 milyon dollar, BƏƏ-yə 6,3 milyon dollar, Qətərə isə 1,1 milyon dollar olub. İran və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə ixracın dəyərində azalma, Qətərə isə artım müşahidə edilib.
Amma “Şimal-Cənub” dəhlizi tam işə düşdükdən sonra Azərbaycanın ixracında ciddi artım gözlənilir. Eyni zamanda tranzitdən də gəlirlər artacaq. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə bu dəhlizin bütün iştirakçılar üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayır:“Bu beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin yaradılmasında irəliləməyimizə kömək edəcək konkret məsələlərdən Rəşt-Astara yolunun İran hissəsində tikintini başa çatdırmağın zəruri olduğunu bildirirəm. Azərbaycan və Rusiya həm də Astara-Bakı-Həştərxan marşrutunun tamamlanmasında maraqlıdır. Bu marşrut da “Şimal-Cənub” layihəsinə daxildir. Bundan əlavə, Rusiya-Azərbaycan-İran enerji körpüsü olduqca aktual və zəruri layihədir. Əlbəttə, İrana qarşı qeyri-legitim birtərəfli sanksiyalar olmasaydı, bütün bu planların həyata keçirilməsi daha sadə, daha effektiv və daha faydalı olardı, lakin mövcud vəziyyətdə də biz bütün planlarımızı reallaşdıracağıq və bu, Avrasiyanın bu hissəsində böyük bir regionun xeyrinə olacaq”. Bu arada isə o da bəlli olub ki, Tehran yüklərin İran ərazisindən tranzit olaraq dəmir yolu vasitəsilə daşınması haqqında Rusiya və Hindistanla razılıq əldə edib. İranın Dövlət Dəmir Yolları İdarəsinin rəisi Səid Rəsuli bildirib ki, ötən il Rusiya və Hindistan İran ərazisindən 513 milyon ton yük daşıyıb ki, bunun da 208 milyon tonu dəmir yolu ilə daşınıb. Qeyd olunan yüklər qatarla Rusiyadan Azərbaycan ərazisindən tranzit keçərək İrana daxil olur və Çabahar limanından Hindistana göndərilir.
Ramil QULİYEV
