Novruz çərşənbələrinin ikincisinə də gəlib yetişdik. Təbiətə özü ilə bahar ovqatı, yaz havası gətirən çərşənbələrin hər biri xalq tərəfindən müxtəlif formalarda qeyd edilir. Onu da vurğulayaq ki, ulu baba və nənələrimiz hər bir çərşənbəyə müqəddəs yanaşıblar.
Məlumdur ki, ümumilikdə 7 çərşənbə var, onlardan 3-ü “oğru”, 4-ü isə “doğru çərşənbələr”dir. Xalq öz sınağını birmənalı olaraq “doğru çərşənbələr” üzərində qurub.
"Doğru çərşənbələr"in özlərinin də el arasında çeşidli adları var. Bu sıradan olan birinci çərşənbə "əzəl çərşənbə"dir ki, onu keçən həftə qarşılayıb xeyir-dualarımızla yola saldıq. Bu gün isə, qeyd etdiyimiz kimi, ikinci çərşənbəni qarşılayırıq. Bu çərşənbələrin hər birinin el arasında özəl xüsusiyyətləri var. İkinci çərşənbə "müjdəverən", "muştuluqçu", "külə", "kül", "xəbərçi" adları ilə tanınır. Biz özümüz də uşaqlıqdan el-obamızda ikinci çərşənbənin bu cür adlandırılmasını eşitmişik.
Tarix elmləri doktoru, tanınmış türkoloq-alim Güllü Yoloğlu qəzetimizə verdiyi məlumatda "müjdəverən", "muştuluqçu", "külə", "kül", "xəbərçi" adları ilə tanınan ikinci çərşənbəyə ulularımızdan miras qalan şəkildə yanaşmağın düzgün olduğunu deyir. Alimin sözlərinə görə, çərşənbələrin əsl adı xalqın dilində, həyat tərzində, məişətində, yaddaşında yaşayır. "Ən doğrusunu isə xalq deyir" bildirən G.Yoloğlunun qeyd etdiyinə görə, ikinci çərşənbə xəbərçi çərşənbədir. El arasında ikinci çərşənbəyə xəbərçi, cıdırçı və ya müjdəçi çərşənbə də deyilir. Bu çərşənbə xalqın həsrətlə gözlədiyi, böyük coşqu ilə hazırlaşdığı ilaxır, ilin-ayın axır çərşənbəsinin, yeni günün yaxınlaşdığından xəbər verir. Bu xəbəri hamı sevinclə qarşılayır. Məxsusi süfrə açılmasa da, masada qarın dolusu yemək olur. Uşaqlar əylənir, tonqal qalayır, lopalar atır, xəbərçi gələn ilaxır çərşənbənin yolunu işıqlandırır, şər qüvvələri qovur, həyət-bacanı odla paklayırlar. Bu işdə yaşlılar onlara yardımçı olurlar. Camaat Günəşin istiliyini canında daha yaxşı hiss etmək üçün vaxt tapıb çəmənliklərə çıxır. Axşam işdən-gücdən bir az vaxt tapan kimi qızlar "vəsfi-hala" - fala başlayırlar. Demək olar ki, türk xalqlarının hamısında falaçmanın bu növü geniş yayılıb. Ona "muncuq oyunu", "baxt açmaq", "niyyət çəkmək", "bahtiyar", "üzük çəkmək", "martufal atmaq" və s. bu kimi adlar verilir, çeşidli mahnılar, bayatılar oxunur. Falaçmanın müxtəlif növləri axır çərşənbədə də izlənir".
İradə SARIYEVA
