Özəl sektorun pandemiya şəraitində ayaqda qala bilməsi indi dünya dövlətlərinin qarşısında duran ən əsas məsələlərdən birinə çevrilib. Bu xüsusda dövlətlər tərəfindən ən müxtəlif addımlar atılır. Qeyd edilən istiqamətdə Azərbaycanda da müəyyən işlər görülür və belə bəlli olur ki, hökumət özəl sektorun maliyyə ehtiyaclarını əlverişli şərtlərlə qarşılayıb onun inkişafını daha sürətli hala gətirməyi planlaşdırır. Bu məsələdə hökumət həm bankların iş adamlarına güzəştli şərtlərlə kredit verməsini istəyir, həm də belə kreditlər üçün mühüm güzəştlərə gedir.
Hazırda hökumətdə belə hesab edilir ki, indi bank sektorunun qarşısında əsas çağırışlardan biri kredit portfelini böyütməkdir. Məsələ burasındadır ki, bankların müştərilərə verdiyi kreditlər pandemiya başlayandan, yəni bu ilin fevralından aybaay azalır. Cari ilin mart-may aylarında kredit portfeli 6,1 faiz azalaraq 14,4 milyard manata enib. Buna bankların lisenziyasının alınması da təsir göstərib. Bu mənada, dövlətin prosesə müdaxiləsi artıq fərqli vəziyyət yaradır. Manatın sabitliyi, inflyasiyanın təkrəqəmli həddə nəzarətdə olması, əmanətlərin tam sığortalanması, problemli kreditlərin həlli və problemli bankların sektordan uzaqlaşdırılması dövlət tərəfindən atılan ilk mühüm məqamlar sırasında yer alır. Ən əsası isə, dövlət bankların kredit portfelinin genişlənməsi istiqamətində də zəruri addımlar atır. Belə ki, pandemiyadan zərər çəkən sahibkarlara bank kreditləri üzrə dövlət zəmanətinin verilməsi və kredit faizlərinin subsidiyalaşdırılması dövlətin yeni mühüm dəstəyi sayılır. Xatırladaq ki, qarşıdakı dövr ərzində sahibkarlar tərəfindən alınacaq yeni 500 milyon manatlıq kreditin 60 faizi, yəni 300 milyon manatlıq hissəsi dövlət zəmanəti ilə təmin ediləcək. Yeni veriləcək kreditlərə görə zəmanət Dövlət borcu və zəmanəti üzrə öhdəliklərin Təminat Fondu hesabına olacaq. Subsidiya yeni kreditlərə illik faiz dərəcəsinin 50 faizi həddində veriləcək.
Eyni zamanda, 2020-ci il martın 10-na zərərçəkmiş sahələrdə sahibkarların kreditlərinə 10 faiz subsidiya təqdim olunacaq. Faiz dərəcəsi 10-dan aşağı olarsa, subsidiya kreditin faiz dərəcəsi həcmində verilir. Azərbaycanda orta kredit faizi və inflyasiyanı nəzərə alanda, bu yolla sahibkarlar üçün maliyyə vəsaitinin ucuzlaşması təmin olunur. Ekspertlərə görə, mövcud 1 milyard manatlıq kredit portfeli üzrə faiz subsidiyaları, eləcə də yeni kreditlərə 500 milyon manatlıq portfel üzrə dövlət zəmanətinin verilməsi və faizlərin subsidiyalaşdırılması, bütövlükdə 1,5 milyard manat kredit portfelinə dəstəkdir. Bu isə ölkə üzrə hazırkı kredit portfelinin 10 faizindən daha çoxdur. Bundan əlavə, Nazirlər Kabineti koronavirus pandemiyasının ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsirinin azaldılması üçün sahibkarlıq subyektlərinin kreditlərinə dövlət dəstəyinin verilməsi ilə bağlı bir sıra tədbirlər barədə qərar qəbul edib. Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, burada söhbət elektron kredit portalı vasitəsilə kreditlərin təklif edilməsindən gedir:"Bu kreditlərin verilməsi zamanı iki mühüm məqam var. Birincisi, elektron kredit portalı ilə müraciət zamanı daha qısa zamanda müraciətlərə baxılması və kreditlərin verilməsi həyata keçiriləcək. Nəzərə alsaq ki, sürətli, yəni məbləği 200 min manata kimi keriditlərin müddəti 7 günə kimi olacaq və nəticə etibari ilə buna imkan verəcək ki, sahibkar bir həftə ərzində məhz bu kreditlərdən faydalana bilsin. Nisbətən böyük məbləğli kreditlər üçün bu müddət 10 günü əhatə edəcək. Proses elektron olduğundan şəffaflığı qorumaq mümkün olacaq. Eyni zamanda bu imkan verəcək ki, müraciətlərə müraciət tarixinə uyğun olaraq baxılsın və nəticə etibari ilə bu da daha qısa müddətdə müraciətlərə baxılıb cavablandırılmasına imkan verəcək". Vüqar Bayramov vurğulayıb ki, kredit faizləri 15 faizdən çox olmamaq şərtilə kredit faizlərinin yarısına dövlət tərəfindən güzəşt ediləcək: "Nəticə etibarı ilə buna imkan veriləcək ki, sahibkarlar kreditlər üzrə faizlərin yarısını güzəşt formasında əldə etmək imkanı qazanacaq. Yəni yarısını sahibkar, yarısını dövlət ödəmək şərti ilə kreditləri əldə etmək imkanı qazanacaqlar. Aqrar sektor üzrə kreditlərdə həm kredit, həm də güzəşt müddəti uzadılır. Kiçik kreditlər üzrə müddət 3 ildən 5 ilə kimi, digər kreditlər üzrə isə 5 ildən 7 ilə kimi artırılır. Eyni zamanda, kredit müddətinin yarısına güzəşt tətbiq olunacaq. Təbii ki, bu çox vacib məqamdır. Çünki aqrar sektorda gəlirin əldə edilməsi adətən zaman tələb edir. Xüsusən də heyvandarlıqla məşğul olan zaman müəyyən zaman tələb olunur. Bu zaman sahibkar qısa müddətdə gəlir əldə edə bilmədiyi üçün götürdüyü krediti qaytarmaqda çətinlik çəkirdi. Bu baxımdan güzəşt müddətinin uazadılması sahibkarlara imkan verəcək ki, məhz o ödənişlərdə güzəştlər əldə edə, təbii ki, əldə etdiyi gəliri də öz istehsalının genişləndirilməsinə sərf edə bilsin". Deputat qeyd edib ki, ölkədə fəaliyyət göstərən sahibkarlar elektron kredit portfeli ilə müraciət imkanına nail olacaq:"Nəticə etibari ilə bu, onların həmin kreditlərdən yararlanmasına imkan verəcək. Söhbət, təbii ki, bisnes, real sektora yönəldilən və sahibkarların əldə edəcəkləri kreditlərdən gedir. Bu imkan verəcək ki, sahibkarlar elektron kredit portfeli vasitəsi ilə elektron müraciət etməklə həmin kreditləri əldə edə bilsinlər".
Onu da bildirək ki, prosesdə Sahibkarlığın İnkişafı Fondu, İnnovasiyalar Agentliyi, Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi, Gənclər Fondu, “Aqrolizinq”, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu, “Maarifçi" Tələbə Kredit Fondu, Azərbaycan İnvestisiya Şirkəti və investisiya təşviqi sənədi kimi mexanizmlərlə dövlət ucuz maliyyə vəsaitlərinə və aktivlərə çıxışı asanlaşdırır. Eyni zamanda, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, prosesdə bankların daha yaxından iştirakına da dövlət müvafiq şərait yaradır. Sadəcə, bankların prosesdə ona göstərilən etimadı ucuz kredit siyasəti ilə doğrultması mühüm şərtdir.
Ramil QULİYEV
