Sayalı Sadıqova “son zamanlar həm qız, həm də oğlan adlarında valideynlər daha çox türk mənşəli adlara üstünlük verir” deyir Şərqiyyə Salamova: “Bir vaxtlar Azərbaycan telekanallarında yayımlanan xarici seriallar ad yaradıcılığımıza müəyyən qədər mənfi təsir göstərib” Qiymət Məhərrəmli: “Düşünürəm ki, xarici seriallardan adlar qoyulması mənfi tendensiyadır”
Son illər Azərbaycanda ad yaradıcılığı sahəsində elə də bir yeniliklər olmasa da, xarici film və seriallardan götürülən adların uşaqlara qoyulması artıq ənənə halını alıb. Müşahidələr göstərir ki, Azərbaycanda son dövrdə yeni doğulan körpələrə xarici serial qəhrəmanlarının adlarının qoyulması halları artıb. Bu o şəkildə özünü büruzə verir ki, bu hal Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasının da diqqətindən yayınmayıb.
Komissiyanın sədr müavini, tanınmış dilçi-alim Sayalı Sadıqova mətbuata bildirib ki, son dövrdə uşaqlara Türkiyə türkcəsindən alınmış adlar çox verilir. Lakin bu adlar verilərkən Azərbaycan ədəbi dilinin normalarına riayət edilmir: “Türkiyə türkcəsində “e” ilə yazılan adlar bizdə “ə” ilə yazılır. Məsələn, Əsma adı son dövrdə qız uşaqlarına çox qoyulur. Oğlan uşaqlarına da Sinan, Kamran, Səmral və s. adlar çox qoyulur”.
S.Sadıqova qeyd edib ki, ümumilikdə, son dövrdə uşaqlara daha çox türk mənşəli adların qoyulmasına maraq artıb: “Azərbaycan abidələrində işlənən adlara da maraq artıb. Amma əvvəllər qoyulan Qızbacı, Xanbacı, Balacaxanım, Xırdaxanım adlarını artıq heç kəs qoymur. Bu adlar əvvəllər daha çox qoyulan adlar olsa da, 2010-cu ildən sonra bu adlar uşaqlara verilməyib. Ancaq seraillardakı adlara meyl artıb”
S.Sadıqova bizimlə söhbətində bildirdi ki, ad yaradıcılığı daim inkişaf edir. Mütəxəssisin sözlərinə görə, yeni adların cəmiyyətə daxil olması təbii görünməlidir: “Bilirsiniz ki, ad yaradıcılığı daim inkişafdadır. Artıq valideynlər də axtarışdadır və yeni adlar kəşf etmək istəyirlər. Son zamanlar həm qız, həm də oğlan adlarında valideynlər daha çox türk mənşəli adlara üstünlük verirlər”.
Qeyd edək ki, valideynlər qız övladlarına yeni adlardan daha çox İşılay, Gültən, Aylin, Ayla, Betül, Betülə, Aysu, Dəniz, Damla, Dəfnə, Dəfinə, Dünya, Yağmur, Nihal, Səmral, Binnurə, Aybikə kimi adlar qoyurlar. Oğlanlarda isə Tüqan, Alpər, Tuqay, Ərturan, Turab, Ümman, Ünalp kimi adlara üstünlük verilir.
Alpər, Dəfinə, Tüqan, Tuqay kimi adlar bizdə ilk dəfə istifadə edilən adlardır. İşılay adı indiyə kimi qoyulmayıb. Ekspertin vurğuladığına görə, son dövrdə uşaqlara qoyulan adların çoxu türk mənşəlidir. Təbii ki, istisnalar var.
Dilçi Şərqiyyə Salamova bizimlə söhbətində bildirdi ki, ad yaradıcılığına xüsusi diqqət yetirilməlidir. Onun fikrincə, hər xalq özü bu məsələdə maraqlı olmalıdır: “Bir vaxtlar Azərbaycan telekanallarında yayımlanan xarici seriallar ad yaradıcılığımıza müəyyən qədər mənfi təsir göstərib. Türkiyə seriallarına qədər bizim telekanallarda Latın Amerikası serialları yayılırdı. O seriallardan da valideynlər uşaqlarına xeyli ad qoyublar. Bu xüsusən qız adlarında özünü göstərirdi. Türkiyə seriallarından sonra isə əsasən bu ölkənin seriallarından götürülən adlar uşaqlara qoyulur. Burada mənfi hal yoxdur. Ancaq milli adlarımızın da bu sırada yer alması vacibdir. Bilirsiniz ki, vaxtilə Azərbaycan şair və yazıçıları ad yaradıcılığının formalaşmasına böyük töhfələr veriblər. Cəfər Cabbarlı, Səməd Vurğun, İslam Səfərli, Xəlil Rza bu sahədə xeyli iş görüblər. Onlar bizim milli adlarımızı yaradıblar. Bu adlar bizim ad mədəniyyətimizdə xüsusi yer tutublar. Keçən 15-20 ilə qədər onların yaratdığı adlar qızlara və oğlanalara daha çox qoyulurdu. Bu gün isə əsasən dini adlar və serial qəhrəmanlarının adları uşaqlarımıza verilir. Məsələ burasındadır ki, öz seriallarımızdan uşaqlara adlar qoyulmur. Yəqin milli seriallara baxmırlar, ona görə oradan adlar qoyulmur”.
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qiymət Məhərrəmli isə hesab edir ki, valideynlər uşaqlara xarici seriallardan adlar verməli deyil. Onun sözlərinə görə, ad seçimində həssas olmaq lazımdır: “Valideynlər uşaqlarına ad seçərkən onun mənasına xüsusi fikir verməlidirlər. Düşünürəm ki, xarici seriallardan adlar qoyulması mənfi tendensiyadır. Öz adlarımızı təbliğ edib yaşatmalıyıq. Götürüb serialdan ad qoyurlar, ancaq adın mənasını bilmirlər. Soruşanda deyirlər ki, filan serialdan qoymuşuq. Bəzən görürsən ki, valideyn uşağa alman, fransız, italyan adı qoyur. Bizim milli adlarımız var. Müəyyən adlar var ki, valideynlər onu yaşatmaq istəyirlər. Əgər valideynin şəcərəsində bu adlar varsa,o adı qoysunlar. Ancaq valideyn nəzərə almalıdır ki, hər bir xalqın öz ad sistemi var. Xalqın kimliyi adlardan bilinir. Adların qoyulması ictimai hadisədir, odur ki, hər kəs diqqətli olsun. Adlarda daha çox xalqın milliliyi, kimliyi öz əksini tapdığına görə bu, önəmli prosesdir. Milli adlara üstünlük verilməlidir. Aydın, Gültəkin, Aygün, Günay, İnci - görün nə gözəl adlardır. Yoxsa götürüb biri uşağın adını Melisa qoyur. Bilir ki, Melisa adının mənası nədir? Hansısa bir serialdan götürüb qoyurlar. Mən bir alim kimi əcnəbi seriallardan uşaqlarımıza ad qoyulmasına yaxşı baxmıram”.
İradə SARIYEVA
