Səbuhi Abbasov: “Hesab edirəm ki, bu müddətə qədər qanun layihəsi bir qədər də təkmilləşdirilməlidir” “Hər uşaq öz yaş dövrünə uyğun gələn oyunları oynamalıdır”
Müasir uşağın əyləncə vasitələri elə də çeşidli deyil. Bu gün onlar arasında sorğu keçirsək ki, asudə vaxtlarınızda nə edirsiniz? Onların yarıdan çoxu “boş vaxtım olanda “iqra” oynayıram” cavabını verəcək. Sirr deyil ki, hazırda uşaqlarımız internet asılılığına düçar olublar.
Onların əksəriyyəti şərait yaranan kimi ya telefona, ya planşetə, ya da kompyuterə daxil olub “iqra” oynayırlar. İnternetdən yüklənən “iqra”lara isə yaş məhdudiyyəti qoyulmur. Uşaq müxtəlif virtual oyun saytlarına daxil olmaqla istədiyi oyunu yükləyib oynaya bilir. Onlara kompyuter salonlarında da heç bir məhdudiyyət qoyulmur, uşaqlar yaşlarından asılı olmayaraq, pullarını ödəyib, oyun yükləyib oynayırlar. Sözsüz ki, bu da olduqca ciddi problemlərə gətirib çıxarır. Son dövrlərdə bir-birinin ardınca yaradılan dəhşət, qorxu məzmunlu oyunlar uşaqların psixologiyasının pozulmasına, yuxularının qarışmasına, onların vahimələnməsinə səbəb olur.
Son zamanlar uşaqların internet oyunlarından istifadəsinə müəyyən qadağalar, limitlər tətbiq edilməsi gündəmdədir. Valideynlər də, müəllimlər də, sosioloq və psixoloqlar da belə hesab edirlər ki, uşaqlarda “iqra” aslılığını aradan qaldırmaq üçün konkret proqram qəbul edilməlidir. Bu proqramla internet oyunlarına müdaxilə edilməli və oyunçular üçün yaş kateqoriyaları müəyyənləşdirilməlidir.
Artıq, deyəsən, bu məsələ ilə bağlı əlaqədar qurumlar tərəfindən işlər görüləcək. Belə ki, Azərbaycanda kompyuter oyunları istifadəyə verilməmişdən əvvəl “yaşa görə” işarələnəcək.
Qeyd edilənə görə, Azərbaycan ərazisində dövriyyə və istehlak üçün nəzərdə tutulan kütləvi informasiya vasitələri məhsulları, audiovizual məhsullarla yanaşı, kompyuter və digər elektron oyunların da yaş təsnifatı aparılacaq. Bu məsələ Milli Məclisdə I oxunuşda qəbul edilən “Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında” qanun layihəsində öz əksini tapıb. Layihəyə əsasən, ölkə ərazisində istehsal olunan kompyuter və digər elektron oyunların işarələnməsi satışa çıxarılmazdan, istehlakçıya təqdim edilməzdən və ya şəbəkəyə yerləşdirilməzdən əvvəl həyata keçirilməlidir. İnformasiya məhsulunun işarələnməsi informasiya məhsulunun istehsalçısı və ya yayıcısı tərəfindən məhsulun və onun qablaşdırılmasının üzərinə müvafiq yaş kateqoriyasına uyğun işarələrdən birinin aydın şəkildə seçilən təsvirini yerləşdirməklə həyata keçiriləcək. Bu zaman "6 yaşadək" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində çevrədə "6-" işarəsi, "6 yaşdan yuxarı" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində çevrədə "6+" işarəsi , "12 yaşdan yuxarı" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində çevrədə "12+" işarəsi, "16 yaşdan yuxarı" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində çevrədə "16+" işarəsi, "18 yaşdan yuxarı" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində rombda "18+" işarəsi verilməlidir.
Bildirilənə görə, informasiya məhsulları ölkə ərazisində dövriyyə və istehlak üçün nəzərdə tutulan kütləvi informasiya vasitələri məhsulları, audiovizual məhsullar, kompyuter və digər elektron oyunlar, habelə mədəni-kütləvi tədbirlər və telekommunikasiya şəbəkəsi vasitəsilə yayımlanan digər informasiya məhsullarıdır. Uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş informasiya məhsulları isə mövzusuna, məzmununa və tərtibatına görə yalnız və ya əsasən yetkinlik yaşına çatmayanlara aid edilən informasiya məhsullarıdır.
Qeyd edək ki, qanunun 2020-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minəcəyi bildirilir.
Uşaqların internet oyunlarından istifadəsi ilə bağlı nəzərdə tutulan xüsusi işarələnmənin həyata keçirilməsinin vacib olduğunu qeyd edən mütəxəssislərin fikrincə, bu, uşaqlar qarşısına konkret sədlər qoyacaq. Onların fikrincə, bu məsələdə internet klubların, internet oyunlarının satışı ilə məşğul olan müəssisələrin fəaliyyəti xüsusi diqqətdə saxlanmalıdır ki, onlar qoyulan qadağanı pozmağa cəhd göstərməsinlər. Bütün dünyada internet oyunlarından istifadənin xüsusi yaş kateqoriyası çərçivəsinə salınmasının vacib olduğunu deyən İKT üzrə mütəxəssis Səbuhi Abbasovun qənaətinə görə, “Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında” qanun qəbul edilməsi günün, zamanın tələbindən irəli gəlir. O hesab edir ki, qanun qəbul edilənə qədər problem dərindən öyrənilməli, onun bütün detalları nəzərə alınaraq rəsmiləşdirilməlidir. S.Abbasovun bildirdiyinə görə, bu sahədə uzun illərdən bəri yığılıb qalan problemlər mütəxəssislərin dəstəyi ilə bir-bir araşdırılmalı və bitkin bir qanun qəbul edilməlidir.
Azərbaycanda uşaqların zərərli informasiyadan, xüsusilə də dəhşət saçan oyunlardan qorunmasının ən ümdə məsələ olduğunu vurğulayan ekspert qeyd edir ki, yaş işarələmələri tətbiq edilərsə, bundan uşaqlarımız faydalanacaq: “Bu qanun layihəsini təqdir edirəm. Hesab edirəm ki, bu olduqca vacib bir məsələdir. Bu işi çoxdan etmək lazım idi. Çünki bu gün uşaqlarımızın böyük əksəriyyəti internet oyunlarının əsarətindən xilas ola bilmir. Oyunlardan istifadəyə konkret yaş məhdudiyyəti müəyyən edilmədiyindən, uşaqlar asanlıqla saytlara daxil olur və bu “iqra”ları yükləyib oynayırlar, hətta bir-birinə də ötürürlər. Bu da, təbii ki, bir sıra neqativ halların meydana çıxmasına gətirib çıxarır. Uşaqların zərərli informasiyalardan qorunması üçün görülən tədbirlərin sırası genişləndirilməlidir. Bəzən deyirlər ki, uşaqların ziyanlı “iqra”lar oynamasının qarşısını valideyn nəzarəti ilə almaq olar. Yəni valideyn tez-tez oyun cihazlarına nəzarət etsə, onlar ziyanlı oyunlar oynaya bilməz. Axı valideynlərin bir çoxu işləyir, başqa qayğıları var. O nə qədər nəzarət etsə də, bəzən problemi gözdən qaçırır. Hamının arxayın olması üçün konkret qanunun qüvvəyə minməsi vacibdir. Sözügedən qanunun 2020-ci ildə qəbul ediləcəyi gözlənir. Hesab edirəm ki, bu müddətə qədər qanun layihəsi bir qədər də təkmilləşdirilməlidir. İnternet elə bir sahədir ki, ona ancaq müxtəlif əlaqədar qurumların dəstəyi ilə nəzarət etmək olar. Uşaqlarımızın təhlükəsizliyi üçün bu çox vacibdir. Layihədə təklif edilir ki, "6 yaşadək" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində çevrədə "6-" işarəsi, "6 yaşdan yuxarı" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində çevrədə "6+" işarəsi , "12 yaşdan yuxarı" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində çevrədə "12+" işarəsi, "16 yaşdan yuxarı" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində çevrədə "16+" işarəsi, "18 yaşdan yuxarı" yaş kateqoriyasına uyğun olan məhsulların üzərində rombda "18+" işarəsi verilməlidir. Bu çox doğrudur. Bu gün bütün dünyada filmlərin və proqramların nümayişinə tətbiq edilən kateqoriyadır. Hətta elə oyunlar var ki, onlar “18+” kateqoriyası ilə deyil, “21+” kateqoriyası ilə təqdim edilməlidir. Bu çox vacibdir. Əlbəttə, hər uşaq öz yaş dövrünə uyğun gələn oyunları oynamalıdır”.
Qanun layihəsinin məzmununun, bəndlərinin ictimaiyyət tərəfindən müzakirəyə verilməli olduğunu deyən ekspert hesab edir ki, ictimai müzakirələr də ortaya bitkin bir qanunun çıxmasına dəstək ola bilər.
İradə SARIYEVA
