Eynulla Mədətli: “UNESCO-nun Fəlsəfə Gününün qeyd olunması barəsində qərar verməsi dünya fəlsəfə elminin inkişafına müsbət təsir göstərir”
UNESCO xətti ilə bir neçə gün Beynəlxalq Fəlsəfə Günü qeyd edilir. Məqsəd beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini fəlsəfəyə cəlb etməkdir. Yəni ilin bu günündə filosof olmayanlar da fəlsəfəni yad edir, ya filosofları təbrik etmək haqqında düşünür, ya da öz şəxsi həyatına, düşüncələrinə bir az ucadan baxaraq özlərini dərk etməyə, haradan gəlib haraya getdiklərini aydınlaşdırmağa, öz həyatlarının mənasını anlamağa çalışırlar.
Məlumat üçün bildirək ki, Beynəlxalq Fəlsəfə Günü dünyanın 70 ölkəsində qeyd olunmaqdadır. Bu gün Azərbaycanda da qeyd olunur.
Azərbaycan fəlsəfəsinin bü günü, gələcəyi, ümumiyyətlə, fəlsəfənin tarixi haqqında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Fəlsəfə İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, fövqəladə və səlahiyyətli səfir Eynulla Mədətli ilə söhbət etdik. O, “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında öncə Azərbaycanda Fəlsəfə Gününün yaranması ilə bağlı məlumat verdi: “2002-ci ildə UNESCO tərəfindən belə bir qərar qəbul olundu ki, hər ilin noyabr ayının üçüncü həftəsinin çərşənbə axşamı günü bütün dünyada Fəlsəfə Günü kimi qeyd olunsun. O gündən bu günə kimi fəlsəfə elminə maraq göstərən ölkələrdə bu gün qeyd olunur. Bizim ölkəyə gəlincə, qeyd edim ki, UNESCO-nun tədbirlərində Azərbaycan çox fəal iştirak edir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva UNESCO-nun xoşməramlı səfiridir. Uzun illərdir UNESCO çərçivəsində, ölkəmizdə və ölkəmizdən kənarda, dünyanın müxtəlif ölkələrində, o cümlədən Qərbin özündə belə çox böyük layihələr həyata keçirir. Bu səbəbdən Azərbaycan filosofları da bu günə biganə qala bilmirlər. Hər il Azərbaycanda Fəlsəfə Günü qeyd olunur. Bu il də Fəlsəfə Günündə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə İnstitutu və digər ali məktəblərdəki fəlsəfə kafedralarının əməkdaşları ilə birgə konfrans keçirildi. Konfransda fəlsəfənin müxtəlif məsələlərinə aid məruzələr dinlənildi”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, UNESCO-nun belə bir qərar verməsi dünya fəlsəfə elminin inkişafına müsbət təsir göstərir. O cümlədən Azərbaycanda fəlsəfə elminin inkişafına səbəb olur: “Çünki fəlsəfənin toponimi çox dəyişib. Antik dövrdən çox zaman keçib. Xüsusən də XXI əsrin əvvəli tamamilə dəyişən dünyanın mənzərəsini yaşayırıq. Keçmiş zamanlarda deyildiyi kimi, insanın, bəşəriyyətin, cəmiyyətin, təfəkkürün, təbiətin qanunlarını izah etmək və gözləmək olmaz. Çünki dünya çox dəyişir. Amma buna baxmayaraq, nəsildən-nəslə ötürülən fəlsəfi irs var ki, bütün dünya ölkələrində bunu qoruyub saxlamaq və onları müasir zamanla əlaqələndirmək, ümumən fəlsəfəni inkişaf etdirmək UNESCO-nun aparıcı istiqamətlərindən biridir. Buna görə də bu gün təsis olunub”.
E.Mədətli bildirdi ki, Fəlsəfə İnstitutu fəlsəfi fikrin və fəlsəfə elminin inkşafına istiqamət verir: “Fəlsəfə doktorları, fəlsəfə elmlər doktorlarının ən çox cəmləndiyi müəssisədir. Hazırda bizim institutda 23 elmlər doktoru fəaliyyət göstərir. Onların yarısı xanımlardan ibarətdir. O xanımlar da fəlsəfə elminin öyrənilməsi baxımından çox böyük qüvvədirlər. Zümrüd xanım Quluzadə 86 yaşında olmasına baxmayaraq, fəlsəfə elminə xidmət edir. 80 yaşlı professor Rəbiqə Əzimovanın fəlsəfə və insanşünaslıq sahələrində xidmətləri var. O cümlədən digər ali təhsil müəssisələrində də yetərincə fəlsəfə kadrlarımız var ki, onlar bu sahənin tədrisi ilə məşğuldurlar. Bu ortamda gənc filosoflar nəsli də yetişir. Bunlar püxtələşə-püxtələşə Azərbaycan fəlsəfə məktəbinin ənənələrini öyrənərək, zamanla indiki nəslin yerini layiqincə tuta biləcəklər”.
Həmsöhbətimiz ölkəmizdə fəlsəfi irsin çox zəngin tarixi olduğunu dilə gətirdi. Onu sözlərinə görə, bu, islamdan əvvəlki dövrlərə, qədim zamanlara təsadüf edir: “Dədə Qorqud dastanından qaynaqlanır. İslam dini qəbul olunandan sonra islam fəlsəfəsi Azərbaycanda fəlsəfə elminin inkişafına və irsinə öz təsirini göstərib. Beləliklə, orta əsrlərdə Azərbaycanın peşəkar fəlsəfə filosofları yetişib. Onlardan Əbülhəsən Bəhmənyar və digərlərini nümunə göstərə bilərik. Sonrakı əsrlərdə bu ənənə davam edib. Hazırda da davam etdirilməkdədir”.
E.Mədətli onu da vurğuladı ki, bu günün qeyd olunması gənc nəsil arasında fəlsəfi fikrə maraq oyatmaq baxımından çox əhəmiyyətlidir: “Onu da qeyd edim ki, Fəlsəfə İnstitutunun beynəlxalq əlaqələri inkişaf edir. Məsələn, Fransa, İtaliya, Çin, Rusiya ilə sıx əməkdaşlıq var”.
Günel CƏLİLOVA
