Təranə Əsədova: "Azərbaycanda suvenir və xatirə əşyalarının istehsalını genişləndirmək üçün xüsusi proqramlar həyata keçirilir"
Vaqif Məmmədov: "Ölkəmizdə turizmin inkişafı keramik məmulatlar, xüsusilə milli suvenir istehsalı üçün..."
Xətai Sənət Mərkəzi: "Bizdə əsasən metalla, ağacla işlənən milli suvenir növləri var"
Taleh bəy: "Əcnəbilər həmişə bizdən milli məhsullar istəyirdilər"
Xalq tətbiqi sənət növləri mədəniyyətimizin ən zərif və gözəl nümunələridir. Son illər xalq tətbiqi sənət növlərinin inkişafına xüsusi əhəmiyyət verilir. İllər əvvələ qədər sənətkarlar bu sahəyə kütləvi maraq göstərmirdi. Bu da Çin mallarının milli suvenir sənətini kölgədə qoyması ilə nəticələnirdi.
Əvvəlki dövrlərdə yerli ticarət köşklərində satılan suvenirlər arasında milli suvenirlərə təsadüfi hallarda rast gəlinirdi. Bazarda təxminən 98 faiz Çin və digər ölkələrdən gətirilən suvenirlər təklif olunurdu. Milli suvenirlərin sayının az olması onların qiymətinin Çin malları ilə müqayisədə daha baha olmasına gətirib çıxarırdı. Alıcı da ucuz malı qoyub baha mal almağa meyl göstərmirdi. Onu da vurğulayaq ki, Çin malları keyfiyyət baxımından milli suvenirlərə həmişə uduzub. Amma buna baxmayaraq, uzun illər yerli bazarda öz yerini tutub.
Milli suvenirlər Çin məhsullarını kölgədə qoyur
Sevindirici haldır ki, Çin və digər ölkələrdən gətirilən suvenirlər indi xeyli dərəcədə kölkəyə çəkilmək məcburiyyətində qalıb. Çünki artıq yerli rəssamlar, sənətkarlar, keramika, ağacoyma sənəti ilə məşğul olanlar kütəvi olaraq müxtəlif məmulatlardan milli suvenirlər hazırlayır. Yerli bazarda milli suvenirlərin sayı çoxaldıqca, bu, Çin məhsullarına tələbatı azaldır. Azərbaycan xalqının məişətindən tutmuş, musiqi alətləri, tarixi şəxsiyyətlərinin portretləri, milli ornament və dövlətçilik simvollarına qədər suvenirlərdə əks olunub. Bu da Azərbaycan mədəniyyətinin, dünyagörüşünün tam olaraq təqdim edilməsinə açıq şərait yaradır. Bu gün milli suvenir bazarında ürəkaçan bir canlanma var. Onu da vurğulayaq ki, həm vətəndaşlarımız, həm də turistlər milli suvenirlərimizə böyük maraq göstərir.
Bir məqamı da qeyd edək ki, 2015-ci ildə respublikamızda keçirilən Birinci Avropa Oyunları zamanı milli suvenir ustaları öz əl işləri ilə ölkəmizin tanıdılmasına töhfə verdilər. Onlar bununla Azərbaycanın zəngin mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin təbliğinə təkan verdilər.
Xatırladaq ki, milli suvenir istehsalı ilə məşğul olan Qarabağ müharibəsi əlili Fikrət Mehdiyevin həmin ərəfədə hazırladığı suvenirlərdən tar, kamança və qavalın kiçik ölçülü modelləri əcnəbilərin daha çox marağına səbəb oldu.
Sənətkarlarımız tərəfindən Bakının simvolları olan Qız qalası, İçərişəhər, Alov qüllələrinin maketləri, milli çantalar, kəlağayılar, eyni zamanda, Birinci Avropa Oyunlarının atributları ilə bağlı suvenirlər o zaman diqqəti cəlb edirdi. Onu da vurğulayaq ki, bəzi sənətkarlar dövlətin ayırdığı güzəştli kreditlərdən yararlanaraq milli suvenir istehsalını genişləndirib.
"Əsasən milli suvenirlər hazırlayırıq"
Rəssam, keramika sənətkarı Təranə Əsədova bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, özü, həyat yoldaşı, qızı da uzun illərdir milli suvenirlər hazırlayır.
Əmircan qəsəbəsində yaşayan Əsədovlar ailəsinə məxsus emalatxanada xalq tətbiqi sənətinin bir çox növlərini görmək mümkündür. Onun sözlərinə görə, ağac və metal üzərində bədii oymalar, milli tikmələr, toxuculuq məmulatları və digər nümunələr üç yaradıcı insanın böyük zəhmətinin məhsuludur. T.Əsədova bizimlə söhbətində bildirdi ki, həyat yoldaşı Azər Əsədov xalq tətbiqi sənətinin vurğunudur: "O, 30 ildən artıqdır milli suvenirlərin hazırlanması ilə məşğul olur. Usta suvenirləri şam, fıstıq, qoz, cökə ağaclarından düzəldir. Artıq bir neçə ildir Azərbaycanda suvenir və xatirə əşyalarının istehsalını genişləndirmək üçün xüsusi proqramlar həyata keçirilir. Bu istiqamətdə İqtisadiyyat Nazirliyinin Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunun həyata keçirdiyi layihə də qədim əl sənətkarlığının inkişafına təkan verib".
Təranə xanım onu da qeyd etdi ki, milli suvenirlərin kütləvi şəkildə yerli bazara çıxarılması Çin məhsullarının yığışmasına, pərdə arxasına keçməsinə səbəb olub: "Bu işdə dövlətin dəstəyini xüsusi vurğulamaq lazımdır. Dövlət bizi bu işi görməyə maraqlandırır. Biz ailəlikcə bu işlə məşğuluq. Əsasən milli suvenirlər hazırlayırıq. Milli suvenirlərimiz sırasında milli alətlərimiz xüsusi yer tutur. Biz muğam üçlüyü hazırlayırıq, saz, tar, kamança, qaval, zurna, balaban və digər milli musiqi alətlərimizin də suvenirlərini təqdim edirik. Bu gün milli suvenir istehsalına ayrıca maraq var. Əvvəlki dövrə nisbətən son illər bu sahəyə maraq artıb. Artıq yerli bazarda bizim rəssamların, sənətkarların əl işlərinə maraq artıb. Mağazalar özləri bizdən suvenir istəyirlər ki, əcnəbilər yerli istehsalla maraqlanır. Milli suvenirlərin çoxalması Çin məhsullarının aradan çıxmasına səbəb olur. Əvvəl müştəri bir Azərbaycan məhsulu, on Çin məhsulu görürdüsə, bu gün yerlər dəyişib. İndi Azərbaycan məhsulu ön sırada gedir.
Son zamanlar əcnəbi turistlərin ölkəmizə axını milli suvenir ustalarının əl işlərinə tələbat yaradır. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi bizə ciddi dəstək verir, satış-sərgilər təşkil edir".
İlk milli suvenir fabriki...
Rəssam Vaqif Məmmədov da bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, milli suvenirlər yerli bazarda üstünlük təşkil edir. Müsahibimizin bildirdiyinə görə, bu gün Azərbaycanda ilk milli suvenir fabriki də fəaliyyətdədir. Onun verdiyi məlumata görə, keramika, o cümlədən dulusçuluq ölkəmizdə sənətkarlıq istehsalının ən qədim sahələrindəndir və bu gün də öz aktuallığını saxlayır. O vurğuladı ki, Prezident İlham Əliyevin yeni iqtisadi şərait üçün verdiyi sərəncamlar bu sahənin də intensiv inkişafına təkan verib. Rəssam qeyd etdi ki, Xırdalanda fəaliyyət göstərən "Nargis Porselain" müəssisəsi ölkəmizdə çini və saxsıdan keramik hədiyyələr istehsal edən ilk fabrik kimi fəaliyyətə başlayıb.
Rəssam dedi ki, yeni texnologiyaların istehsalata tətbiqi və artan tələbat bu sənətin də intensiv inkişafına şərait yaradıb: "Ölkəmizdə turizmin inkişafı keramik məmulatlar, xüsusilə milli suvenir istehsalı üçün böyük şərait yaradıb".
Onun dediyinə görə, Azərbaycanın güclü keramika rəssamları, heykəltəraş və texnoloqları var və onlar milli suvenirlərin istehsalına ciddi yanaşır.
"Azərbaycanda istehsal edilən suvenir və hədiyyələrə zəngin milli ornamentlər tətbiq olunur. Keyfiyyət və orijinallığı ilə seçilən istehsal məmulatları qısa müddətdə ixrac potensialını ortaya qoyub. Bu çox maraqlı işlərdir. Əcnəbilər bizim suvenirlərə böyük maraq göstərir.
Bu məhsulların bazarda özünə yer tutması nəticəsində Çin istehsalı olan mallara tələbat aşağı düşüb. Vaxt vardı ki, rəssamların əl işləri emalatxanalarda toz altda qalırdı. Bu gün isə o məhsulların hamısı bazara axır. Düzdür, materiallar baha olduğu kimi, milli suvenirlər də baha qiymətə satılır, amma keyfiyyətli və sağlamlıq üçün zərərsiz olduğu üçün alıcıları çoxdur. Milli suvenir bazarı indən sonra daha da inkişaf edəcək. Çünki artıq bunun üçün zəmin yaranıb. Bu işdə dövlət dəstəyi də danılmazdır".
"...material çox baha olduğundan..."
Xətai Sənət Mərkəzinin əməkdaşları ilə söhbət zamanı onlar bildirdilər ki, Azərbaycanda milli suvenir istehsalına kütləvi marağın olması bu sənəti dirçəldir: "Bizim Sənət Mərkəzində milli sənət növlərinin satışına üstünlük verilir. Burada milli suvenirlər də çoxdur. Danmırıq, satdıqlarımız arasında Çin məhsulları da var, amma milli suvenirlər bütün cəhətlərinə görə daha çox diqqəti cəlb edir. Bizdə əsasən metalla, ağacla işlənən milli suvenir növləri var. Amma deyim ki, material çox baha olduğundan, qiymətlər də bahadır. Materialı əsasən xaricdən alırlar, bu baxımdan da baha çıxır. Ancaq, bununla belə, sənətkarlar işləyir".
"Milli suvenirlər yerli bazarda üstünlük təşkil edir"
İçərişəhərdə milli suvenir mağazası işlədən Taleh adlı şəxslə söhbət etdik. Taleh bəy bildirdi ki, turistlərlə hər gün qarşılaşır və onlar ən çox yerli suvenirlər almağa üstünlük verir. Onun sözlərinə görə, yerli bazarda Çin məhsullarına tələbat azalıb: "Mən uzun illərdir bu işlə məşğulam. Əvvəllər daha çox Çin məhsulları alıb satırdıq. Deyim ki, əcnəbilər Çin məhsullarına elə də maraq göstərmirdi. Əcnəbilər həmişə bizdən milli məhsullar istəyirdi. Onlar Çin məhsulunu hər yerdən ala bilərdi, milli suvenirlərə maraq daha çox idi. Hazırda, şükür Allaha, milli suvenirlər yerli bazarda üstünlük təşkil edir. Hər cür suvenirimiz var. Düzdür, bir az qiyməti bahadır, amma bilirsən ki, təmiz maldır. Bizim sənətkarlar əsasən ağac üzərində işə maraq göstərir. Keramika baha olduğu üçün, onlara daha çox ağac üzərində işləmək sərf edir. Hər sənətkar keramika məmulatı ala bilmir. Ancaq ağac üzərində çox gözəl işlər görürlər. Buta Azərbaycan milli ornamentləri sırasında xüsusi yer tutur, xalçalarımız, parçalarımız, kəlağayılarımızda buta təsvirləri var. Bizim sənətkarlar butanın ayrıca suvenirlərini hazırlayır. Bu çox maraqlı görünür. Bayrağımız, gerbimiz, Qız qalası, muğam üçlüyü, gözmuncuğu və s. kimi milli suvenirlərin alıcısı çoxdur. İndi ölkəmizdə IV İslam Oyunları keçirilir. Şəhərimizdə çoxlu turist var. Əsas alıcılarımız da xarici turistlərdir. Onlar gün ərzində yalnız bizim dükandan deyil, başqa dükanlardan da alver edir".
Ekspertlər milli suvenirlərin yerli bazara axınının daha da sürətlənəcəyini bildirir. Onlar hesab edir ki, yerli məhsulların bazarda öz yerini tutması həm sənətkarların əməyinin stimullaşdırılmasına, həm də mədəniyyətimizin, xalq tətbiqi sənət növlərinin inkişafına təkan verir.
İradə SARIYEVA
