Bu günlərdə Avropa İttifaqı liderləri 2021-2027 illər üzrə 1,074 trilyon avroluq büdcə planı və qurumun iqtisadiyyatın 750 milyard avroluq bərpa fondunun yaradılması ilə bağlı aparılan danışıqlara yekun vurub. Bundan başqa, yardım fondu ilə bağlı birlik ölkələri arasında fikir ayrılığına da son qoyulub.
Xatırladaq ki, büdcədən əlavə olan 750 milyard avronun 250 milyard avrosu kredit, 500 milyard avrosu isə qrantdır. Hesab edilir ki, büdcə və yardım paketi Avropa iqtisadiyyatının qarşıdakı dövr ərzində inkişafını daha sürətli hala gətirəcək. Amma bu hal maliyyə sahəsinə də təsirini göstərəcək. Belə ki, bu gedişlə Avropanın vahid valyutası olan avronun dolların mövqeyini sarsıtması da qaçılmaz sayılır. “Bloomberg” agentliyi də yazır ki, dolların dünyanın əsas ehtiyat valyutası kimi hökmranlığı Avropa İttifaqı liderlərinin Avropa iqtisadiyyatını xilas planı haqqında əldə etdikləri razılaşmadan sonra təhdid altında qala bilər:“Dolların payına dünya rezervlərinin 60%-i düşür. Dollar beynəlxalq tranzaksiyalarda digərlərindən daha çox istifadə edilir. Avropa İttifaqının təsdiqlədiyi stimul paketi vahid Avropa valyutasının cəlbediciliyini artırır. Qlobal iqtisadiyyat pandemiyadan sonra bərpa olunan kimi avro daha çox güclənəcək. Avropa İttifaqının müştərək borc öhdəlikləri ABŞ-ın xəzinə istiqrazları üçün alternativ ola bilər. Bu baş versə, o zaman dolların payı rezervlərdə 1990-cı illərdən bu yana minimuma enə bilər”. Agentlik bildirib ki, ABŞ-da yaşanan maliyyə çətinliyi də dolların taleyinə təsirsiz ötüşmür. Qeyd edilir ki, bu ilin iyun ayında ABŞ-ın 864 milyard dollar həcmində tarixin ən böyük aylıq federal büdcə kəsiri qeydə alınıb. ABŞ Maliyyə Departamentinin açıqlamasına görə, bunun səbəbi koronavirus pandemiyasının yaratdığı resessiya üzündən milyonlarla iş yerinin bağlanması və nəticə olaraq büdcə mədaxilinin kəskin azalmasıdır. Bununla yanaşı, oktyabrın 1-də başlayan hazırkı maliyyə ilinin ilk 9 ayında qeydə alınmış 2,74 trilyon dollarlıq büdcə kəsiri də sözügedən müddət üçün rekorddur. Konqres Büdcə Ofisinin proqnozuna görə, il ərzində büdcə kəsirinin 3,7 trilyon dollara çatacağı gözlənir. Bu, hökumətin resessiyanın nəticələrini aradan qaldırmaq üçün gördüyü təcili tədbirlərin nəticəsidir.
İyun ayının rekord büdcə kəsirini ortaya çıxaran amillər arasında hökumətin həyata keçirdiyi bir sıra yardım proqramları, o cümlədən işsizlik müavinətlərinə hər həftə 600 dollarlıq əlavə ödənişlər, sahibkarlara işçilərini saxlamaları üçün dəstək tədbirlərini ehtiva edən Əməkhaqqının Qorunması Proqramı göstərilir. Belə ki, iyun ayında həmin proqrama 511 milyard dolların sərf olunduğu bildirilir. Keçmiş maliyyə katibi Henri Polson dövlət borcunun və büdcə kəsirinin ifrat artması nəticəsində ABŞ dollarının dünyada əsas ehtiyat valyutası statusundan məhrum ola biləcəyini bildirir. Dollar ətrafında baş verənlərdən narahat olan investorlar ABŞ valyutasına yatırımı dayandırıb diqqəti qızıla yönəldir. Bu fonda dünya bazarında qızılın bir unsiyasının qiyməti artıq 1830 dollara çatıb. Bu da ilin əvvəlinə nisbətən 20 faizdən çox artım deməkdir. Eləcə də, bu rəqəm 2011-ci ilin sentyabr ayından sonra ən yüksək göstəricidir.Araşdırmalar göstərir ki, qızıl alanların əksəriyyəti Birja Ticarət Fondlarıdır ki, bunların 95 faizi ABŞ və Avropada yerləşir, yəni qızıla sərmayələr inkişaf etmiş ölkələrdən qoyulur. Qısamüddətli persprekivdə qızılın daha da bahalaşacağı gözlənilir. Belə ki, qarşıdakı 3-4 ay ərzində qiymətlərin 2 min ABŞ dolları səviyyəsinə çatacağı bildirilir. Ekspertlərin fikrincə, qoruyucu aktivlərdən sərmayə yatırmaq üçün ən sərfəlisi məhz qızıldır.
Azərbaycanda da dolların zəifləməsi fonunda qızıl sərmayələrinə maraq və yatırım artır. Dövlət Neft Fondunun bu il əlavə qızıl almağa hazırlaşması da bunu sübut edir. Fondun investisiya portfelinin 70%-ə qədərini yüksək likvidli investisiyalar, o cümlədən borc öhdəlikləri və pul bazarları alətləri təşkil edir. Bundan əlavə, investisiya portfelinin 80%-dən çoxu yüksək likvid və daha az qiymət dəyişkənliyi ilə xarakterizə olunan sabit gəlirli qiymətli kağızlar və qızıldan ibarətdir ki, ümumiyyətlə, bu aktivlər bazar dəyişkənliyi və qeyri-müəyyənlik dövründə daha etibarlı alətlər hesab olunur. Fond bazarın vəziyyətini yaxından izləyir və bazar vəziyyəti ilə bağlı öz mövqeyini qiymətləndirməkdə davam edir. Bu durumda dolların zəifləməsi ilə bağlı olaraq avro və qızıl ehtiyatlarının artması tamamilə gözlənilən sayılır. Hazırda Azərbaycanda hasil edilən qızılın da əsas alıcısı məhz Dövlət Neft Fondudur.
Ölkədə qızıl hasilatını həyata keçirən “AzerGold” QSC-nin İdarə Heyətinin sədri Zakir İbrahimov bildirir ki, təkcə ötən il Dövlət Neft Fonduna 57 min unsiya saf qızıl satışı həyata keçirilib. Onun sözlərinə görə, “AzerGold” QSC tərəfindən hasil edilən metalların dünya bazarlarında ixracı ilə yanaşı, ölkənin qızıl ehtiyatlarının Azərbaycan qızılı hesabına da formalaşması işinin təşkili istiqamətində Cəmiyyət tərəfindən hasil olunan qızılın Dövlət Neft Fondu tərəfindən alışı təşkil edilib. O qeyd edib ki, bu, satışın ümumi həcminin 95%-ni təşkil edir.
Ramil QULİYEV
