Koronavirus pandemiyası dünya iqtisadiyyatı üçün hələ də ciddi təhdid yaratmaqda davam edir. Bu fonda dünya ölkələrinin böyük əksəriyyəti iqtisadi tənəzzül, böyük borc problemi ilə üzləşib. Amma beynəlxalq reytinq agentliklərinin dəyərləndirməsindən belə məlum olur ki, Azərbaycan qeyd edilən xüsusda daha yaxşı mövqedədir. Məsələn, “Standard & Poor’s” beynəlxalq reytinq agentliyinin Azərbaycan üzrə son hesabatında bildirilir ki, 2020-ci ildə ölkəmizin borcunun ümumi daxili məhsuluna (ÜDM) nisbəti 37,8%-ə bərabər olacaq. Bura bütün dövlət və özəl şirkətlərin borcu daxildir. Gələn ildən isə borc göstəricisi sürətlə azalmağa başlayacaq. Sənədə əsasən, bu göstərici 2021-ci ildə 33,5%, 2022-ci ildə 30,3%, 2023-cü ildə isə 28,8% təşkil edəcək. Xarici borc da bu müddətdə sütətlə azalacaq. 2025-ci ildə xarici borc göstəricisi ümumiyyətlə UDM-ə nisbətdə 12 faiz olacaq.
Agentlik Azərbaycanın borcunun gəlirlərinə olan nisbəti ilə bağlı proqnozlarını da açıqlayıb. Bu göstəricinin 2020-ci ildə 109%, 2021-ci ildə 94,3%, 2022-ci ildə 85,2%, 2023-cü ildə isə 82% təşkil edəcəyi gözlənilir. Bundan başqa, qurum Azərbaycanın gəlirlərinin və xərclərinin ÜDM-ə nisbətini də proqnozlaşdırıb. Proqnoza görə, Azərbaycanın gəlirləri 2020-ci ildə ÜDM-nin 34,7%-nə, 2021-ci ildə 35,5%-nə, 2022-ci ildə 35,6%-ə, 2023-cü ildə isə 35,1%-nə bərabər olacaq. Bütün bunlaq qarşıdakı dövrdə iqtisadiyyatın dinamik inkişafından xəbər verir. Bu arada “Standard & Poor’s” agentliyi Azərbaycanın xarici və milli valyutada uzunmüddətli və qısamüddətli suveren kredit reytinqini də “BB+/B” səviyyəsində təsdiq edib. Bu da o deməkdir ki, reytinq üzrə proqnoz "sabit"dir. Sabit proqnoz, 2020-ci ildə karbohidrogen qiymətlərinin aşağı düşməsinə və iqtisadi daralmaya baxmayaraq, gələn ildən başlayacaq böyüməni, Azərbaycanın fiskal və xarici mövqelərinin maddi olaraq pisləşməsinin qarşısını alacağını özündə əks etdirir. Qurum bu xüsusda bildirir:"Biz orta müddətdə Azərbaycan iqtisadiyyatının orta səviyyəli inkişafını oxşar iqtisadi inkişaf səviyyəsinə malik ölkələrlə müqayisədə gözləyirik. Güman edirik ki, manatın ABŞ dollarına nisbətdə de-fakto məzənnəsinin sabit qalması hökumətin böyük xarici aktivləri tərəfindən dəstəklənəcək". Belə bir vaxtda “Moody’s” beynəlxalq reytinq agentliyi də Azərbaycanın dövrü reytinqinə yenidən baxıb. Məlumatda deyilir ki, qaydalara uyğun olaraq belə yoxlamalar ildə bir dəfə, Avropa İttifaqı (Aİ) ilə bağlı sub-təşkilatlarda isə 6 ayda bir dəfə həyata keçirilir.
“Moody’s” bəyan edib ki, bu baxış Azərbaycanın kredit reytinqi və onun proqnozu ilə bağlı indi və yaxın gələcəkdə hər hansı yeniliyin olması anlamına gəlməməlidir. Qeyd edək ki, Azərbaycanın kredit profili “Moody’s” tərəfindən də sabit saxlanıb. “Moody`s” Azərbaycanda makroiqtisadi dayanılığın əsas qarantı kimi ölkənin valyuta rezervlərini göstərir. Bu il ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf proqnozlarında neftin qiyməti hər barrel üçün 55 dollar nəzərdə tutulduğu halda, bu ilin ilk altı ayı ərzində neftin orta qiyməti 38 dollar olub. Buna baxmayaraq, ilin əvvəlindən valyuta ehtiyatlarında 2,6 faizlik artım qeydə alınıb və hazırda bu ehtiyatlar 50 milyard dollara çatır. Elə Beynəlxalq valyuta Fondu da Azərbaycanda ciddi maliyyə dayanıqlığının olduğunu bildirir. Qurumun proqnozlarına əsasən, bu il dünyada dövlət borcu ötən illə müqayisədə 19% artaraq ÜDM-in 101%-ni keçəcək. Müqayisə üçün deyək ki, bu göstərici Azərbaycanda orta dünya səviyyəsindən beş dəfə aşağıdır. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu borc daha da azalacaq və Azərbaycana maliyyə sahəsində yeni manevr imkanları qazandıracaq.
Ümumiyyətlə, hesab edilir ki, ölkəmizdə makroiqtisadi sabitliyin qorunması, koronavirusun yayılma sürətinin nəzarətdə saxlanması, iş yerlərinin saxlanması, pandemiyanın sosial təsirlərinin azaldılması istiqamətində hökumətin addımları müsbət nəticələrini verir. Bundan əlavə, korrupsiya və kölgə iqtisadiyyatı ilə mübarizənin gücləndirilməsi, ərzaq təhlükəsizliyi və rəqabət qabiliyyəti arasında balansın qurulması, sahibkarlığın dəstəklənməsi sahələrində sistemli işlər aparılıb. Pandemiya əleyhinə tədbirlərin maliyyə tutumu 3,5 milyard manata çatmaqla, ÜDM-in 4,3%-ni təşkil edir. Qlobal şokların, OPEC+ öhdəliyinə uyğun neft hasilatının azalmasının və pandemiyanın təsiri altında Azərbaycanda bu ilin ilk 6 ayında ÜDM 2,7% azalsa da, qeyri-neft-qaz sənayesi dinamik şəkildə artıb. Nəticədə dövlət büdcəsinin icrası Dövlət Neft Fondundan proqnoza uyğun transfertin köçürülməsi, vergi və gömrük orqanları tərəfindən ilk 6 ay ərzində proqnozdan əlavə 425 milyon manat gəlirin təmin edilməsi, xərclərin optimallaşdırılması nəticəsində profisitlə qeydə alınıb. Bu da iqtisadi proqramlara vəsait ayrılmasında hansısa problem yaratmır. Pandemiya şəraitində dövlət büdcəsi hesabına sosial layihələr daha da genişləndirilib və ilk 6 ayda sosial xərclər 5 milyard manata yaxınlaşmaqla, ilk dəfə büdcənin 42,5%-ni təşkil edib. Azərbaycan aşağı neft qiymətləri, ticarət tərəfdaşlarında resessiya, quraqlıq və pandemiya şəraitində öz resursları hesabına və xaricdən dəstək olmadan böhranı idarə edir. Bunlar da beynəlxalq miqyasda yüksək qiymətləndirilir.
Ramil QULİYEV
