Bu gün Azərbaycan dünya miqyasında enerji resurslarının etibarlı ixracatçısı kimi qəbul edilməkdə, bu istiqamətdə ölkəmizlə əməkdaşlıq edən dövlət və şirkətlərin sayı artmaqdadır. Qeyd edilən fonda indi ən çox diqqət cəlb edən məqamlardan biri Azərbaycanın xarici şirkətlərlə bərpaedilən enerji sahəsində əməkdaşlığını genişləndirməsidir. Bu isə ölkəyə əlavə üstünlüklər qazandırır.
Məsələ burasındadır ki, ölkəmizdə elektik enerjisinin istehsalında 90 faiz pay təbii qazla çalışan istilik stansiyalarına məxsusdur. Deməli, elektrik enerjisi hazırda əsas etibarı ilə məhz təbii qazın yandırılması hesabına əldə olunur. Halbuki, bu qazın ixraca yönləndirilməsi Azərbaycana daha çox vəsait qazandıra bilər. Məhz bərpaedilən enerji istehsalının artımı Azərbaycana bu istiqamətdə əlavə üstünlüklər qazandırır. Bu xüsusda Prezident İlham Əliyevin “Qobu” yarımstansiyasının tikintisi ilə tanış olarkən və “Qobu” Elektrik Stansiyasının təməlini qoyarkən səsləndirdiyi fikirlər xüsusi diqqət cəlb edir:“Bu gün dünyanın ən böyük enerji şirkətləri Azərbaycanda bərpaolunan enerji növlərinin istehsalına maraq göstərir və artıq bu maraq reallaşır. İlin əvvəlində iki böyük beynəlxalq şirkətlə 440 meqavatt generasiya gücü olan Günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi ilə əlaqədar müvafiq sənədlər imzalanıb. Ümid edirəm ki, ilin sonuna qədər bütün sənədlərin imzalanması başa çatacaq və stansiyaların tikintisinə start veriləcək. Azərbaycanda 440 meqavatt gücündə bərpaolunan enerji növlərinin yaradılması, özü də bunun Azərbaycan dövləti tərəfindən bir manat vəsait qoyulmadan reallaşdırılması bizə olan inamın təzahürüdür, həmçinin Azərbaycanın sabit gələcəyinə, inkişafına olan inamın təzahürüdür. Onu da bildirməliyəm ki, hazırda bizim Energetika Nazirliyi dünyanın bir neçə ən böyük enerji şirkəti ilə danışıqlar aparır. Biz bu şirkətlərlə bərpaolunan yeni Günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi ilə əlaqədar danışıqları apararkən hesab edirik ki, istədiyimizə nail olacağıq və xarici investisiyalar bu sahəyə daha böyük həcmdə gələcək”. Ekspertlər bildirir ki, bərpaolunan mənbələr hesabına enerji istehsalı olduqca önəmlidir və bu, Azərbaycana mühüm üstünlüklər qazandırır.
Xatırladaq ki, bir müddət əvvəl Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının “ACWA Power” və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin “Masdar” şirkətləri Azərbaycanda bərpaolunan enerji üzrə pilot layihələrin reallaşdırılmasına 300 milyon dollardan artıq sərmayə yatırmaq barədə razılıq əldə edib. Müqavilələrə uyğun olaraq “ACWA Power” şirkəti ilə 240 meqavatt gücündə külək, “Masdar” şirkəti ilə isə 200 meqavat gücündə Günəş stansiyalarının tikintisi ilə bağlı pilot layihələr icra ediləcək. Külək və günəş enerjisi layihələri üzrə ümumilikdə, təxminən, illik 1,4 milyard kilovatt elektrik enerjisinin istehsalı proqnozlaşdırılır. Qeyd edək ki, “Azərbaycan Respublikasının energetika sektorunda islahatların surətləndirilməsi haqqında” prezident sərəncamına uyğun olaraq, bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi məqsədilə 9 beynəlxalq enerji şirkəti ilə əməkdaşlıq əlaqələri yaradılaraq, intensiv müzakirələr aparılıb. “ACWA Power” və “Masdar” şirkətləri təkliflərini təqdim edən 7 şirkət arasında üç mərhələdən ibarət seçim prosesi nəticəsində müəyyən edilib. Amma Azərbaycan digər belə şirkətlərlə də əməkdaşlığı genişləndirməyə hazırlaşır. Bu da o deməkdir ki, ölkədə bərpaolunan mənbələr hesabına elektrik enerjisi istehsalı artacaq. Digər tərəfdən ekspertlər bildirir ki, Azərbaycan atom elektrik stansiyasının (AES) inşasını həyata keçirməklə təbii qazın enerji istehsalına yönəldilməsindən azad ola bilər. Əvəzində ixraca daha böyük həcmdə qazın yönəldilməsi də bu zaman mümkün hala gəlir. Xatırladaq ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin ötən il Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə Bakı yaxınlığında atom elektrik stansiyası tikməyi təklif edib. "Rosatom" Dövlət Konserninin rəhbəri Aleksey Lixaçov bildirib ki, AES-in güc seçimi Azərbaycana bağlıdır və Rusiya onu qurmağa hazırdır. Ekspertlər də bildirir ik, hazırda klassik istilik stansiyalarına universal alternativ qismində atom elektrik stansiyaları çıxış edir. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, kömür, neft və qaz enerjiyə olan tələbatın təmin edilməsi üçün maksimum daha 50 il istifadə olunacaq. Bu da karbohidrogen xammalına olan qiymətin yaxın gələcəkdə iki-üç dəfə artmayacağı şərti ilə baş verəcək. Buna baxmayaraq, artıq bu gün AES-də əldə olunan elektrik enerjisi neft və qazdan əldə olunan elektrik enerjisindən 10-15% ucuzdur. Özü də bu enerji neft və qaza nisbətən ekoloji cəhətdən də təmizdir. Bakı belə bir stansiyanın inşasını həyata keçirə bilər. Bu isə dünya bazarlarına daha çox karbohidrogen çıxarmağa imkan verir. Rəsmi açıqlamalara görə, hazırda Azərbaycanın 2,6 trilyon kubmetr dəqiqləşdirilmiş çıxarıla bilən qaz, 1,5 milyard ton çıxarıla bilən neft-kondensat ehtiyatı var. Proqnoz ehtiyatlarını da nəzərə alsaq, Azərbaycanda 6 trilyon kubmetr qaz və 4 milyard ton neft ehtiyatı var. Hesab olunur ki, bu ehtiyatların dünya bazarında satışa yönəldilməsi daha məqsədəuyğundur. Energetika Nazirliyinin hesablamalarına görə, 2025-ci ilə qədər Azərbaycanda elektrik enerjisi istehlakının artımının ildə 25-28 milyard kilovat-saata çatacağı gözlənir. Belə vəziyyətdə yeni istilik stansiyalarının qurulması və onların təbii qazla təmini zəruri şərt qismində çıxış edir. Amma onların bərpolunan enerji istehsal edən stansiyalarla əvəzlənməsi Azərbaycana yeni imkanlar və daha təmiz ekologiya vəd edir.
Ramil QULİYEV
