Müasir uşağın dünyagörüşü, həyata baxışı ilə bizim baxışlarımız arasında böyük məsafə var. Gerçək budur ki, uşaqlar həqiqətən də zəmanəyə çox bənzəyir. Bu gün onların maraq dünyası fərqlidir. Uşaq vaxtı oynadığımız oyunlar qətiyyən xoşlarına gəlmir.
Uşaqlarımız öz maraqlarını əsasən virtual aləmdə təmin etməyə üstünlük verir. Sirr deyil ki, bu da uşaqlarımıza müxtəlif tərəfdən zərər vurur. Sağlamlıqlarının pozulması öz yerində, onlar bu oyunlarda psixi travma da alır. Nə qədər onları bu virtual oyunlardan kənarda saxlamağa cəhd etsək də, inadları və israrları qarşısında geri çəkilməyə məcbur oluruq. Çox az uşaq tapılar ki, virtual oyunlara maraq göstərməsin, yaxud onun virtual aləmə çıxışı olmasın. Bu, şəhərdə də, kənddə də belədir.
Virtual oyunlar uşaqlarımıza nə kimi zərər verir?
Müasir Azərbaycan uşağını həyətdə müxtəlif ənənəvi uşaq oyunlarından daha çox virtual oyunlar özünə çəkir. Onlara bu oyunların ziyanlı tərəflərini nə qədər izah etsək də, necə deyərlər, uşaqlar bildiklərini babasına vermir.
Bu gün kompyuter oyunları uşaqlarımızın həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Əvvəllər uşaqlar daha çox internet klublarda oyun oynayırdısa, hazırda planşet və telefon vasitəsilə bu oyunlara qoşulur. Əlbəttə, hər bir valideyn övladlarının kompyuter oyunlarına aludə olmasından narahatlıq keçirir.
Mütəxəssislər bildirir ki, kompyuter oyunları azyaşlı uşaqlarda çox ağır aqressiya yaradır. Uşaqlar oyun oynayarkən hansısa bir mərhələni keçə bilməyəndə hirslənir. Bu zaman onlar klaviaturanın düymələrini də aqressiv şəkildə basır. Ümumiyyətlə, əvvəlki uşaqlarla indikiləri müqayisə etdikdə müasir zamanın uşaqlarının təfəkkür və təxəyyülünün çox aşağı olduğunu müşahidə etmək olur.
Psixoloqlar hesab edir ki, uşaqları bu oyunlardan uzaqlaşdırmaq onların gələcəyi üçün xeyirlidir. Onların fikrincə, kompyuter oyunları uşaqların təfəkkürünün inkişafına mənfi təsir göstərir. Qeyd edilir ki, uşaq hər hansı bir kitabı oxuyub, nəyisə dərk edib analiz edə bilirsə, onun təfəkkürü inkişaf edir. Müxtəlif elektron oyunlar isə uşağı kütləşdirməyə başlayır.
Milli kompyuter oyunları nə zaman yaranacaq?
Məlumdur ki, uşaqlarımızı kompyuter oyunlarından ayırmaq, uzaqlaşdırmaq çətin bir işə çevrilib. Buna qarşı mübarizə aparmaq həqiqətən də valideynin gücü xaricindədir. Bu gün uşaqlarda belə bir fikir formalaşıb ki, "iqra" oynaya bilməyən uşaq dünyadan xəbərsizdir (?). Təəssüf ki, günümüzün reallığı bundan ibarətdir.
Kompyuter oyunlarına aludə olan uşaqlarımızı milli kompyuter oyunlarına yönəltmək daha yaxşı olardı. Bu oyunlar elə qurulardı ki, uşaqlarımız ondan psixi travma almasın.
Azərbaycanda milli kompyuter oyunları istehsal etməyə maraq göstərənlər çox azdır. Bu sahəyə maraq göstərənlər isə əsasən iqtisadi əngəllər üzündən geri çəkilir.
Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan Kiber İdman Federasiyası fəaliyyət göstərir. Bu qurum yarandığı gündən indiyə qədər yeniyetmə və gənclər arasında kompyuter oyunları üzrə milli çempionatlar keçirir.
Kompyuter Oyunları üzrə Milli Assosiasiyanın prezidenti Ramil Əliyev mətbuata bildirib ki, çempionat gənclər arasında yeni informasiya texnologiyalarının təbliğ olunması, kompyuter oyunlarının inkişaf etdirilməsi, gənclərin asudə vaxtının səmərəli və mənalı təşkilində yeni üsulların tətbiqi məqsədilə keçirilir.
Qarabağa aid iki virtual oyun...
Bəzi ekspertlər vurğulayır ki, birmənalı olaraq "Azərbaycanda kompyuter oyunları istehsal edilmir demək olmaz". Onlar hesab edir ki, oyunlar var, amma həm sayı azdır, həm də cəmiyyətdə kifayət qədər tanınmır.
Ekspertlər qeyd edir ki, 2013-cü ildə "İşğal altında-Ağdam" kompyuter oyunu yaradılıb. Bu milli kompyuter oyunu Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə "AzDimension" gənclərdən ibarət təşəbbüs qupu tərəfindən hazırlanıb. Bu, işğal altında olan bölgələrimizə həsr edilmiş sayca ikinci kompyuter oyunudur. İlk oyun "İşğal altında - Şuşa" 2012-ci ildə kompyuter oyunları həvəskarlarına təqdim edilib və böyük marağa səbəb olub. Yeni oyunda isə, eyni zamanda, Azərbaycanın hərbi sənayesinin uğurları, istehsal olunan silah və texnikalar da yer alıb.
Onu da vurğulayaq ki, kompyuter oyunu döyüş janrında hazırlanıb və Qarabağ müharibəsini əks etdirir. Oyunda əsas hədəf Ağdam şəhərini işğaldan azad etməkdən ibarətdir. Yeni oyunda kompyuter qrafikası təkmilləşdirilib, xüsusi effektlərdən istifadə edilib. Oyunun qrafikası Qarabağın, həmçinin, Ağdam şəhərinin real görüntüləri üzərində qurulub. Şəhərin görüntüləri 2 zaman kəsiyində - işğaldan öncə və işğaldan sonra göstərilib.
Onu da bildirək ki, Azərbaycanda yeni kompyuter oyunlarının yaradılması məsələsi bir daha keçən il gündəmə gətirilib. Məlumatlara görə, bu barədə Milli Məclisə təqdim olunmuş "Azərbaycanın 2017-ci il və gələn üç il üzrə iqtisadi-sosial inkişaf konsepsiyası" layihəsinin "Gənclər siyasətinin əsas istiqamətləri" bölməsində əks olunub. Layihədə qeyd olunub ki, Azərbaycan tarixini və mədəniyyətini əks etdirən, gənclərin inkişafına təsir göstərən kompyuter oyunları və mobil tətbiqi proqramların hazırlanması nəzərdə tutulur.
"Valideynlər diqqətli olmalıdır..."
İnternet mütəxəssisi Şaiq Muradov "Bakı-Xəbər"ə bildirdi ki, milli kompyuter oyunlarının yaranmaması birbaşa iqtisadi səbəblərlə bağlıdır. Mütəxəssis hesab edir ki, Azərbaycanda bazar olarsa, yerli kompyuter mütəxəssisləri bu sahədə iş görməyə qadirdir: "Azərbaycanda həmin oyunların istehsalının az olması, bu sahənin ləng inkişaf etməsi tamamilə iqtisadi səbəblərlə bağlıdır. Müasir virtual oyunlar keçmiş oyuncaqların yerini alıb. Yəni əvvəllər mağazalardan uşaqlar üçün oyuncaq alırdıq, bu gün isə virtual oyun alırıq. Oyunların keyfiyyətli olması üçün bizdə "baqaj" yoxdur. Yeni keyfiyyətli oyunların yaranması, alıcılıq qabiliyyəti yüksək olan oyunların istehsal edilməsi üçün vəsait lazımdır. Bu gün Azərbaycanda oyun yaradanlar onu xarici bazar üçün nəzərdə tutur. Respublikamızda oyun istehsalçıları heç də yox deyil, var, özü də xeyli sayda. Ancaq onların da hamısı iqtisadi baxımdan oyunları istehsal edərkən xarici bazarın tələblərini düşünür. Bizdə bu sahədə bazar yarandıqdan sonra milli virtual oyunların sayı da çoxalacaq, buna maraq artacaq. İndiki məqamda isə bizim valideynlər uşaqlarının virtual oyun ehtiyacını qarşılamaq üçün xarici istehsal alır. Sadəcə, valideynlər diqqətli olmalıdır ki, aldıqları oyunlar uşaqların psixologiyasına ziyan vurmasın. Yəni valideyn diqqətlə seçim etməlidir. Məsələn, elə oyunlar var ki, valideyn düzgün seçim etsə, uşağa faydası dəyər. Bu oyunlar arasında elələri var ki, uşaq oynayarkən xarici dilləri öyrənir, xarici dildə rəngləri, rəqəmləri bilir. Bazara gəlincə, bu sahə təbliğ olunmalıdır ki, bazar inkişaf etsin".
"Belə oyunlar dövlətin marağında ola bilər"
Ş.Muradov qeyd etdi ki, aqressiya yüklənən oyunlar yalnız Azərbaycan uşağı üçün deyil, bütün dünya uşağı üçün təhlükədir. Odur ki, valideynlərin diqqətli olmasının vacibliyinə toxunan Ş.Muradovun sözlərinə görə, ata-ana uşağa nəzarət etməlidir.
Dövlətin milli kompyuter oyunlarına dəstək verməsi məsələsinə gəlincə, ekspert qeyd etdi ki, dövlət müəyyən layihələri dəyərləndirə bilər, amma bütövlükdə bu sahəyə yardım edə bilməz: "Bilirsiniz ki, Şuşaya və Ağdama həsr olunmuş milli virtual oyun hazırlanmışdı. Bu, sırf vətənpərvərlik mövzusunda idi. Belə oyunlar dövlətin marağında ola bilər. Yəni piar məqsədilə bu istiqamətdə olan oyunlara dövlət dəstək verə bilər. Ancaq bütün oyun sektoruna dövlət kömək edə bilməz. Dövlət yalnız müəyyən dövlət əhəmiyyətli işlərə dayaq ola bilər".
"Bu oyunlar ancaq Azərbaycanla məhdudlaşmamalıdır"
Mütəxəssis qeyd etdi ki, bu sahədə müzakirələr gedir, amma hələ ortada nəticə yoxdur: "Bir sahənin inkişaf etməsi üçün onun biznes mahiyyəti olmalıdır. Xarici oyun istehsalçıları bu sahədən kifayət qədər gəlir əldə edir. Məsələn, bu gün dünyada bir sıra televiziya kanalları, şəbəkələri var ki, onlar kifayət qədər pul qazanır. Bizdə də bu işin nəticəsi olandan sonra bu sahə inkişaf edəcək. Dövlət bu işə belə dəstək ola bilər ki, oyun istehsalçıları üçün bəlkə vergiləri azaldar. Milli Məclis birbaşa deyə bilməz ki, oyun yaradın, uşaqlar oynasın. Sadəcə olaraq, bu sahədə biznes mühitinin formalaşması milli oyunlarımızın inkişafına gətirib çıxarar. Mənim həmkarlarım var ki, onlar oyunlar düzəldir. Onlarla söhbət əsnasında soruşuram ki, niyə milli oyunlar düzəltmirsiniz? Cavab verirlər ki, oyunun hazırlanması üçün külli məbləğdə vəsait tələb olunur, qoyulan vəsaiti çıxarmaq mümkün olmursa, bu o deməkdir ki, digər oyunu düzəltmək mümkün deyil. Yəni pul yoxdursa, oyunu necə düzəltmək olar? Oyunun alıcısı olarsa, bunun nəticəsi olar. Bu oyunlar ancaq Azərbaycanla məhdudlaşmamalıdır. Bu oyunlara azərbaycanlı da, çinli də, ingilis də girib oynamılıdır ki, iş qlobal mahiyyət daşısın. Sırf iqtisadi problem üzündən bizim milli oyunlarımızın istehsalında problem var. Siz məgər mağazaya girib həmişə eyni oyuncaqlar görürsünüz? Xeyr, hər cür oyuncaq var. Bu iş də belədir".
Mütəxəssis hesab edir ki, bu sahədə bazar və biznes mühiti olarsa, milli virtual oyunlar da inkişaf edər.
İradə SARIYEVA
