O yağışlı gündən xeyli vaxt keçib. Əslində, elə həmin gün olan söhbəti, elə o yağışlı günün özünü lentə alan olsaydı...
Düzdü, danışdıqlarımızı, polislə incəsənət adamının kino, teatr, rəssamlıq, bir sözlə, bədii yaradıcılıq haqqındakı polemikasını diktafonun yaddaşına köçürmüşəm. Və o söhbəti dəfələrlə dinləmişəm, yaddaşımı təzələmək üçün. Maraqlısı bilirsiniz nədir?
Polisin işi də yaradıcılığa söykənir hardasa. İncəsənətin funksiyası insanların görə bilmək istədiyi gözəllikləri, həyat hadisələrini göstərməkdir. Göstərmək, canlandırmaq isə həm istedad, həm də zəhmət tələb edir. Yəni hər bir işin bünövrəsində mübarizə durur fikri daha inandırıcı görünür. Elə polisin də fəaliyyəti mübarizə üzərində qurulub. Yaxşını təqdir edirik, pislə, neqativlə isə mübarizə aparırıq. Mübarizə aparmaqla kifayətlənmirik, həm də yaxşını cəmiyyətə təqdim etmək üçün maarifləndirməyə də qoşuluruq. Bu gün ölkəmizdə mədəni mühitin, düşüncənin inkişafı üçün atılan addımları dəstəkləyirik, polisin fəaliyyəti teatrın, kinonun mövzusuna çevriləndə isə yaxşını və yaxşıları görənlərə ürəyimizdə “çox sağ olun” deyirik...
Elə Rəşadla maşında etdiyimiz söhbətə qayıdıram. Buna dərdləşmək də demək olardı. İndiki zamanda sənət adamı olmağın çətinliyindən tutmuş, məşhurluğun yaşatdığı xoş hissələri, hətta ən xırda məişət problemlərini söhbətimizin mövzusu edib yenə də qayıtdıq teatra, kinoya...
Azadlığımızı əlimizdən alan sovetlər dönəmində niyə gözəl kinolar çəkilirdi? Niyə güclü aktyorlar nəsli yetişirdi? Nə üçün bu gün həmin filmlərə baxanda biz o dövrün ziddiyyətlərini deyil, sənət adamlarının yaratdığı obrazları xatırlayırıq?
Bəlkə ehtiyac içindən boy verən sənət ürəklərə daha tez yol tapır? Bəlkə o zaman senzura təkcə sözə, bədii materiala deyil, istedadsızların səhnəyə yol tapmasına da qoyulmuşdu? Qadağalar sistemi daha gözəl sənət nümayiş etdirənin ulduzunun parlamasına bir vasitə idimı?
“Bu sualları mənəmi ünvanlayırsınız”,-deyib üzümə baxdı. Mən də ona “Qardaş, qulağın məndə, gözün yolda olsun ki, yağışa qurban olmayaq”,- dedim. İkimiz də güldük.
Susdu, cavab verməyə tələsmədi. Hiss etdim ki, özünü söhbətə kökləmək istəyir. Polisdən ona belə sualların ünvanlanacağını gözləmirmiş yəqin...
“Niyə o kinolar çəkilmir, niyə o aktyorlar yetişmir? Bu sualları mən də özümə tez-tez verirəm. Fərqli cavablarım olur. Düzdü, müyyən və bəlli bir dövr oldu ki, kinonun, teatrın çırağı sönməsə də biz onun işığını, nurunu görə bilmədik. Qaranlıq otaqda qara pişik axtarmaq, əlbəttə ki, gülünc və mənasızdır. Böyük aktyorlarımız ehtiyac içində can çəkişdilər, amma özlərini şax tutub barmaqla sayılacaq qədər də olsa davamçılarını yetişdirmək naminə hər şeylərini sənətə qurban verdilər.
İllər keçəndən sonra hiss etdik o boşluğu. Həm də yaşadıqlarımızı lentə köçürmək, gələcək nəsillərə yadigar qoymaq fürsətimiz bir daha olmaya bilərdi. Müharibənin dəhşətlərini böyükdən-kiçiyə yaddaşımıza köçürsək də nə yazıya almışdıq, nə də ki, lentə köçürmüşdük. Müharibələr kinolaşanda tarixiləşir, təsir gücü birə-beş artır. Bu gün Qarabağ həqiqətlərini, o dəhşətli müharibəni özündə əks etdirən sənədli filmlər, sujetlər çox olsa da bədii filmlər barmaqla sayılacaq qədərdir. Yəni məsələ təkcə çəkməklə, ekran işinə can verməklə, onu ərsəyə gətirməklə bitmir. Əsas odur ki, o həqiqətləri dünyaya təqdim edə bilək...”
Maşından düşüb idarənin həyətinə girəndə Rəşad zarafatından qalmadı: “Qardaş, bu bina gözəldir. Xətai RPİ-nin əməkdaşları bilirlər ki, mən polis deyiləm, aktyoram, rejissoram, ancaq həmişə bura formada gələndə mənə müvafiq qaydada salam verirlər”.
Mən də qısaca: “Bu forma müqəddəsdir, çünki üzərində Vətənimizin atributları var”,- dedim...
Bütün yaradıcı heyət idarədə idi. “Daxili İşlər Nazirliyinin rəhbərliyinin incəsənətimizə, mədəniyyətimizə belə diqqət yetirməsi, düzü, bizi çox sevindirir. O mundirin altında polislərimiz doğrudan da böyük ürək gəzdirirlər”,- deyən serialın quruluşçu rejissoru, “NN filmin” rəhbəri Natiq Novruzov çəkilişə başlamaq üçün yenidən hər kəsə tapşırıqlarını verir.
Və gözlənilməz bir sürprizlə qarşılaşıram. O məni də serialda epizodik rolda çəkilməyə dəvət edir. Deyəsən, incəsənətə bağlı olduğumu Rəşad deyib rejissora...
Bax, bu komandanı mənə və tanıdıqlarına sevdirən də budur. Ekspromt olaraq elə gözəl işlərə imza atırlar ki, adam heyrət içində qalır. Serialda polis obrazını canlandıran aktyorların içində əsl polis əməkdaşının olmasının işin keyfiyyətinə təsir edəcəyini düşünən, reallığı qiymətləndirən rejissorla mənə verilən obrazı-müzakirə edirəm və çəkiliş başlayır...
Çəkiliş meydançası əməliyyatçıların otağıdır. Rəisin gəlişi onların marağına səbəb olur. Hər kəsin gözündə bir sual donub. Nə üçün idarə rəisi bura gəldi? Nə üçün bizi öz otağına çağırmadı?...
Bəlkə də sonra yadımdan çıxdı və yaza bilmədim. Oxucularımız üçün maraqlı olar deyə, kiçik bir haşiyə çıxıram. Ancaq çəkilən serial haqqında tam məlumat vermək fikrindən uzağam. Sadəcə, senaridən bir-iki nüansı diqqətə çatdırmaq istəyirəm. Serialın girişində Qarabağ uğrunda gedən döyüşlər öz əksini tapır. Hadisələr Azərbaycanda və Türkiyədə cərəyan edir. Sonra bir ailənin iki qız övladının başına gələnlər. Bir ailənin dramı, itkin talelər. Filmin yaradıcı heyəti bu dəfə də polisin gərgin, məsuliyyətli xidmətini böyük ekranda canlandıracaq. Günümüzdə aktual olan seyf oğrularının tutulması üçün hazırlanan əməliyyatda təbəssüm doğuran fraqmentlər də yer alır.
Bəlkə də çoxunuz elə bilirsiniz ki, ssenaridə nələr qeyd olunursa, hansı səhnələr yer alırsa aktyor onu oynamağa məcburdur. Şahid kimi deyə bilərəm ki, bu heç də həmişə belə olmur. Məsələn, “Yarpaqlar”da elə dialoqlar oldu ki, demək olar, ssenaridən kənar idi. Gənc olsalar da, aktyorlar elə gözəl ustalıq nümayiş etdirdilər ki, rejissor çəkilişi dayandırmadan davam etdirilməsinə işarə etdi.
Hə, serialın iştirakçısı kimi məndən bu qədər. Əgər rejissor bilsə ki, onların sirrini, daha doğrusu, sirrimizi on mindən çox oxucumuzla bölüşmüşəm, onda yəqin ki, bir də mənə sirr verməyəcəklər.
Çəkilişlər isə davam...
Hafiz TƏMİROV polis mayoru
