Məlahət Mürşüdlü: “Burada ixtisaslar üzrə peşəkarlıq səviyyəsinin artırılması nəzərdə tutulur”
Kamran Əsədov: “İxtisaslaşma dedikdə həm keyfiyyətli, həm də hər pillə üzrə konkret kadrın hazırlanması nəzərdə tutulur”
Son dövrlər təhsil sahəsində həyata keçirilən tədbirlərin bir qismi orta ümumtəhsil məktəblərində tədrislə məşğul olan müəllimlərin fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə yönəlib. Məlum olduğu kimi, indiyə qədər müəllimlərin bilik və bacarıqlarının hansı səviyyədə olmasının müəyyən edilməsi üçün diaqnostik qiymətləndirmələr həyata keçirilib. Diaqnostik qiymətləndirmə zamanı yüksək bal toplayan müəllimlərin öz peşə fəaliyyətinə daha məsuliyyətlə yanaşdıqları açıqlanıb.
Müəllimlərlə bağlı yeni bir qərarın da qəbul edilməsi gündəmdədir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyindən bildirilib ki, müəllimlərin əsaslı şəkildə ixtisasartırmaya ehtiyacı var. Təhsil Nazirliyinin Təhsilin inkişafı proqramları şöbəsinin müdiri Emin Əmrullayev mətbuata bildirib ki, bu ixtisaslaşma zəruridir: “Müəllimlərin 90 faizdən çoxu diaqnostik qiymətləndirməyə cəlb olunub. Hazırda diaqnostik qiymətləndirməyə hər hansı səbəbdən bu prosesdə iştirak edə bilməyənlər qatılır".
Onun sözlərinə görə, diaqnostik qiymətləndirmənin nəticələri göstərir ki, müəllimlər əsaslı şəkildə ixtisasartırmaya cəlb edilməlidirlər: “Müəllimlər 3-5 ildən bir diaqnostik qiymətləndirmədən keçməlidirlər. Diaqnostik qiymətləndirmə, böyük ehtimalla, müəllimlərin ixtisasartırma təlimləri mexanizminin bir hissəsi olacaq”.
E.Əmrullayev qeyd edib ki, müəllimlərin sertifikasiyası ilə bağlı qaydalar hazırlanacaq: “Bunun üçün isə ilk olaraq bu məsələ qanunvericiliyə daxil edilməlidir”.
Qeyd edək ki, orta ümumtəhsil məktəblərində müəllimlərin böyük əksəriyyəti öz ixtisası üzrə dərslərə cəlb edilib. Bu halda, müəllimlərin əsaslı şəkildə ixtisasartırmaya cəlb edilməsi hansı mahiyyəti daşıyır?
Tanınmış təhsil eksperti Məlahət Mürşüdlü hesab edir ki, bu gün müəllimlərin ixtisaslaşmasının zəruru olması onunla bağlıdır ki, bir çox rayon və kənd məktəbində bəzi fənlər üzrə müəllimlər yoxdur. Bu səbəbdən də həmin fənlərin qeyri-fənn müəllimləri tərəfindən tədris edildiyini deyən M.Mürşüdlünün sözlərinə görə, bu problemi müəllimlərin ixtisaslaşmaya cəlb edilməsi ilə aradan qaldırmaq olar: “Burada ixtisaslar üzrə peşəkarlıq səviyyəsinin artırılması nəzərdə tutulur. Müəllimlərin böyük bir hissəsi öz ixtisaslarına uyğun fənləri tədris etsələr də, bəzi hallarda görürsən ki, riyaziyyat müəllimi eyni zamanda informatika, fizika, biologiya dərsi də keçir. Bu da həmin ixtisaslar üzrə müəllim çatışmazlığından irəli gəlir. Kəndlərdə, bəzi dağ rayonlarında bir müəllim bir deyil, bir neçə fənn üzrə dərslər aparır. Tutalım, tarix müəllimi həm ədəbiyyat, həm coğrafiya, həm də digər fənləri tədris edir. Bizim məktəblərdə belə hallar var. Nazirlik müəllimlərin ixtisaslaşması məsələsini gündəmə gətirməklə bu kimi halların aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. Həqiqətən də müəllimlərin ixtisaslaşmasına böyük ehtiyac var. Diaqnostik qiymətləndirmədə iştirak edən riyaziyyat müəllimi diaqnostik qiymətləndirmədən informatika üzrə keçir. Bu hallar mövcuddur. Nazirliyin bu tələbi haqlıdır və hər bir müəllim öz ixtisası üzrə işləməlidir. Ancaq müəllim çatışmazlığı ucbatından bəzi fənləri qeyri-ixtisas müəllimləri tədris edirlər. Sözsüz ki, bu tədrisin də keyfiyyəti istənilən səviyyədə ola bilməz”.
Bu sahədə bəzi çatışmayan cəhətlərin olduğunu vurğulayan M.Mürşüdlü bildirdi ki, fənn müəllimlərinin çatışmadığı məktəblər müfaviq ixtisas üzrə kadrlarla təmin edilməlidirlər. “Bir məsələyə təəccüblənirəm ki, bizdə doğrudanmı çatışmayan sahələr üzrə müəllim kadrları hazırlanmır? Bu gün Azərbaycan Pedaqoji Universiteti də, digər aidiyyəti universitetlər də müxtəlif fənlər üzrə müəllim kadrları hazırlayırlar. Sadəcə, müəllimlər dağ rayonlarına, kəndlərə getmək istəmirlər. Hesab edirəm ki, planlaşdırmada da kifayət qədər qüsurlar var. Bu mənada ki, araşdırmalar aparılmalıdır ki, orta məktəblərdə nə qədər informatika müəlliminə ehtiyac var? Ancaq bunu etmirlər ki, ali məktəblər həmin sayda kadr hazırlasın. Bunun üçün ali məktəblərə dövlət sifarişləri olmalıdır. Bu gün məktəblərdə bəzi fənn müəllimlərinin çatışmaması sifarişlərin doğru-düzgün yönləndirilməməsi ilə bağlıdır. Araşdırmalar aparılmalıdır ki, hansı fənlər üzrə müəllimlər çatışmır və həmin ixtisaslar üzrə müəllimlərin hazırlanması ali məktəblərə sifariş olunmalıdır” - deyə M.Mürşüdlü bildirdi.
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov bizimlə söhbətində bildirdi ki, müəllimin ixtisaslaşmasına ehtiyac var: “İlk növbədə qeyd edim ki, Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra ölkədə müəllimlərə olan ehtiyacın aradan qaldırılması üçün təkcə ali məktəblərdə deyil, eyni zamanda orta ixtisas təhsili müəssisələrində müəllim hazırlığının həyata keçrilməsinə başlandı. Bu zaman orta ixtisas təhsili müəssisələrinin, ali məktəblərin profil və istiqamətinə diqqət yetirmədən, keyfiyyəti nəzarətdə saxlamadan müəllim ixtisası üzrə kadr hazırlığı həyata keçrilməyə başlandı. Bu da yekun nəticədə əmək bazarında ixtisaslı və keyfiyyətli müəllim qıtlığının yaranmasına gətirib çıxardı. Məhz buna görə də 2014-cü ildən etibarən kolleclərdə müəllim hazırlığı üzrə plan yerlərinin sayı kəskin şəkildə azaldıldı”.
Mütəxəssis hesab edir ki, istər ali məktəblərdə, istərsə də orta ixtisas təhsili müəssisələrində əsas məqsəd müəllim hazırlığında diqqəti saya deyil, onların hazırlıq səviyyəsinin, biliklərinin artırılmasına yönəltmək lazımdır: “Müəllimlərin hazırlığı bir neçə ixtisaslaşmış pedaqoji profilli ixtisas məktəblərində saxlanılmalıdır. Bundan sonra müəllim hazırlığı ilə məşğul olan ali məktəblərin tədris etdiyi məzmunun optimallaşdırılması və bilik səviyyəsinin artırılmasını təmin etmək lazımdır.
Qeyd edim ki, müəllimlik kütləvi bir peşədir. O, ildən-ilə ən güclü məzunları cəlb edə bilməz. Zəif müəllimlər işdən kənarlaşdırıldıqda onları yeniləri əvəz etməlidir, bu yenilər isə elə öz xələflərindən yaxşı müəllimlər yetişdirə bilməyən eyni sistem tərəfindən yetişdirilir. Bunun əksinə olaraq, orta statistik bir müəllimi inkişaf etdirmək yanaşması bütöv bir peşədə inqilab edə bilər. Dünyada az sayda müəllim uşaqlarla üz-üzə qalana qədər kifayət qədər yaxşı hazırlıqlı olur. Kasıb ölkələrdə isə müəllimlər, ümumiyyətlə, çox az təlim görürlər. Son hesabatlardan biri göstərir ki, 31 ölkədə, ümumiyyətlə, ibtidai sinif müəllimlərinin dörddə birindən çoxu minimal milli standartlara cavab vermir. Varlı ölkələrdə isə problem daha dərindədir. Müəllimlər uzun ixtisaslaşmış kurslardan keçirlər. Bu kurslar çox zaman “ekopedaqogika” və ya “vicdaniləşdirmə” kimi xəyali nəzəriyyələrin müzakirəsini əhatə edir. Bu kursların bəziləri, təhsil sahəsində magistr proqramları da daxil olmaqla, məzunların gələcək şagirdlərini necə öyrədəcəklərinə heç cür təsir etmir.
İxtisaslaşma dedikdə həm keyfiyyətli, həm də hər pillə üzrə konkret kadrın hazırlanması nəzərdə tutulur.
Bu gün ölkədə ikili ixtisaslar üzrə kadr hazırlığı həyata keçirilir. Belə ki, kimya-biologiya, tarix- coğrafiya və s. Bu ixtisaslaşmalar tətbiq ediləndən sonra ikili ixtisaslar ləğv olunacaq, bununla bərabər təhsilin hər pilləsi üzrə ayrıca kadr hazırlığı həyata keçiriləcək”.
İradə SARIYEVA
