Məlumdur ki, ABŞ Rusiya qazının “Şimal axını-2” layihəsi üzərindən Avropaya nəqlinə qarşıdır və bu məqsədlə prosesi ləngitmək üçün sanksiyalar siyasətindən faydalanır. Bu isə Rusiya qazının yeni xətlə Avropaya haçan daxil olacağına dair qeyri-müəyyənlik yaradır. Belə bir vaxtda bəzi Avropa ölkələri özləri də ABŞ-ın bu addımından narazılıq ifadə edir. Hətta indi fikirlər səslənir ki, Avropa ölkələrinin bəziləri qitəyə gələn ABŞ maye qazına qarşı sanksiya tətbiq edə bilər. Bu da o deməkdir ki, ABŞ qazı da Avropaya asanlıqla çatmayacaq. Məhz bu durumda Avropanın Azərbaycan qazına ehtiyacının daha da artması gözlənir. Çünki ABŞ və Rusiyanın Avropaya qaz nəqlində çəkişməsi və bir-birinə maneçilik yaratmaq istiqamətində fəaliyyətləri böyüyür.
Bu arada ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatası “Şimal axını-2” qaz boru kəmərinə qarşı sanksiyaları gücləndirmək məqsədilə növbəti maliyyə ili üçün müdafiə büdcəsi layihəsinə düzəlişlər edilməsini təsdiqləyib. Qanunverici orqanın bəyanatında deyilir ki, sanksiyalar, həmçinin, boru çəkilməsi işləri ilə məşğul olan, boru kəmərinin inşası ilə əlaqədar boru çəkmə gəmilərinin modernləşdirilməsi üçün sığorta və xidmətlər və ya məkanlar təqdim edən şirkətlərə də yönəldilib. Baş verənlərlə bağlı “RİA Novosti” portalı yazır ki, ABŞ “Şimal axını-2”nin istismara verilməsini dayandırmaq cəhdlərindən əl çəkmir, Avropada bəzi ölkələr isə buna müqavimət göstərməyə çalışır:“Vaşinqton həqiqətən də mühüm məsələlərdə Brüsselə və ya Avropa şirkətlərinə sanksiyalarla təzyiq göstərmək imkanından məhrum olsa, bu, Amerikanın xarici siyasəti üçün planetar miqyaslı fəlakət olacaq. Artıq Vaşinqton-Brüssel, əslində isə Dövlət Departamenti-Avropa Komissiyası xətti üzrə münaqişə gərginləşib. Buna səbəb Amerika və Avropa diplomatiya başçılarının qarşılıqlı sərt tənqidlərə səbəb olan təhdid və bəyanatlar mübadiləsidir. Dövlət katibi Mayk Pompeo “Şimal axını-2”yə aidiyyəti olan və ya aidiyyəti olmuş bütün şirkətlərdən "oradan çıxmağı" və ya sanksiyalar əldə etməyi tələb edərək, birbaşa təhdidlərə keçib. ABŞ sanksiyalarının zərbəsi, həmçinin, məsələn, liman fəaliyyətləri və sığorta ilə məşğul olan çoxlu sayda Avropa şirkətlərinə dəyə bilər. Lakin belə təəssürat yaranır ki, Dövlət Departamenti "Qazprom"un aparıcı avropalı tərəfdaşlarını, yəni “Wintershall”, OMV, “Engie”, “Shell” və “Uniper”i cəzalandırmaq niyyətindədir.Bir tərəfdən, bu cür gərginlik Vaşinqtonun "Şimal axını-2"nin qarşısının alınması istiqamətində niyyətinin ciddiliyini nümayiş etdirmək baxımından güclü addımdır. Digər tərəfdən, niyyətlərdən başqa nə isə nümayiş etdirmək cəhətdən nəyə nail olmağın mümkün olduğu o qədər də aydın deyil: "Qazprom"un avropalı tərəfdaşlarının pulları artıq layihəyə yatırılıb, boru kəmərinin özü isə hazırda qaz kəmərinə sahib olan şirkətin yeganə səhmdarı olan Rusiya şirkətinin gücü ilə qurulur.
Beləliklə, xarici şirkətlər layihədən çıxmaq istəsələr də, bunu etmək mümkün deyil, qatar artıq gedib. Belə çıxır ki, Avropa şirkətlərinə qarşı sanksiyalar qaz kəmərinin bloklanması nöqteyi-nəzərindən tamamilə mənasız bir addımdır. Əlbəttə, Vaşinqton Rusiya qazının Avropadakı alıcılarına qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə cəhd göstərə bilər, lakin burada ortaya bir sıra texniki problemlər və xarici siyasi risqlər çıxacaq.
"Qazprom" qazının satış sxemini qurmaq kifayət qədər asandır. Elə etmək lazımdır ki, son alıcıları müəyyən etmək asan olmasın və bununla da ABŞ seçim qarşısında qalsın: ya sanksiyaların effektsizliyinə göz yummaq, ya da Rusiya qazını almaqda şübhəli bilinən bütün şirkətlərə qarşı "xalça" sanksiyaları tətbiq etmək. Vəziyyətin məhz bu cür daha da gərginləşməsi ssenarisi tamamilə mümkündür. Lakin çətin ki, Vaşinqton bu nəticələri bəyənsin. Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Jozep Borrel yazılı bəyanatla Amerikanın Avropa İttifaqına təsir üsullarını pisləyib:"Mən Birləşmiş Ştatların Avropa şirkətləri və maraqlarına qarşı artan sanksiya və sanksiya tətbiqi hədələrindən çox narahatam. Biz İran, Kuba, Beynəlxalq Ədalət məhkəməsi və bu yaxınardakı "Şimal axını-2", "Türk axını" hallarında bu artan tendensiyanın şahidi olmuşuq. Avropanın siyasəti burada, Avropada müəyyən olunmalıdır, onu üçüncü tərəflər müəyyən etməli deyil".
Bu bəyanatı diplomatın əsassız "narahatlığı" kimi də qəbul etmək olardı, yalnız bir nüans olmasaydı. Amerika mediası, xüsusilə “Bloomberg” biznes informasiya agentliyi, artıq Almaniyanın "Şimal axını-2"-yə qarşı sanksiyaların intiqamını almaq və Birləşmiş Ştatları Avropa enerji siyasətinə müdaxilədən uzaqlaşdırmaq üçün Vaşinqtona qarşı cavab sanksiyalarının mümkünlüyünü nəzərdən keçirdiyini yazmışdı. ABŞ-ın Avropa istiqamətində bütün sanksiya gündəliyini tamamilə məhv edəcək ən aşkar mexanizm ABŞ-ın sıxılmış ixrac qazına qarşı sanksiyalar ola bilər. 25%-lik maneə tarifi və ya onun Avropaya idxalına tam qadağa qoyulmasıə. nəinki "Şimal axını-2"yə qarşı sanksiyaları tam əhəmiyyətsiz edəcək, həmçinin Respublikaçılar Partiyasına sponsorluq edən ABŞ-ın enerji şirkətlərinə birbaşa ziyan vuracaq. Artıq bağlanmış müqavilələrin məcburi ləğvi ciddi itkidir, ABŞ şirkətləri isə Mayk Pompeonun və rusofob senatorların geosiyasi ambisiyalarına görə ciblərindən pul ödəməyə hazır deyillər. Avropalı diplomatlar hansısa alternativ variantlar da fikirləşə bilərlər.
Əslində ABŞ biznesinin Avropa İttifaqında “ağrılı nöqtələri” çoxdur. Avropa diplomatiyasının kursu dəyişməzsə, ABŞ sonda Brüsselin cavab sanksiyalarına tuş gələcək”. Bütün bu çəkişmələr fonunda isə Azərbaycan qazının Avropaya nəqli istiqamətində hansısa maneə yoxdur. Belə görünür ki, Avropa yalnız Azərbaycan vasitəsilə yeni mənbədən qaz idxal edə biləcək.
Tahir TAĞIYEV
