Adil Qeybulla: “İlk növbədə insanlar başa düşməlidirlər ki, həyatını itirməkdə olan bir şəxs öz orqanını verməklə başqa bir həyata başlanğıc vermiş olur”
Orqan transplantasiyası orqanizmdə öz funksiyasını itirmiş bir orqanı yenisi ilə əvəzləmək əməliyyatına deyilir. Bu hər hansı bir orqan da ola bilər, ilik və toxumalar da. Qeyd edək ki, xəstənin həyatını başqa cür xilas etmək mümkün olmadıqda onun yaşaması üçün lazım olan orqanın digər bir insandan köçürülməsi təcrübəsi ilk dəfə 1933-cü ildə Ukraynada reallaşdırılıb və ilk köçürülən orqan böyrək olub.
Azərbaycanda orqan köçürülməsinə icazə verilməsi ilə bağlı Milli Məclisdə müzakirələr aparılır. Müzakirələr zamanı belə bir təklif irəli sürülüb ki, Azərbaycanda qəzalar və ya təbii fəlakətlər zamanı ölmüş insanların orqan və toxumaları transplantasiya, tədris və elmi məqsədlər üçün götürülə bilər. Bununla bağlı "İnsan orqan və (və ya) toxumalarının transplantasiyası haqqında" Qanuna dəyişiklik edilməsi təklif olunur. Belə ki, qanuna təklif edilən 9.4-cü bəndə əsasən, qəzalar və ya təbii fəlakətlər zamanı beyin ölümü baş verən, sağlığında donorluqdan yazılı şəkildə imtina etməyən və yanında razılıq vermək üçün yaxını olmayan şəxslərdən transplantasiya, tədris və elmi məqsədlərlə orqan alınmasına icazə verilə bilər.
Millət vəkili Musa Quliyev qeyd edib ki, orqan köçürülməsində ən vacib şərtlərdən biri əməliyyatın tez həyata kerçirilməsidir: "Çünki beyin ölümü baş verəndən sonar, müəyyən vaxtdan sonra bütün orqanlar öz funksiyalarını dayandırmağa başlayır və sıradan çıxır. Ona görə də beyin ölümü baş verəndən sonra nə qədər tez müddətdə orqan köçürülərsə, o qədər də effektiv nəticə verər.
Biz indi elektron səhiyyəyə keçirik, digər tərəfdən, icbari tibbi sığorta işləməyə başlayıb. İcbari tibbi sığortada hər bir şəxsin sığorta kartı olacaq. O sığorta kartında onun bütün tibbi göstəriciləri yazılacaq, o cümlədən əgər şəxs sağlığında vəsiyyət edibsə ki, "mən öləndən sonra orqanlarımı bağışlayıram və yaxud da orqanlarımın götürülməsinə etiraz etmirəm", bu onun həmin kartında yazılacaq. O kartın nömrəsi isə vətəndaşın şəxsiyyət vəsiqəsinin nömrəsi ilə eyni olacaq. Yəni vətəndaşın kartına baxdıqdan sonra daha onun qohumlarını gözləmək lazım deyil. Elektron qaydada vətəndaşın kartına baxıb görəcəklər ki, vətəndaş orqanlarını bağışlayıb, yoxsa yox. Əgər etirazı yoxdursa, orqanlar götürüləcək, lakin etiraz edibsə, təbii ki, onun orqanlarını götürmək olmaz”.
Məsələ ilə bağlı fikir bildirən professor, tibbi ekspert Adil Qeybulla “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, beyin ölümü keçirən şəxsin orqan nəqli tez bir zamanda həyata keçirilməlidir: “Ancaq bunun ilk növbədə ölkədə Donor Bankı yaradılmalıdır. Ölkəni əhatə edəcək sistem olmalıdır. Sistemin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, donora nə qədər ehtiyac var və nə qədər köçürülmə imkanı var. Bütün bunlar araşdırılmalıdır.”
Həmsöhbətimiz onu da bildirdi ki, orqan transplantasiyası əsasən qəza zamanı beyin ölümü keçirən cavan və sağlam şəxslərdən olur: “Müxtəlif qəzalar zamanı həyatını itirən gənclərdən necə orqan götürüləcəyi məlum deyil. Beyin ölümü keçirən gəncin yaxınları orqan götürülməsinə icazə verəcəkmi? Nəzərə almaq lazımdır ki, əhali buna psixoloji olaraq hazır deyil. İlk növbədə insanlar başa düşməlidirlər ki, həyatını itirməkdə olan bir şəxs öz orqanını verməklə başqa bir həyata başlanğıc vermiş olur. Bu tip problemlər həll olunmalıdır”.
Professor onu da qeyd etdi ki, icbari tibbi sığorta kartında vətəndaşın orqan verməsinə razılığının qeyd olunması düzgün deyil: “Bu proses əsasən qan qohumluğu olan şəxslər arasında keçirilir. Bunu ona görə edirlər ki, kriminal durum baş verməsin. Donor Bankı olarsa, beyin ölümü keçirən şəxslərdən orqanlar şəffaf şəkildə götürülür və konservləşdirilir”.
Günel CƏLİLOVA
