Bu gün nəqliyyat və logistika baxımından Azərbaycanın həm Avropa, həm də Asiya üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən ölkəyə çevrilməsi beynəlxalq miqyasda da açıq etiraf edilir. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin 2020-ci ilin birinci yarısının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında qeyd edib ki, Azərbaycan Avrasiyanın önəmli nəqliyyat-logistika mərkəzlərindən birinə çevrilib:
“Nəqliyyat təhlükəsizliyi təmin edilib. Azərbaycan Avrasiyanın önəmli nəqliyyat-logistika mərkəzlərinin birinə çevrilib və bizim fəal iştirakımızla “Şərq-Qərb”, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizləri fəaliyyətdədir və deyə bilərəm ki, “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizi üzərində artıq iki qol mövcuddur. Biri Çin-Qazaxıstan-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Avropa, digəri isə Pakistan-Əfqanıstan-Türkmənistan-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Avropa. Hər ikisi Azərbaycan üzərindən keçir və təbii ki, bizim imkanlarımız daha da genişlənir. Əgər biz “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizini nəzərə alsaq, bu da Şimali Avropa-Rusiya-Azərbaycan-İran-Hindistan ölkələrini əhatə edir. Deməli, təsəvvür etmək çətin deyil ki, bu sahədə də nəqliyyat təhlükəsizliyimizi təmin etmişik”.
Artıq Asiyanın iqtisadi nəhənglərinin qeyd edilən istiqamətdə Azərbaycanla işbirliyinin daha da genişlənməsi müşahidə olunur. Məsələn, dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malik Hindistanın ixrac məhsulları tədricən İran, buradan da Azərbaycan üzərindən dünya bazarlarına çıxmaqdadır. Ərdəbil vilayətinin valisi Əkbər Bəhnamcu bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verir:“İranın Ərdəbil vilayəti Azərbaycanla 369 kilometr sərhədə malikdir və bu fakt iqtisadi-ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə imkan yaradıb. Ərdəbil-Astara dəmir yolunun çəkilişi İranla Azərbaycan arasındakı iqtisadi münasibətlərin daha da inkişafına səbəb olacaq”. O diqqətə çatdırıb ki, İranla Azərbaycanın Ərdəbildə birgə sənaye şəhərciyi yaratması barədə razılıq əldə olunub:“Bunun üçün torpaq sahəsi ayrılıb və müvafiq işlər həyata keçirilib. Dəmir yolunun sənaye şəhərciyinin yaxınlığından çəkilməsi ixrac və idxal imkanlarını daha da artıracaq. Azərbaycan hökuməti nəqliyyat sahəsində lazımi tədbirləri artıq həyata keçirib və iki ölkənin dəmir yolları birləşib”. Qeyd edək ki, İranın Dövlət Dəmir Yolları İdarəsi ilə Yollar və Şəhərsalma Nazirliyi “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi çərçivəsində Ərdəbildən Astaraya dəmir yolu xətti çəkməyi planlaşdırıb. Bunun üçün artıq bir sıra tədbirlər həyata keçirilib.
Bu fonda isə o da bəlli olub ki, Rusiya və Hindistan ticarət əlaqələri və tranzit daşımalarını İranla Azərbaycan üzərindən həyata keçirməkdə qərarlıdır. Hindistanda ingilis dilində nəşr olunan “The Hindu Business Line” qəzeti yazır ki, Hindistanın konteyner daşıması ilə məşğul olan “Concor” şirkəti ilə Rusiyanın “RJD Logistika” şirkəti arasında yüklərin İran və Azərbaycan üzərindən daşınması haqqında razılıq əldə edilib və müvafiq müqavilə imzalanıb. Müqaviləyə əsasən, hər iki şirkət qarşılıqlı olaraq yükdaşımaları İranın Çabahar limanı vasitəsilə həyata keçirəcək. Yəni yüklər İran və Azərbaycan üzərindən daşınacaq. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, Hindistandan Rusiyaya daşınan yüklər Mumbay limanından Çabahar limanına, buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu ilə Azərbaycan üzərindən Rusiyaya daşınacaq.
Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” dəhlizinə daxil olan Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolunun Qəzvin-Rəşt hissəsi artıq istisamara buraxılıb. Astara(Azərbaycan)-Astara(İran) dəmir yolu da iki ölkənin dəmir yolları sistemini birləşdirib. Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolunun Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. İranın Yollar və Şəhərsalma Nazirliyinin verdiyi məlumata əsasən, Rəşt-Astara yolu gələn il istifadəyə veriləcək. Hindistan qəzeti mütəxəssislərin fikrinə istinad edərək yazır ki, yüklərin “Şimal-Cənub”la göndərilməsi vaxta 40 faiz, nəqliyyat xərclərinə isə 30 faiz qənaət etməyə imkan verəcək.
Burada daha bir mühüm məqam odur ki, bu günlərdə İranın Nəqliyyat və Şəhərsalma naziri Məhəmməd İslaminin iştirakı ilə Sistan-Bəlucistan vilayətində Çabahar-Zahidan dəmir yolu xəttinin əsası qoyulub. Nazir dəmir yolunun Asiya ilə Avropanın birləşməsində, region ölkələrinin inkişafında və beynəlxalq ticarətin canlanmasında əhəmiyyətli rol oynayacağını bildirib. Qeyd edək ki, İran “Şimal-Cənub” dəhlizinin formalaşmasında iştirak edən əsas dövlətlərdən biri kimi əvvəlcə özünün nəqliyyat infrastrukturunu yeniləşdirir. Çabahar-Zahidan dəmir yolu xətti təkcə İranın 2 şəhərini deyil, eyni zamanda, Çabahar limanının yerləşdiyi Sistan-Bəlucistan vilayətini milli dəmir yolu sisteminə birləşdirir. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, Körfəz sahilindəki Bəndər-Abbas limanı ilə yanaşı, Çabahar limanı da “Şimal-Cənub” dəhlizinə çıxış əldə edəcək. Bir tərəfdən Körfəz sahilindəki ölkələr, digər tərəfdən isə Cənub-Şərqi Asiya dövlətləri Avropa ilə ticarət əlaqələrini “Şimal-Cənub” vasitəsilə həyata keçirəcək. Bu halda Körfəz ölkələri Bəndər-Abbas limanından, Cənub-Şərqi Asiya ölkələri isə Çabahar limanından istifadə edəcək. Hər iki limandan Avropaya və əks istiqamətə yüklər Qəzvin-Rəşt –Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu ilə daşınacaq.
Azərbaycanın böyük həcmdə yükləri qəbul edib yola salması üçün bütün infrastrukturu hazırdır. Azərbaycanın və İranın Astara şəhərlərini birləşdirən dəmir yolu xətti istismara verilib. Bakı-Astara avtomobil yolu yenidən qurulub. Ələt beynəlxalq dəniz ticarət limanında da yenidənqurma işləri aparılıb və yük aşırımı artırılıb. M.İslami isə qeyd edib ki, 628 kilometr olan Çabahar-Zahidan yolunun 150 kilometri cari ilin sonuna kimi inşa edilib başa çatdırılacaq. Tikintinin bu sürətlə aparılması onun yaxın 3 il ərzində tamamlanacağını deməyə əsas verir. Bu dəmir yolu ilə ildə 927 min sərnişin və 2,8 milyon ton yük daşınması nəzərdə tutulub. İranın Dövlət Dəmir Yolları İdarəsinin rəisi Səis Rəsuli isə qeyd edir ki, Çabahar-Zahidan dəmir yolu xətti Hindistanla Rusiya arasında ticarət əlaqələrinin inkişafına böyük töhfə olacaq. O bildirib ki, Çabahar limanının yükaşırma imkanlarının 2,5 milyon tondan 8,5 milyon tona yüksəldilməsi dəmir yolu çəkilişini zərurətə çevirmişdi. Gələcəkdə Çabahar-Zahidan dəmir yolu “Şimal-Cənub” dəhlizinə daxil olan dəmir yolu xəttinə birləşəcək. İran artıq rəsmi şəkildə bildirir ki, Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən Çabahar limanına daxil olan yüklər Azərbaycan üzərindən Rusiya və Avropaya daşınacaq. Beləliklə, Azərbaycan həm Avropa, həm də Asiya ölkələrinin daha yaxın iqtisadi partnyoruna çevriləcək.
Ramil QULİYEV
