Əjdər Ağayev: “Hesab edirəm ki, bu fənn fakültativ deyil, müstəqil fənn olaraq tədris edilməlidir” Hafiz Cabbarov: “Bu, məcburi keçilən fənn olmalıdır və onun tədrisi türkdilli dövlətlərin siyasi, iqtisadi, mədəni birliyi üçün ən vacib addımlardan biridir”
Milli soykökümüzə qayıdışı sürətləndirən amillərdən biri türk tarixini dərindən öyrənib mənimsəməmizdən keçir desək, yəqin ki, səhv etmərik. Türk respublikaları müstəqillik əldə etdikdən sonra qarşıda duran ilk əsas işlərdən biri ortaq türk tarixinin, ortaq türk ədəbiyyatı, dili və mədəniyyətinin öyrənilməsi, tədrisi məsələsi idi. “Ortaq türk tarixi” kitabının hazırlanması və bütün türk dövlətlərində tədris edilməsi məsələsi müzakirə edilirdi.
Bildirək ki, artıq Türkiyənin Təhsil Nazirliyi Türk Şurasına üzv ölkələrin hamısında tədris olunacaq “Ortaq türk tarixi” dərsliyini nəşr edib. Qeyd edək ki, Türk Şurası təhsil nazirləri 2014-cü il noyabrın 22-də Türkiyənin Əskişəhər şəhərində keçirdikləri toplantıda üzv ölkələrin məktəblərində tədris olunacaq ortaq tarix kitablarının hazırlanmasını qərara almışdılar. Kitabın yazılması üçün isə bütün üzv ölkələrdən ən yaxşı tarixçilər cəlb edilməklə komissiya yaradılmışdı.
Kitabın yazılması təşəbbüsünü isə Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev irəli sürmüşdü. “Ortaq türk tarixi” dərsliyi Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə, Özbəkistan və Türkmənistanda tədris ediləcək.
Qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyindən yerli mətbuata verilən məlumata görə, Beynəlxalq Türk Akademiyası türkdilli ölkələrdən, o cümlədən Azərbaycandan mütəxəssislər cəlb etməklə “Ortaq türk tarixi (XV əsrə qədər olan dövr)” adlı vəsait hazırlayıb: “Həmin vəsaitin türkdilli ölkələrdə tətbiq edilməsi üçün onun məzmunu əvvəlcə Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası (TDƏŞ) tərəfindən təsdiqlənməlidir. Məzmun təsdiq edildiyi təqdirdə vəsaitin ölkəmizin dövlət ümumtəhsil məktəblərində fakültativ məşğələ dərslərinin hesabına tədrisi nəzərdə tutula bilər". Fənnin 8-ci sinifdə tədris ediləcəyi planlaşdırılır.
Qeyd edilənə görə, Türkiyənin Milli Təhsil Nazirliyi və Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası gələn ildən orta məktəblərdə könüllülük əsasında ortaq türk tarixinin tədris ediləcəyini bildirib.
Nazirliyin “Ortaq türk tarixi”nin ümumtəhsil məktəblərində ayrıca fənn kimi deyil, “fakültativ məşğələ dərslərinin hesabına tədrisi nəzərdə tutula bilər” fikrini ekspertlər elə də müsbət qarşılamırlar. Ekspertlər hesab edir ki, “Ortaq türk tarixi” ayrıca bir fənn kimi keçilməlidir. Onlar hesab edirlər ki, şagirdlər, gənc nəsil xalqımızın tarixini dərindən bilməli, öyrənməlidir. Ekspertlərin bildirdiyinə görə, Sovet dövründə türk xalqının tarixinin öyrənilməsinə qarşı ciddi qadağalar mövcud idi və bu səbəbdən də ortaq türk tarixi öyrənilməyib. Bu gün isə türk dövlətlərinin müstəqil olduğunu deyən ekspertlər bildirirlər ki, “Ortaq türk tarixi” fakültativ məşğələ kimi deyil, müstəqil fənn kimi tədris edilməlidir.
Azərbaycan Respublikası Təhsil Şurasının sədri, professor Əjdər Ağayev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, “Ortaq türk tarixi” müstəqil fənn kimi yuxarı sinif şagirdlərinə tədris edilməlidir: “Mənə elə gəlir ki, nazirlik tədris planında fənlərin çox olması ilə əlaqədar olaraq “Ortaq türk tarixi”nin fakültativ məşğələ kimi keçiriləcəyini deyir. Elə fənlər var ki, onlar qeyri-fənlərlə əlaqəli şəkildə də tədris oluna bilər. Ancaq biz əgər türk birliyi yaradırıq, ortaq türk tarixini, ədəbiyyatını, mədəniyyətini aşkarlayıb ortaya çıxarırıqsa, “Ortaq türk tarixi” fənni ayrıca tədris edilməlidir. Bu gün bizim gənclərimiz türk tarixini öyrənməkdə maraqlıdırlar. Gənclər istədikləri vaxt türk dövlətlərində təhsil ala, işləyə bilirlər. Türk dövlətlərində təhsil almaq, işləyə bilmək üçün o respublikaların tarixini, mədəniyyətini öyrənib bilsinlər. Bu bilgilərə yiyələnmək baxımından da “Ortaq türk tarixi” dərsliyinin böyük əhəmiyyəti var. Bu baxımdan da hesab edirəm ki, bu fənn fakültativ deyil, müstəqil fənn olaraq tədris edilməlidir. Bu fənn aşağı siniflərdə olmasa da, 8-ci, 9-cu, 10-cu və 11-ci siniflərdə tədris edilə bilər. Yəni bu siniflərdən birində tədris edilməlidir. Çünki artıq şagirdlərdə özünüdərk prosesi gedir, milli kimliyimizlə, tariximizlə dərindən maraqlanırlar. Onlar bilmək istəyirlər ki, dünyada neçə türk dövləti var, türk xalqları kimlərdir və s. Onlar öyrənməlidirlər ki, türk xalqlarının tarixi, mədəniyyəti, dili birdir, eyni mənbədən gəlir, lakin sonradan coğrafi sərhədlər yaranıb və xalqımız ayrılıb. Mən özüm istəyərdim ki, “Ortaq türk tarixi” fakültativ məşğələ kimi yox, tədris fənni kimi təhsilimizdə oturuşsun. Ona görə ki, real vəziyyətə baxanda orta ümumtəhsil məktəblərinin bir çoxunda mövcud tədris fənlərinin özü arzuedilən səviyyədə tədris olunmur, o da qalsın fakültativ məşğələ. Bizdə fakültativ məşğələyə biganə yanaşılır. Əgər biz tariximizi öyrədiriksə, onun tədrisinə biganə yanaşmamalıyıq”.
Ə.Ağayev qeyd etdi ki, digər tərəfdən də “Ortaq türk tarixi” dərsliyinin mükəmməl yazılması və onu tədris edən kadrların hazırlanması vacib məsələlərdən biridir. “Dərslik hardasa hər şeyi əhatə etməyə bilər. Lakin hər şeyi əhatə edən müəllim olmalıdır. İlk növbədə “Ortaq türk tarixi” fənnini tədris edən müəllimin özünü hazırlamaq lazımdır. Düşünürəm ki, bu məsələyə ciddi yanaşılmalıdır. Bu fənnin tədrisinin siyasi, iqtisadi, mənəvi, dövlətçilik əhəmiyyəti var. Buna biganə yanaşmaq olmaz və ona ciddi yanaşılmalı və tədris planında oturdulmalıdır. Peşəkar kadrların hazırlanması da öz yerində” - deyə professor Ağayev bildirdi.
Tarixçi-alim Hafiz Cabbarovun fikrincə də “Ortaq türk tarixi” fakültativ məşğələ kimi deyil, müstəqil fənn kimi tədris edilməlidir: “Hər bir türkdilli dövlətin özünün kurikulumu-tədris proqramı var. Əvvəlcədən türkdilli dövlətlərin tədris proqramında “Ortaq türk tarixi” fənni olmadığına görə, yəqin ki, bu dərsliyin tədrisini mərhələli şəkildə həyata keçirəcəklər. Bu fənn fakültativ olsa da, məcburi keçiləcək, yəni 8-ci sinifdə oxuyan bütün şagirdlər bu dərsdə məcburi oturacaq. Burada şagirdə seçim imkanı verilməyəcək. Hesab edirəm ki, gələcəkdə hər bir ölkə üzrə yeni kurikulum proqramı hazırlanar və bu proqrama “Ortaq türk tarixi” fənni də salınar, bu, müstəqil fənn kimi tədris edilər. Mənim fikrimcə, “Ortaq türk tarixi” orta ümumtəhsil məktəblərində müstəqil fənn kimi tədris edilməlidir. Bu fənnin tədrisi çox vacibdir. Tarixi keçmişimizi, mədəniyyətimizi, dilimizi daha yaxından öyrənmək, təbliğ etmək üçün bu vacibdir. Bu, məcburi keçilən fənn olmalıdır və onun tədrisi türkdilli dövlətlərin siyasi, iqtisadi, mədəni birliyi üçün ən vacib addımlardan biridir. Fikrimcə, gələcəkdə bu fənnin tədrisi planlı şəkildə həyata keçiriləcək”.
“Ortaq türk tarixi” fənnini tədris edən müəllim kadrlarının hazırlanmasına gəlincə, H.Cabbarov qeyd etdi ki, həm Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində, həm Bakı Dövlət Universitetində, həm də digər ali məktəblərdə türkdilli xalqların tarixi tədris edilir. O hesab edir ki, hazırda bu sahədə ixtisaslı kadrlar var: “Ali məktəblərdə “Türk tarixi” fənni keçilir. Yəni bu adda kafedra fəaliyyət göstərir və ixtisaslaşma var. Biz tarix fənninin içində “Türk xalqlarının tarixi” adlı fənni də keçirik, tələbələr bu ixtisasa yiyələnirlər. Ona görə də Azərbaycanda “Ortaq türk tarixi” fənninin tədrisi sahəsində kadrlarla bağlı çətinliklər olmayacaq. Çünki bizdə ali məktəblərlə yanaşı, orta məktəblərdə də türk xalqının tarixinin öyrənilməsinə çox böyük əhəmiyyət verilib. Ola bilsin, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda belə bir çətinlik olsun. Ona görə ki, onlar bütün türkdilli xalqların tarixini tədris etmirlər, bəzilərini tədris edirlər. Azərbaycanda isə bütün türkdilli xalqların tarixinə aid ya ayrıca paraqraf var, ya da bir bölmə içində türkdilli xalqların tarixi öyrənilir”.
İradə SARIYEVA
