Ay­dın Ab­dul­la­ye­vin mü­qəd­dəs şə­hid­lik yo­lu be­lə baş­lan­dı...

Ya­ğış­lı pa­yız gün­lə­rin­dən bi­ri idi. Ley­san ya­ğı­şın al­tın­da ba­şı üzə­rin­də çə­tir tut­muş adam­lar sa­ğa-so­la şü­tü­yür­dü. Ha­mı ca­nı­nı ya­ğış­dan qur­tar­ma­ğa ça­lı­şır­dı. Həf­tə­nin şən­bə gü­nü ol­du­ğun­dan, Əmir­sol­tan ki­şi adə­ti üz­rə şə­hid oğ­lu­nun mə­za­rı­nı zi­ya­rət et­mək üçün Də­də Qor­qud qə­bi­ris­tan­lı­ğı­na get­mək is­tə­yir­di. Am­ma ya­ğış ma­cal ver­mir­di ki, ki­şi ev­dən ba­yı­ra çıx­sın. Hər həf­tə mə­zar­lı­ğa ge­dir, Ay­dı­nın qəb­ri­nin üs­tü­nü si­lir, tə­miz­lə­yir, so­lux­muş gül­lə­ri tər qə­rən­fil­lər­lə əvəz edir­di. Ay­dı­nın mə­za­rı yol qı­ra­ğın­da idi. Tor­paq yol­la o yan-bu ya­na ke­çən ma­şın­la­rın tə­kə­rin­dən qo­pan toz-tor­paq mə­zar da­şı­na çö­kür­dü. Ata da ona gö­rə tez-tez yo­lu­nu mə­zar­lıq­dan sa­lır və oğ­lu­nun qə­bir da­şı­nı tə­miz­lə­yir­di.  

Ay­dı­nın şə­hid ol­ma­sın­dan bir il ötür­dü. Oğul it­ki­si ata və ana­nın qəl­bi­nə heç vaxt si­lin­mə­yə­cək kə­dər gə­tir­miş­di. Ha­ra­da dərd­li adam var­dı­sa, Ay­dı­nın ata-ana­sı o dərd­li ada­mın dər­di­nə şə­rik olur­du.

Ata fi­kir­li-fi­kir­li pən­cə­rə­dən ba­yı­ra ba­xır, səbr­siz­lik­lə ya­ğı­şın kəs­mə­yi­ni göz­lə­yir­di. Axır vaxt­lar ya­man höv­sə­lə­siz ol­muş­du Əmir­sol­tan ki­şi.

Üzü­nü oğ­lu Ni­ca­ta tut­du:

- Ay oğul, bu ya­ğış ni­yə kəs­mək bil­mir gö­rə­sən? Ge­cə­dən bə­ri ya­ğır. Ya­ğış kəs­səy­di, qar­da­şı­nın qəb­ri üs­tə ge­dər­dik.

Ni­cat höv­sə­lə­si da­ral­mış ata­sı­nın sö­zü­nə yum­şaq ca­vab ax­tar­dı. O nə qə­dər ça­lış­dı­sa, ata­sı­nı ovu­da bi­lə­cək bir söz ta­pa bil­mə­di. Ata-oğul sa­kit­cə çö­lə bax­ma­ğa baş­la­dı­lar.

Pa­yız ya­ğı­şı öz işin­də idi, kəs­mək bil­mir­di ki, bil­mir­di.

Ni­cat ata­sı­nın hirs­dən qa­ral­mış si­fə­ti­nə ba­xa­raq dil­lən­di:

- Ata, höv­sə­lə­li ol, yə­qin sa­bah ya­ğış yağ­maz, ba­zar gü­nü ge­dək. On­suz da hər həf­tə ge­di­rik də. Mən də is­tə­yi­rəm bu gün ge­dək, am­ma ya­ğış aman ver­mir axı.

Ata yax­şı an­la­yır­dı ki, tə­bi­ət­lə hö­cət­ləş­mək ol­maz. Ya­ğış yağ­ma­lı­dır­sa, ya­ğa­caq, gü­nəş çıx­ma­lı­dır­sa, çı­xa­caq. 

Ni­cat qar­da­şı­nın il mə­ra­si­min­dən söz sal­dı.

- Ata, Ay­dı­nın il­dö­nü­mü­nə nə qa­lıb ki, gə­rək ha­zır­lı­ğı­mı­zı gö­rək.

Əmir­sol­tan ki­şi:

- Hə, az qa­lıb. Su­ra­xa­nı Ra­yon İc­ra Ha­ki­miy­yə­tin­dən zəng vur­muş­du­lar. De­di­lər ki, nə la­zım­dır­sa, ha­mı­sı­na kö­mək edə­cə­yik. Sağ ol­sun ic­ra baş­çı­sı, Ay­dı­nın yas mə­ra­si­min­də əv­vəl­dən axı­ra qə­dər iş­ti­rak et­di, kö­mək­lik gös­tər­di, ba­la­mın şə­hid adı­na la­yiq dəfn edil­mə­si­nə da­ir gös­tə­riş ver­di, özü də ya­nı­mız­da ol­du. Ke­çən də­fə ra­yon­dan gə­lən­də evə dəy­mə­miş, ma­şı­nı bir­ba­şa qə­bi­ris­tan­lı­ğa sür­dür­düm. Ne­çə gün idi ki, ba­la­mın mə­za­rı­na dəy­mir­dim. Elə bi­li­rəm ki, bir həf­tə Ay­dı­nın qəb­ri üs­tə get­mə­səm, o mən­dən in­ci­yər. Qə­bir üs­tə ge­dən­də gör­düm ki, şə­hid dəfn edir­lər. Dəfn­də ic­ra baş­çı­sı da iş­ti­rak edir­di. Son­ra tək­lif et­di ki, Ay­dı­nın da mə­za­rı­nı zi­ya­rət edək. Nü­ma­yən­də­lər­lə gə­lib qar­da­şı­nın mə­za­rı­nı zi­ya­rət et­di­lər, mol­la­ya Qu­ran oxut­du­lar. Ora­da da və­ziy­yə­ti­miz­lə ma­raq­lan­dı. De­di ki, Əmir­sol­tan ki­şi, nə la­zım­dır edə­cə­yik. Sə­nin oğ­lun qəh­rə­man­dır, ba­şı­nı dik tut.

Ay­dı­nım ha­mı­nın ürə­yin­də özü­nə yer tu­tub, ba­la, Al­lah ona rəh­mət elə­sin!

Ay­dın şə­hid olan­da döv­lət onun xa­ti­rə­si­ni əziz tut­du, oğul. Mil­lət və­ki­li Ay­dın Mir­zə­za­də gəl­miş­di yas mə­ra­si­mi­nə, ya­dın­da­dır­mı?

- Bə­li, ata, ya­dım­da­dır. Çox sa­də in­san­dır. Bi­zim ra­yo­nun de­pu­ta­tı ol­ma­sa da, gə­lib qar­da­şı­mın ru­hu­na eh­ti­ram gös­tər­di.

- Hə, evi­mi­zə gəl­di, de­di ki, Əmir­sol­tan ki­şi, si­zin oğ­lu­nuz Və­tən yo­lun­da şə­hid olub, ba­şı­nız sağ ol­sun. Onun­la tə­səl­li ta­pı­ram ki, Ay­dı­nı ha­mı xa­tır­la­yır.

Mən özüm 1993-cü il­dən Ye­ni Azər­bay­can Par­ti­ya­sı­nın üz­vü­yəm. Hə­mi­şə döv­lə­ti­mi­zə, döv­lət­çi­li­yi­mi­zə, Və­tə­ni­mi­zə bağ­lı ol­mu­şam. Al­lah ürə­yi­mi qar­şı­ma çı­xa­rıb hə­mi­şə. Üç oğ­lum­dan bi­ri­ni Və­tə­nə fə­da et­mi­şəm.  

Ya­ğış yağ­maq­da da­vam edir­di. Ata ilə oğul Ay­dın ba­rə­də da­nı­şır­dı. On­la­rın söh­bə­ti­nə ata­nın mo­bil te­le­fo­nu­na gə­lən zəng son qoy­du.        

Ay­dı­nın hər­bi his­sə­sin­dən zəng vur­muş­du­lar. Əmir­sol­tan ki­şi­yə zəng vu­ran­lar Ay­dı­nın gi­zir yol­daş­la­rı və əs­gər­lə­ri idi. On­lar il mə­ra­si­min­də iş­ti­rak et­mək üçün Ba­kı­ya gəl­mək is­tə­dik­lə­ri­ni bil­dir­di­lər. Ata on­la­ra:

- Gə­lin ba­la­la­rım, gö­züm üs­tün­də ye­ri­niz var. Sağ olun ki, Ay­dı­nı­mı unut­mur­su­nuz. 

Son­ra üzü­nü Ni­ca­ta tu­ta­raq:

- Ay­dın 23 il ya­şa­dı, am­ma özün­dən son­ra bö­yük iz qo­yub get­di. Qar­da­şı­nı­zın yo­lu­nu si­zin öv­lad­la­rı­nız da­vam et­dir­mə­li­dir. Öv­lad­la­rı­nı­zı elə tər­bi­yə edin ki, Ay­dın ki­mi bö­yü­sün­lər.

- Baş üs­tə, ata, on­suz da nə­in­ki bi­zim uşaq­la­rı­mız, hət­ta qo­hum və qon­şu­nun uşaq­la­rı da bö­yü­yən­də Ay­dın ki­mi ola­caq­la­rı­nı de­yir­lər.

Hə­min gün Ni­cat ata­sı­nı qə­bir üs­tü­nə apa­ra bil­mə­di.

Ay­dı­nın il mə­ra­si­mi idi, Su­ra­xa­nı ra­yon rəs­mi­lə­ri, bə­lə­diy­yə nü­ma­yən­də­lə­ri, hər­bi ko­mis­sar­lı­ğın iş­çi­lə­ri, şə­hi­din xid­mət et­di­yi hər­bi his­sə­dən gə­lən qo­naq­lar, qo­hum-əq­rə­ba, qon­şu­lar - ha­mı Əmir­sol­tan ki­şi­gi­lin hə­yə­ti­nə top­laş­mış­dı. Ata­nın şə­hid oğ­lu­na gös­tə­ri­lən eh­ti­ram­dan ürə­yi açı­lır­dı. On­suz da Ay­dı­nı el se­vir­di, bu tə­mən­na­sız sev­gi ata­nı qü­rur­lan­dı­rır­dı. 

Mü­da­fiə Na­zir­li­yin­dən Əmir­sol­tan ki­şi­yə gə­lən zəng ata­nı da­ha da qa­nad­lan­dır­dı. Na­zir­lik­dən zəng vu­ran adam:

- Si­zin oğ­lu­nuz şə­hid gi­zir Ay­dın Ab­dul­la­ye­vi döv­lə­ti­miz unut­mur. Mü­da­fiə na­zi­ri ge­ne­ral-pol­kov­nik Za­kir Hə­sə­no­vun əm­ri ilə Tər­tər is­ti­qa­mə­tin­də düş­mən­lə tə­mas xət­tin­də atəş­kə­sin po­zul­ma­sı nə­ti­cə­sin­də şə­hid olan gi­zir Ay­dın Ab­dul­la­yev ölü­mün­dən son­ra "Hər­bi xid­mət­də fərq­lən­mə­yə gö­rə" 3-cü də­rə­cə­li me­da­lı ilə təl­tif edi­lib. Oğ­lu­nu­zun ölü­mün­dən son­ra təl­tif edil­di­yi me­dal si­zə təq­dim edi­lə­cək. Me­da­lın təq­di­met­mə mə­ra­si­mi­nə ge­dən Əmir­sol­tan ki­şi­nin çı­xı­şı ha­mı­nı köv­rəlt­di:

- Öv­lad it­ki­si nə qə­dər ağır ol­sa da, oğ­lu­mun şə­hid ol­ma­sın­dan qü­rur his­si ke­çi­ri­rəm. Həm­çi­nin onun xa­ti­rə­si­nə gös­tər­di­yi diq­qə­tə gö­rə öl­kə baş­çı­sı, Si­lah­lı Qüv­və­lə­rin Ali Baş Ko­man­da­nı İl­ham Əli­ye­və və Mü­da­fiə Na­zir­li­yi­nin rəh­bər­li­yi­nə tə­şək­kü­rü­mü bil­di­ri­rəm. Bu me­da­lı ev­də Ay­dı­nın ana­sı in­ti­zar­la göz­lə­yir. Elə bi­li­rəm ki, oğ­lu­mu ye­ni­dən  mə­nə qay­tar­dı­nız. Ay­dın hə­lə əs­gə­ri xid­mət­də ol­du­ğu dövr­də bir sı­ra fəx­ri fər­man­lar alıb. Onun­la bağ­lı bi­zə çox­lu tə­şək­kür­na­mə­lər, mək­tub­lar gə­lib. Oğ­lum Ay­dın Və­tə­ni ca­nın­dan da ar­tıq se­vir­di. O şə­hid ol­du. Və­tən sağ ol­sun!

Əmir­sol­tan ki­şi me­da­lı al­dıq­dan son­ra bir dəs­tə qə­rən­fil alıb oğ­lu­nun mə­za­rı üs­tü­nə get­di. Onun mə­za­rı­nın üs­tün­də tər qı­zıl­gül­lər var­dı. Kim­sə on­dan əv­vəl Ay­dı­nın mə­za­rı­na baş çə­kib­miş. Bu, ata­nı hey­rət­lən­dir­mə­di, çün­ki də­fə­lər­lə bu ha­lın şa­hi­di ol­muş­du. Ay­dı­nın si­nif yol­daş­la­rı, id­man­çı dost­la­rı onun mə­za­rı­nı tez-tez zi­ya­rət edir­di. Ata­nın göz­lə­ri­ni yaş ört­müş­dü, ət­ra­fı gö­rə bil­mir­di. Bir az tox­da­yan­dan son­ra gö­zü qı­zıl­gül­lə­rin al­tı­na sə­ril­miş üç­rəng­li Azər­bay­can bay­ra­ğı­na sa­taş­dı. Bay­ra­ğın ya­nın­da bir zərf də var­dı.

Ata elə tə­əc­cüb­lən­miş­di ki, oğ­lu ilə "sa­lam­laş­ma­ğı, onu al­dı­ğı me­dal mü­na­si­bə­ti­lə təb­rik et­mə­yi" ta­ma­mi­lə unut­du.

- Bu bay­ra­ğı kim bu­ra qo­yub, bu nə mək­tub­dur gö­rə­sən, onu kim ya­zıb?

Ata əli tit­rə­yə-tit­rə­yə qı­zıl­gül­lə­ri qal­dı­rıb bay­ra­ğı və zər­fi gö­tür­dü. Mü­qəd­dəs bay­ra­ğı­mı­zı üç də­fə öpüb gö­zü­nün üs­tü­nə qoy­du. Son­ra zər­fi aç­ma­ğa tə­ləs­di...

Gö­zəl xət­lə ya­zı­lan ki­çik mək­tub ata­nı əməl­li-baş­lı hə­yə­can­lan­dır­dı. Mək­tub­da im­za yox idi. Ata mək­tu­bu oxu­ma­ğa baş­la­dı:

- Əzi­zim Ay­dın, sən şə­hid olan­dan son­ra özü­mə yer ta­pa bil­mi­rəm. Ne­çə də­fə sə­nin mə­za­rın üs­tü­nə gəl­mək is­tə­mi­şəm, am­ma ürək et­mə­mi­şəm. Bu da sə­nin ölü­mü­nə heç vaxt inan­ma­ma­ğım­la bağ­lı­dır. Sən so­nun­cu ya­rış­da mə­nə bay­raq ver­miş­din ki, mən­dən xa­ti­rə sax­la. O bay­ra­ğı ne­çə il­lər­dir  qo­ru­yu­ram. İn­di isə bay­ra­ğı sə­nin mə­za­rın üzə­ri­nə qoy­dum. Çün­ki sən bay­ra­ğı­mız, tor­pa­ğı­mız uğ­run­da şə­hid ol­mu­san. Al­lah sə­nə rəh­mət elə­sin! Şə­hid­lər öl­mür, sə­nin ye­rin ürə­yi­miz­də­dir.

Əmir­sol­tan ki­şi im­za­sız mək­tu­bu və bay­ra­ğı evə gə­tir­di. Ki­şi bil­mir­di se­vin­sin, yox­sa kə­dər­lən­sin. İm­za­sız mək­tub onu özün­dən alıb apar­mış­dı.

O, uzun müd­dət bu mək­tub haq­qın­da dü­şün­dü. Gün­lə­rin bi­rin­də ki­şi­yə mə­lum ol­du ki, bu mək­tu­bu Ay­dın­la ey­ni ko­man­da­da id­man edən qız­lar­dan bi­ri ya­zıb­mış. Ata o qı­zı çox ax­tar­dı. Am­ma on­dan so­raq ve­rən ol­ma­dı... 

Bir gün Ab­dul­la­yev­lər ai­lə­si­nin qa­pı­sı dö­yül­dü. Evin or­tan­cıl oğ­lu Ca­vad qa­pı­nı açan­da qar­şı­sın­da bir ne­çə gənc oğ­lan gör­dü. On­lar Ca­vad­dan bu­ra­nın Ay­dın­gi­lin evi olub-ol­ma­dı­ğı­nı so­ruş­du­lar. Ca­vad meh­ri­ban­lıq­la gə­lən­lə­ri evə də­vət et­di:

- Bə­li, Ay­dın­gi­lin evi­dir, bu­yu­run evə.

Hər­bi ge­yim­li gənc­lər evə da­xil ol­du­lar. Se­vil ana gə­lən­lə­rin kim­li­yi ilə ma­raq­lan­dı.

- Ana, de­yə­sən Ay­dı­nın hər­bi his­sə­də­ki dost­la­rı­dır.

Ana xəs­tə ol­du­ğun­dan, aya­ğa çə­tin­lik­lə du­rur­du. Özü­nü ta­raz­la­yıb bir­tə­hər aya­ğa dur­du ki, qo­naq­la­rı qar­şı­la­sın. Gənc­lər ana­nın aya­ğa dur­ma­sı­na ma­cal ver­mə­yib onun əl­lə­ri­ni öp­dü­lər.

Özü­nü baş gi­zir Ta­ri­yel Əmi­ras­la­nov ki­mi təq­dim edən oğ­lan ana ilə üz­bə­üz otur­du. O bi­ri gənc­lər də yer­bə­yer ol­du­lar. Ai­lə­nin gə­li­ni çay-çö­rək ha­zır­la­maq üçün mət­bə­xə keç­di.

Ha­mı do­nub qal­mış­dı. Heç kəs da­nış­maq is­tə­mir­di. Qo­naq ota­ğı­nın di­va­rın­dan Ay­dı­nın bö­yük por­tre­ti asıl­mış­dı. Göz­lər şə­hi­din por­tre­ti­nə di­kil­miş­di. Sü­ku­tu Tar­yel poz­du:

- Ba­kı­ya gəl­miş­dik, ana­mı­zı zi­ya­rət et­mə­yi özü­mü­zə borc bil­dik. Ay­dın hə­mi­şə de­yir­di ki, si­zi Ba­kı­ya evi­mi­zə qo­naq apa­ra­ca­ğam, son­ra da ba­ba yur­dum Də­və­çi­yə ge­də­rik. Am­ma onun sağ­lı­ğın­da si­zə gəl­mək bi­zə nə­sib ol­ma­dı.

Ay­dı­nın şə­hid ol­du­ğu­na hə­lə də inan­maq is­tə­mi­rəm. Çün­ki Ay­dın öz çe­vik­li­yi, ba­ca­rı­ğı, qəh­rə­man­lı­ğı ilə ha­mı­mız­dan fərq­lə­nir­di. Biz onun­la bir yer­də xid­mət et­mi­şik. Ana, Ay­dın er­mə­ni­lə­rə dağ çə­kir­di. Val­lah on­lar Ay­dı­nın adı­nı eşi­dən­də öz­lə­ri­ni iti­rir­di. Bə­zən elə olur­du ki, post­da ya­tır­dı. Ni­yə aşa­ğı düş­mə­di­yi­ni so­ru­şan­da isə de­yir­di ki, ni­yə aşa­ğı düş­mə­li­yəm ki? Er­mə­ni­lər də­fə­lər­lə onu vur­ma­ğa ça­lış­sa­lar da, heç vaxt bu­na na­il ola bil­mir­di­lər. Çün­ki o elə bil ana­dan olan­dan hərb üçün do­ğul­muş­du. Axı­rın­cı atış­ma za­ma­nı dur­ma­dan möv­qe də­yiş­di­rir, atəş açır­dı. Bəl­kə də tək özü dö­yüş­səy­di, onu vu­ra bil­məz­di­lər. Am­ma o həm də yol­daş­la­rı­nı qo­ru­yur­du axı. İna­na bil­mə­dik ki, onu vu­rub­lar. Nə­in­ki biz, hət­ta yer də, göy də ina­na bil­mir­di ki, o şə­hid olub".

Ay­dı­nın qar­da­şı Ca­vad söh­bə­tə mü­da­xi­lə et­di:

- Mən so­nun­cu də­fə ya­xın dos­tuy­la da­nış­dım. Ay­dın hə­mi­şə si­zə-dö­yüş dost­la­rı­na de­yir­miş ki, siz mə­nim­lə fəxr edə­cək­si­niz. Mən şə­hid qəh­rə­man ola­ca­ğam. Vaxt gə­lə­cək, de­yə­cək­si­niz ki, Ay­dın mə­nim dö­yüş­çü dos­tum, ko­man­di­rim olub.

- Doğ­ru­dur, - de­yə Ta­ri­yel Ca­va­dın sö­zü­nə qüv­vət ver­di.

- Bi­lir­si­niz, Ay­dı­na ölü­mün­dən son­ra "Hər­bi xid­mət­də fərq­lən­mə­yə gö­rə" 3-cü də­rə­cə­li me­dal ve­rib­lər, - de­yə Ca­vad Ay­dı­nın dost­la­rın­dan so­ruş­du.

- Bə­li, - de­yə on­lar bi­ra­ğız­dan ca­vab ver­di­lər.

- Ay­dı­nın me­da­lı­nı ata­ma təq­dim edən­də Mü­da­fiə Na­zir­li­yi­nin nü­ma­yən­də­si pol­kov­nik İs­lam Gən­cə­li­yev qar­da­şım­la bağ­lı çox yax­şı çı­xış edib. O de­yib ki, Və­tə­ni Və­tə­nin adı­na la­yiq sə­viy­yə­də sev­mək hər kə­sə nə­sib ol­mur. Gi­zir Ay­dın Ab­dul­la­yev be­lə bir sev­gi ilə ya­şa­dı, be­lə bir sev­gi ilə xid­mət et­di və be­lə bir sev­gi ilə şə­hid ol­du. 

Gə­lən­lər­dən bi­ri, Ay­dı­nın keç­miş əs­gə­ri Ağa Əş­rə­fov da söh­bə­tə qo­şul­du:

- Gi­zir Ay­dın Ab­dul­la­ye­vin ta­be­li­yin­də Tər­tər­də xid­mət et­mi­şəm. O bi­zə tək­cə ko­man­dir yox, əs­gər­lə­rə həm də qar­daş, dost olub. Bi­zə hər za­man mə­nə­vi dəs­tək olur, la­zım olan­da məs­lə­hət­lə­ri­ni ve­rir­di. Bir ti­kə­miz də olan­da onu əs­gər­lər ara­sın­da bə­ra­bər bö­lür­dü. Hət­ta hər­bi xid­mə­ti­mi ba­şa vu­ran­dan son­ra biz əla­qə sax­la­yır, zəng­lə­şir­dik. Onun şə­hid ol­ma xə­bə­ri­ni eşi­dən­də ina­na bil­mə­dim. Dost­la­ra de­dim ki, də­qiq­ləş­di­rin, bəl­kə səhv­dir. An­caq doğ­ruy­muş. Al­lah rəh­mət elə­sin!

Qo­naq­la­rın söh­bə­ti­nə göz ya­şı için­də qu­laq asan Se­vil ana hə­yə­ca­nı­nı giz­lə­də bil­mir­di. Nə qə­dər is­tə­yir­di ki, tox­ta­sın, alın­mır­dı ki, alın­mır­dı.

- Ba­la­la­rım, mən Ay­dı­nın ət­ri­ni siz­dən alı­ram. Sağ olun ki, Ay­dı­nın ana­sı­nı ya­da sa­lır­sı­nız.

Ay­dı­nın keç­miş əs­gə­ri Fə­ra­him Əsə­dov ana­ya ya­xın­la­şıb onun ağ saç­la­rın­dan öp­dü.

- Ana, Ay­dın sə­nin oğ­lun, bi­zim də bö­yük qar­da­şı­mız idi.  Ay­dı­na bö­yük qar­da­şım ki­mi ya­na­şır­dım hə­mi­şə. O hər za­man əs­gər­lə­rə düz­gün yol gös­tə­rir­di. Onun ko­man­dir­li­yi­lə əs­gər­lik­də bay­ram­la­rı­mız da fərq­li idi. Özü­mü­zü ev­də­ki ki­mi hiss edir­dik. Əs­gər­li­yi­mi­zi qur­ta­ran­dan son­ra evə va­li­deyn­lə­rə zəng vu­rub gö­zay­dın­lı­ğı da ver­di. Onun­la fəxr edi­rik, - de­yə Fə­ra­him ana­ya tə­səl­li ver­mə­yə ça­lış­dı.

Fə­ra­hi­min sö­zün­dən son­ra ana­nın da­ha da köv­rəl­di­yi­ni gö­rən 

Ta­ri­yel üzü­nü ana­ya tu­ta­raq:

- Mən öz ana­ma de­miş­dim ki, şə­hid ol­sam ağ­la­ma. Ana, Ay­dın sə­nin ağ­la­ma­ğı­nı is­tə­məz­di heç vaxt. Çün­ki o si­zə ay­rı cür bağ­lı idi. Xa­hiş edi­rəm ağ­la­ma­yın. Dö­yüş yol­da­şı ol­mu­şuq Ay­dın­la, pis və yax­şı gün­lə­ri­miz çox olub. Mən iki-üç il onun­la bir­gə Və­tə­nə xid­mət et­mi­şəm. Ay­dın gənc ol­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, elə xid­mət et­di ki, onun xid­mə­tin­də heç kəs bir nöq­san ta­pa bil­mə­di. Hər­bi his­sə­miz fəxr edir ki, gi­zir Ay­dın Ab­dul­la­yev­lə bir­gə xid­mət edib. O də­fə­lər­lə er­mə­ni si­lah­lı bir­ləş­mə­lə­ri­nin atəş­kə­si poz­ma­sı za­ma­nı ve­ri­lən tap­şı­rıq­la­rı la­yi­qin­cə ye­ri­nə ye­ti­rib, düş­mən əs­gər­lə­ri­ni zə­rər­siz­ləş­di­rib. O sa­də, cə­sur, mərd oğ­lan idi. Xid­mət za­ma­nı id­man­la məş­ğul olur­du, özü üçün tur­nik də dü­zəlt­miş­di. O şə­hid olan­dan son­ra biz onun id­man lə­va­zi­mat­la­rı­nı, qan­tel­lə­ri­ni si­zə təh­vil ver­mi­şik. Xid­mət et­di­yi­miz hər­bi his­sə­də gö­yər­çin­lə­ri var­dı, Ay­dın on­la­ra qul­luq edir­di. İn­di də hə­min gö­yər­çin­lər Ay­dı­nın xid­mət et­di­yi his­sə­dən ay­rıl­mır, ha­ra uç­sa­lar da, ye­nə Ay­dı­nın qoy­du­ğu ye­rə qa­yı­dır. İn­di əs­gər­lər on­la­rı yem­lə­yir. Gi­zir Ay­dın Ab­dul­la­yev Və­tən uğ­run­da şə­hid olub. O hə­mi­şə dö­yüş yol­daş­la­rı­nın, əs­gər dost­la­rı­nın qəl­bin­də ya­şa­ya­caq.

Ay­dın­dan da­nış­maq­la söh­bət bit­mək bil­mir­di. Ca­vad qo­naq­la­rı süf­rə­yə də­vət et­di.

- Bu­yu­run, həm bir ti­kə çö­rək kə­sək, həm də söh­bə­ti­mi­zi da­vam et­di­rək. Ay­dı­nın dost­la­rı əv­vəl­cə ana­nı süf­rə­yə əy­ləş­dir­di­lər, son­ra öz­lə­ri otur­du­lar. Ye­mək bi­tib süf­rə­yə çay gə­lən­dən son­ra Ay­dı­nın dö­yüş yol­da­şı gi­zir Sən­cər İs­la­mov aya­ğa dur­du, gə­lib düz şə­hid dos­tu­nun şək­li qar­şı­sın­da da­yan­dı. Gö­zün­dən yaş sel ki­mi axır­dı. Dəs­ma­lı­nı çı­xa­rıb göz­lə­ri­ni sil­di.

- Ay­dın, sə­ni unu­da bil­mə­rik, qar­daş, unut­mu­ruq da. Sən və­tən­pər­vər bir gənc ki­mi qal­dın yad­daş­lar­da. Sə­nin tor­paq­la­rı­mız uğ­run­da şə­hid ol­ma­ğın, qəh­rə­man­lı­ğın gənc­li­yi­mi­zə bir nü­mu­nə­dir. Sən cid­di, ni­zam-in­ti­zam­lı hərb­çi idin. Hər za­man ça­lış­qan­lıq nü­ma­yiş et­di­rir­din. Sə­ni hə­mi­şə hər­bi bi­lik­lər ma­raq­lan­dı­rır­dı və ona gö­rə də dö­yüş tak­ti­ka­la­rı­nı mü­kəm­məl şə­kil­də mə­nim­sə­mə­yə ça­lı­şır­dın. Ay­dın, sən er­mə­ni snay­pe­ri­nə tuş gəl­din, sən şə­hid olan­da biz bu xə­bə­rə inan­ma­dıq.

Sən­cər san­ki Ay­dı­nın şək­li qar­şı­sın­da he­sa­bat ve­rir­di. O qə­dər hə­yə­can­lı idi ki, onu söz­lə çat­dır­maq çə­tin­dir.

Gə­lən qo­naq­lar­dan bi­ri - Ay­dı­nın tər­tər­li ada­şı da Tər­tər ca­maa­tı­nın Ay­dı­nı hə­mi­şə xa­tır­la­dı­ğı­nı de­yir­di.

Ana sa­kit-sa­kit göz ya­şı axı­dır­dı. Ay­dın Se­vil ana­nın əl­lə­rin­dən tu­tub:

- Ana, sə­nin oğ­lu­na bü­tün Tər­tər qəh­rə­man oğul de­yir. Mən Tər­tər ra­yo­nun­da ya­şa­yı­ram. Bi­zim hərb­çi dost­la­rı­mız var­dı. Ay­dın da ra­yo­nu­muz­da hər­bi xid­mə­tə baş­la­dı­ğı dövr­dən dost­laş­dıq. O elə bir oğ­lan idi ki, tez­lik­lə ta­nış­lı­ğı­mız dost­lu­ğa çev­ril­di. Mə­nim üçün çox kə­dər­li­dir. Mən bu qa­pı­ya gəl­mək is­tə­mir­dim. Ay­dın ki­mi dos­tu itir­mək çox ağır­dır. An­caq tə­səl­li­miz bu­dur ki, o, Və­tən uğ­run­da şə­hid olub.

Ay­dı­nın dost­la­rı xey­li söh­bət et­dik­dən son­ra ax­şam­tə­rə­fi çı­xıb get­di­lər. On­la­rın gə­li­şi Ab­dul­la­yev­lər ai­lə­si­nə ye­ni nə­fəs gə­tir­miş­di. Ay­dı­nın pak, tə­miz, qı­zıl­gül ki­mi tə­ra­vət­li xa­ti­rə­lə­ri ai­lə­də ha­mı­nın ürə­yi­nə ba­har ha­va­sı ki­mi dol­du. Gi­zir şə­hid Ay­dın Ab­dul­la­yev hər kə­sin yad­da­şın­da ba­har nə­fəs­li, Və­tə­nin igid bir oğ­lu ki­mi ya­şa­yır­dı...

İra­də SA­RI­YE­VA