Afsəddin Nəbiyev: “Bu, daha çox Rusiyaya sərf edir, Ukraynaya diqqət azalır, dünya bazarında neftin qiyməti artır”
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio iyulun 23-də Tehrana sərt xəbərdarlıq edib. Bir gün əvvəl isə İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ prezidenti Donald Trampın Hörmüz boğazındakı gəmi hücumlarına görə İran infrastrukturunu bombalamaq təhdidinə cavab olaraq "gözə göz" prinsipi ilə hərəkət edəcəklərini demişdi.
"Prezidentin siyasəti "gözə görə baş" prinsipindən ibarətdir", - Rubio iyulun 23-də Manilada, Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyasının (ASEAN) sammiti çərçivəsində jurnalistlərə bildirib.
“Onlar atdıqları addımlara görə çox ağır bədəl ödəyəcəklər, onsuz da hazırda da bunu çox ağır ödəyirlər”, - o, əlavə edib.
Ümumiyyətlə, ABŞ-la İran arasında atəşkəslə bağlı razılaşmanın pozulması hansı dövlətin xeyrinə işləyir və bu, konkret olaraq nələrdə özünü göstərir?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən AMİP-in sədr müavini Afsəddin Nəbiyev bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun Tehrana ünvanladığı son sərt mesajlar və İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin "gözə-göz" prinsipinə əsaslanan cavabı göstərir ki, tərəflər arasında hərbi qarşıdurma riski hələ də tam aradan qalxmayıb. Hər iki tərəf hazırda ilk növbədə hərbi psixoloji və siyasi çəkindirmə strategiyasından istifadə edir. Məqsəd rəqibi geri addım atmağa məcbur etməkdir. Atəşkəsin pozulması ilk baxışdan müəyyən dairələr üçün taktiki üstünlük yarada bilər. Lakin geosiyasi baxımdan bunun uzunmüddətli qalibi olmayacaq. Əksinə, yaranacaq qeyri-sabitlik Yaxın Şərqin təhlükəsizlik arxitekturasını daha da sarsıdacaq və qlobal iqtisadiyyata mənfi təsir göstərəcək. Belə bir ssenari ilk növbədə enerji bazarlarında özünü göstərəcək. Hörmüz boğazı dünya neft daşımalarının əsas arteriyalarından biridir. Burada hər hansı eskalasiya neft və qaz qiymətlərinin artmasına, daşınma xərclərinin yüksəlməsinə və qlobal inflyasiya risklərinin güclənməsinə səbəb ola bilər. Bu isə enerji ixrac edən bəzi ölkələr üçün qısamüddətli iqtisadi üstünlüklər yaratsa da, dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi risk deməkdir”.
A.Nəbiyev hesab edir ki, siyasi baxımdan qarşıdurmanın dərinləşməsi ABŞ və İranda kompromis tərəfdarlarının mövqeyini zəiflədərək daha sərt xətt tərəfdarlarını gücləndirəcək: “Belə şəraitdə diplomatiyanın imkanları daralacaq, region isə yeni silahlanma və qarşıdurma mərhələsinə daxil ola bilər. Digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, ABŞ-İran münasibətlərində gərginliyin artması diqqəti Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Çin-ABŞ rəqabəti və digər qlobal problemlərdən müəyyən qədər yayındıra bilər. Bu isə beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni siyasi və strateji balans dəyişikliklərinə səbəb ola bilər. Bu, daha çox Rusiyaya sərf edir. Ukraynada gedən müharibəyə diqqət azalır, dünya bazarında neftin qiyməti artır. Neftin bahalaşması hesabına Rusiya daha çox qazanır və müharibəni davam etdirmək imkanı əldə edir.
Ancaq nəticə etibarilə hesab edirəm ki, ABŞ-la İran arasında atəşkəsin pozulması hansısa konkret dövlətin qələbəsindən daha çox, beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin zəifləməsinə xidmət edən amildir. Qısamüddətli taktiki dividendlər əldə etmək mümkün olsa da, strateji müstəvidə həm Vaşinqton, həm də Tehran üçün bunun siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik baxımından ağır nəticələri olacaq. Məhz buna görə də sərt bəyanatların fonunda belə tərəflərin diplomatik kanalları tam bağlamayacağı ehtimalı daha yüksək görünür. Çünki hər iki paytaxt anlayır ki, genişmiqyaslı müharibənin qiyməti mümkün siyasi qazancdan qat-qat ağırdır”.
Vidadi ORDAHALLI
