Daşınmaz əmlakın icbari sığortası qanunla tənzimlənsə də, təəssüf ki, bəzi sığorta şirkətləri qanunun tələblərinə əməl etmək istəmirlər. Müəyyən aidiyyəti şirkətləri çıxmaq şərtilə, demək olar ki, əksər sığorta şirkəti bu məsələdə maraqlı deyil.
Son zamanlar ölkəmizdəki bəzi sahibkarların mülkiyyətində və istifadəsində olan obyektləri sığorta etdirmək istəmədiyi haqqında məlumatlar yayılır. Bununla bağlı faktlar az deyil. Məlumdur ki, sığorta edilməyən obyektlərdə yanğın və digər hadisələr baş verərkən həmin sahibkarlara dəyən ziyan ödənilmir.
Bu gün sığorta bazarının problemləri haqqında çox danışılır və şirkətlərə qarşı iradlar bildirilir. Sahibkarlar giley-güzar edirlər ki, obyektlərinin sığortalanması üçün sığorta şirkətlərinə müraciət etsələr də, həmin şirkətlər onların obyektlərini risq qrupuna aid edir və sığortalamaqdan boyun qaçırırlar.
Qanuna əsasən, Azərbaycanda daşınmaz əmlak və sair məcburi şəkildə sığorta olunmalı olduğu halda, qeyd etdiyimiz kimi, şirkətlər min cür bəhanə gətirərək bunu etmirlər. Onlar sahibkarlara deyirlər ki, dəfələrlə obyektlərinizdə yanğınlar və sair olur, buna görə də külli məbləğdə vəsait ödəyə bilməzlər, bu səbəbdən də onların əmlaklarını sığorta etmirlər.
Sığorta şirkətlərinin məsuliyyətinin artırılması üçün nələr etmək lazımdır ki, onlar belə məsələlərdə məsuliyyətsiz davranışlara son qoysunlar?
Ekspertlər qeyd edirlər ki, bütövlükdə, ölkənin sığorta bazarına dövlətin nəzarəti gücləndirilməlidir. Nəzarət gücləndirilərsə, bu sahədəki problemlər, əngəllər aradan qalxar.
Qeyd edək ki, ekspertlərin məsələyə yanaşmasında müəyyən fərqliliklər var. Məsələn, iqtisadçı-ekspert Elşad Məmmədov açıqlamasında bildirib ki, bizim ölkədə illərdir daşınmaz əmlakın icbari sığortası tətbiq edilsə də, sığorta bazarı tamamlanmayıb: “Bu istiqamətdə hələ böyük boşluqlar var. İlk növbədə, sığorta şirkətləri və bazarda fəaliyyət göstərən sığorta müəssisələri, faktiki olaraq, bir çox halda əlavə quruma çevrilərək, vəsaitlərin özlərinə çəkilməsi və mənfəətlərinin şişirdilməsi ilə məşğuldurlar. Buna görə də bu sahədə görüləcək işlər çoxdur. Sahibkarların da bu sahədə iradları anlaşılandır. Bugünkü şəraitdə biz görürük ki, sahibkarların mənfəətləri kəskin şəkildə azalır. Belə olan halda, sığorta müəssisələri azalan mənfəəti kompensasiya etmirlər. Sonda ciddi problemlər yarananda, istər biznes subyektləri olsun, istərsə də fiziki şəxslərə dövlət dəstək verir”.
“Onlar strateji maraqlardan daha çox taktiki maraqları müdafiə edirlər”
Tanınmış iqtisadçı Rəşad Həsənov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Azərbaycanda sığorta bazarının özündə ciddi problemlər var. “Bu gün sığorta bazarının özündə sağlam rəqabət mühiti yoxdur. Əslində, sığorta şirkəti öz məhsulunu satmaqda daha çox maraqlı bir tərəfdir. Əgər o, məhsulunu satmaqdan imtina edirsə, demək, bazarın özündə problem var. Demirəm ki, sığorta şirkətləri öz fəaliyyətini tamamilə mükəmməl şəkildə qurublar. Onların kifayət qədər ciddi problemi var. Xüsusən də reputasiyaları xalq arasında, biznes subyektləri arasında aşağıdır, onlara ictimai inam yoxdur. Onlar strateji maraqlardan daha çox taktiki maraqları müdafiə edirlər. Qısamüddətli dövrlərdə öz biznes maraqlarını ortaya qoyurlar və son nəticədə o inamı özlərində formalaşdıra bilmirlər. Sığorta şirkətləri müxtəlif bəhanələrlə sığorta ödənişlərindən imtina etməyə çalışırlar. Yəni burada kifayət qədər nöqsan var. Ancaq məsələ ondadır ki, biznesin özündə də nöqsanlar az deyil. Xüsusilə də yanğınlar zamanı üzə çıxdı ki, biznes subyektlərinin böyük əksəriyyətinin sığortası yoxdur. Onların sığortası nə üçün yoxdur? Bunun səbəbi var. Birincisi, həmin subyektlərin böyük əksəriyyətinin işlədiyi obyektlə rəsmi icarə müqaviləsi yoxdur. Sahibkarlar tam olaraq öz fəaliyyətlərini şəffaflaşdırmayınca, leqallaşdırmayınca, onun bu kimi sosial və digər müdafiə mexanizmlərindən istifadə imkanları məhdudlaşır. Yaxud da obyekt sığortalanmalıdır, obyektin real dəyəri 1 milyondur, amma sənəd üzərində dəyəri 50 mindir. Niyə? Çünki sahibkar onu daha az əmlak vergisi verməsinə görə 50 min edib. Amma sığorta şirkəti onu 50 minlə sığortalaya bilməz. Ona görə ki, 1 milyona 10 faiz zərər dəyməsi ilə 50 minə 10 faiz zərər dəyməsinin itkisi fərqlidir. Burada sahibkarlar da bəzən deyirlər ki, obyektlərimizi risq qrupuna daxil edib sığortalamırlar. Sığorta şirkətinin əsas marağı öz məhsulunu satmaqdır. Bizdə buna daha çox maraqlıdırlar. Ona görə ki, hadisə baş verən zaman min bir bəhanə ilə sığorta haqqını ödəməkdən sığorta şirkətləri yayınırlar. Onlara lazımdır ki, elə kimə gəldi məhsullarını satsınlar. Bu sahədə hüquqi problem o qədər çoxdur ki, bunu əsaslandırıb, qanunvericiliyə uyğun şəkildə o müqavilələri bağlaya bilmirlər” - deyə R.Həsənov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
