Azər­bay­can­da el­mi me­dia­nın in­ki­şaf prob­lem­lə­ri...

Tu­ran Rə­hi­mo­va: "Hər üç nəşr müa­sir döv­rün tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun yük­sək po­liq­ra­fik tər­ti­bat­la çap olu­nur" 

El­çin Mir­zə­bəy­li: "Tə­bii ki, el­mi mət­bu­at heç bir hal­da küt­lə­vi ola bil­məz"

Bü­tün dün­ya­da el­mi me­dia­nın in­ki­şa­fı­na xü­su­si diq­qət ye­ti­ri­lir. Qey­ri-küt­lə­vi ol­sa da, elm ic­ti­ma­iy­yə­ti üçün bö­yük əhə­miy­yət da­şı­yan el­mi me­dia­da el­min ən müx­tə­lif sa­hə­lə­ri, ye­ni ix­ti­ra­lar, alim­lə­rin el­mi dar­tış­ma­la­rı, uğur və nai­liy­yət­lə­ri, elm qar­şı­sın­da du­ran və­zi­fə­lər, prob­lem­lər, qay­ğı­lar işıq­lan­dı­rı­lır.

Azər­bay­can­da el­mi me­dia­nın in­ki­şa­fı­na ma­raq, gös­tə­ri­lən döv­lət dəs­tə­yi bu sa­hə­nin da­ha da irə­li get­mə­si­nə şə­ra­it ya­ra­dır. Giz­lin de­yil ki, co­vet il­lə­rin­də el­mi mət­bua­tın in­ki­şa­fı­na da­ha bö­yük diq­qət gös­tə­ri­lir, bu sa­hə­də mət­bu­at nü­mu­nə­lə­ri nəşr edi­lir­di. O il­lər­də hər kəs "Elm və hə­yat" jur­na­lı­nın çap edil­mə­si­ni həs­rət­lə göz­lə­yir­di. El­min çe­şid­li sa­hə­lə­ri­ni özün­də əha­tə edən jur­nal çox bö­yük funk­si­ya­nı ye­ri­nə ye­ti­rir­di.

El­mi mət­bu­at­da el­min müx­tə­lif sa­hə­lə­ri üz­rə ya­zan ix­ti­sas­laş­mış jur­na­list kadr­la­rı­nın ye­tiş­di­ril­mə­si diq­qət­çə­kən mə­qam­lar­dan bi­ri­dir.

Xa­tır­la­daq ki, bu gün Azər­bay­can Mil­li Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın or­qa­nı olan "Elm" qə­ze­ti, "Elm və hə­yat" jur­na­lı nəşr edi­lir. Onu vur­ğu­la­yaq ki, el­mi-pub­li­sis­tik jur­nal olan "Elm və hə­yat" il­də 4 də­fə nəşr olu­nur. "Elm və hə­yat" jur­na­lı nəş­rə baş­la­dı­ğı ilk vaxt­dan el­mi bi­lik­lə­rin təb­li­ğin­də, Azər­bay­can el­mi­nin ta­nı­dıl­ma­sın­da bö­yük rol oy­na­yıb. Azər­bay­ca­nın ta­ri­xi, ədə­biy­ya­tı, et­noq­ra­fi­ya­sı ilə bağ­lı mə­qa­lə­lər­lə ya­na­şı, fi­zi­ka, kim­ya, ki­ber­ne­ti­ka, as­tro­no­mi­ya və sa­ir elm sa­hə­lə­ri­nə aid ya­zı­lar oxu­cu­la­ra təq­dim edi­lir.

"Elm və hə­yat"ın "Qran-Pri" mü­ka­fa­tı...

Jur­nal 1961-ci il­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı "Bi­lik" Cə­miy­yə­ti­nin or­qa­nı ki­mi fəa­liy­yə­tə baş­la­yıb, 1992-ci il­dən Azər­bay­can Mil­li Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı Rə­ya­sət He­yə­ti­nin, Ar­xeo­lo­gi­ya və Et­noq­ra­fi­ya İns­ti­tu­tu­nun və re­dak­si­ya kol­lek­ti­vi­nin tə­sis­çi­li­yi ilə çı­xıb.

Qeyd edək ki, jur­nal­da in­di­yə­dək 5 min azər­bay­can­lı ali­min mə­qa­lə­si dərc edi­lib. 1998-ci il­də "Elm və hə­yat" ke­çid döv­rün­də pe­şə­kar­lı­ğı­nı, səm­ti­ni qo­ru­yub sax­la­dı­ğı­na gö­rə Mek­si­ka­da tə­sis edil­miş "Qran-Pri" mü­ka­fa­tı­na la­yiq gö­rü­lüb.

1961-ci il­dən nəş­rə baş­la­yan "Elm və hə­yat" jur­na­lı­nın Azər­bay­ca­nın mət­bu­at və maa­rif­çi­lik ta­ri­xin­də özü­nə­məx­sus ye­ri var. Hə­sən bəy Zər­da­bi­nin ya­rat­dı­ğı "Əkin­çi" qə­ze­ti­nin maa­rif­çi­lik ənə­nə­lə­ri­ni da­vam et­di­rən "Elm və hə­yat" nəş­rə baş­la­dı­ğı vaxt­dan el­mi bi­lik­lə­rin təb­li­ğin­də bö­yük rol oy­na­yıb. Jur­nal alim­lər or­du­su­nun tri­bu­na­sı­na çev­ri­lə­rək, elm­də qa­za­nı­lan uğur­la­rın sal­na­mə­si­ni ya­zıb.

"Elm və hə­yat" Azər­bay­can mət­bua­tın­da el­mi kəşf­lə­ri, ix­ti­ra­la­rı, el­mi ye­ni­lik­lə­ri təb­liğ edən ye­ga­nə el­mi-küt­lə­vi dər­gi ki­mi ta­nı­nıb. 2011-ci il­də 50 ya­şı ta­mam olan jur­nal bu gün də üzə­ri­nə dü­şən maa­rif­çi­lik mis­si­ya­sı­nı şə­rəf­lə ye­ri­nə ye­ti­rir.

Jur­na­lın ilk re­dak­to­ru Ca­van­şir Şi­ri­nov, fəx­ri baş re­dak­to­ru isə aka­de­mik Ab­dul­la Qa­ra­yev olub. Res­pub­li­ka "Bi­lik" Cə­miy­yə­ti­nin or­qa­nı ki­mi fəa­liy­yə­tə baş­la­yan "Elm və hə­yat" tez­lik­lə öz au­di­to­ri­ya­sı­nı ta­pa­raq oxu­cu­lar ara­sın­da şöh­rət qa­za­nıb. 10 min ti­raj­la nəş­rə baş­la­yan bu jur­na­la abu­nə olan­la­rın sa­yı il­bə­il ar­tıb. "Elm və hə­yat"ın oxu­cu­la­rı­nın so­ra­ğı Si­bir­dən, Sa­xa­lin­dən, Vil­nüs­dən, Ki­yev­dən, Mins­kdən, Ri­qa­dan və s. yer­lər­dən gə­lir­di. Za­man keç­dik­cə, jur­na­lın ti­ra­jı 140 min nüs­xə­yə çat­dı.

"Elm və hə­yat" jur­na­lı­nın xid­mət­lə­ri...

Mə­lu­mat­la­ra gö­rə, el­min elə bir sa­hə­si yox­dur ki, o ba­rə­də jur­nal­da mə­qa­lə dərc olun­ma­sın. Azər­bay­ca­nın ta­ri­xi, ədə­biy­ya­tı, et­noq­ra­fi­ya­sı bu jur­nal­da çap olu­nan ya­zı­lar­da öz ək­si­ni ta­pıb. Fi­zi­ka, kim­ya, ki­ber­ne­ti­ka, as­tro­no­mi­ya və sa­ir elm sa­hə­lə­rin­də alim­lə­ri­mi­zin qa­zan­dı­ğı uğur­lar­la oxu­cu­lar ta­nış olub. Jur­nal­da res­pub­li­ka­mı­zın gör­kəm­li alim­lə­rin­dən Ab­dul­la Qa­ra­yev, Hə­sən Əli­yev, Hə­sən Ab­dul­la­yev, Zi­ya Bün­ya­dov, Lə­tif İma­nov və baş­qa­la­rı müx­tə­lif mə­qa­lə­lər­lə çı­xış edib­lər. Jur­na­lın möv­zu dai­rə­si çox rən­ga­rəng­dir. Azər­bay­ca­nın bit­ki ör­tü­yü, fay­da­lı qa­zın­tı­la­rı, bu və ya di­gər elm­lər sa­hə­sin­də apa­rı­lan təd­qi­qat­lar, alim­lə­ri­mi­zin dün­ya­ya in­teq­ra­si­ya­sı, bə­şər el­mi­nə ve­ri­lən töh­fə­lər ba­rə­də mə­lu­mat­lar jur­na­lın sə­hi­fə­lə­rin­də öz ək­si­ni ta­pıb. Ötən 50-55 il ər­zin­də el­mi pub­li­sis­ti­ka­nın for­ma­laş­ma­sın­da "Elm və hə­yat" jur­na­lı­nın əhə­miy­yət­li ro­lu olub. Ül­kər Hü­sey­no­va, Əli­sa Ni­cat, Ə.Ne­mət, Ma­ral Po­la­do­va, Meh­pa­rə Axun­do­va, Aqil Ab­bas, Rə­şad Mə­cid, Arif Qu­li­yev və baş­qa­la­rı­nın ya­zı­la­rı bu jur­na­lın sə­hi­fə­lə­rin­də işıq üzü gö­rüb.

Ke­çən əs­rin 90-cı il­lə­rin­də, ke­çid döv­rün­də mad­di və­sai­tin ol­ma­ma­sı uc­ba­tın­dan jur­na­lın nəşr olun­ma­sın­da mü­əy­yən çə­tin­lik ya­ran­sa da, nəş­ri da­yan­ma­dı.

Ha­zır­da jur­na­lın baş re­dak­to­ru AMEA-nın pre­zi­den­ti, aka­de­mik Akif Əli­za­də, baş re­dak­to­run müa­vin­lə­ri - AMEA-nın vit­se-pre­zi­den­ti, aka­de­mik İsa Hə­bib­bəy­li və AMEA Rə­ya­sət He­yə­ti apa­ra­tı­nın İc­ti­ma­iy­yət­lə Əla­qə­lər və El­min Po­pul­yar­laş­dı­rıl­ma­sı İda­rə­si­nin rəi­si Zül­fü­qar Fər­zə­li­yev, mə­sul ka­ti­bi isə AMEA-nın "Mət­bu­at or­qan­la­rı şö­bə­si"nin rə­is müa­vi­ni, Azər­bay­can Jur­na­list­lər Bir­li­yi­nin üz­vü Tu­ran Rə­hi­mo­va­dır.

AMEA-nın el­mi me­dia nəşr­lə­ri...

AMEA-nın "Mət­bu­at or­qan­la­rı şö­bə­si"nin rə­is müa­vi­ni Tu­ran Rə­hi­mo­va bi­zim­lə söh­bə­tin­də bil­dir­di ki, res­pub­li­ka­mız­da el­mi mət­bua­tın in­ki­şa­fı­na xü­su­si diq­qət var. El­mi ic­ti­ma­iy­yə­tin ya­ra­dı­cı­lı­ğı­nın əks olun­du­ğu elm mət­bu or­qan­la­rı bu sa­hə­yə da­yaq olur: "Ta­ri­xin və­rəq­lən­mə­yən, yad­dan çı­xan, elm alə­min­də hə­lə ki, araş­dı­rıl­ma­yan mü­hüm mə­sə­lə­lər möv­cud­dur. Bu mə­sə­lə­lə­rin elm­də təh­lil olun­ma­sı is­tər alim­lə­rin dis­ser­ta­si­ya­la­rın­da, is­tər­sə də el­mi təd­qi­qat­la­rın­da öz ək­si­ni tap­maq­da­dır. Qeyd edək ki, Azər­bay­can Mil­li Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın İc­ti­ma­iy­yət­lə Əla­qə­lər və El­min Po­pul­yar­laş­dı­rıl­ma­sı İda­rə­si­nin te­le­vi­zi­ya­lar, qə­zet­lər, in­for­ma­si­ya agent­lik­lə­ri və xə­bər sayt­la­rı ilə mü­tə­ma­di əmək­daş­lı­ğı nə­ti­cə­sin­də elm və alim­lə­ri­miz ge­niş təb­liğ olu­nur. İda­rə­miz AMEA-nın pre­zi­den­ti, aka­de­mik Akif Əli­za­də­nin irə­li sür­dü­yü va­cib mə­sə­lə­lə­ri də­yər­lən­di­rir və el­mi ic­ti­ma­iy­yə­tə çat­dır­ma­ğı əsas və­zi­fə­lə­rin­dən bi­ri he­sab edir.

Cə­nab Pre­zi­den­tin qar­şı­mı­za qoy­du­ğu stra­te­gi­ya­dan kə­nar heç bir ya­zı yaz­mı­rıq və ad­dım at­mı­rıq. Həm­çi­nin mət­bu­at adam­la­rı ki­mi öz ya­zı­la­rı­mız üzə­rin­də iş­lə­yi­rik ki, elm və təh­sil sa­hə­sin­də qa­zan­dı­ğı­mız nai­liy­yət­lər xa­ri­ci me­dia sə­hi­fə­lə­rin­də tən­qid olun­ma­sın. Xü­su­sən er­mə­ni mət­bua­tın­da be­lə mə­sə­lə­lər ge­niş şərh olu­nur. Azər­bay­can el­mi­nin vu­ran əli ki­mi ar­tıq bu is­ti­qa­mət­də ye­ni ya­zı­la­rı ha­zır­la­yı­rıq, bu da bi­zim ar­tıq əsas fak­tor­la­rı­mız­dan bi­ri­nə çev­ri­lib. Yə­ni el­mi mət­bu­at aka­de­mi­ya­da, ey­ni za­man­da "Elm və hə­yat"  jur­na­lın­da da öz ək­si­ni ta­pır".

T.Rə­hi­mo­va­nın söz­lə­ri­nə gö­rə, AMEA-da İc­ti­ma­iy­yət­lə Əla­qə­lər və El­min Po­pul­yar­laş­dı­rıl­ma­sı İda­rə­si fəa­liy­yət gös­tə­rir. İc­ti­ma­iy­yət­lə əla­qə­lər, Elek­tron in­for­ma­si­ya, "ElmTV", El­mi nai­liy­yət­lə­rin təb­li­ği şö­bə­lə­ri və "El­mi me­dia" MMC ilə ya­na­şı, Mət­bu­at or­qan­la­ri şö­bə­si də 2014-cü il­dən ida­rə­nin nəz­din­də fəa­liy­yət gös­tə­rir: "Şö­bə­də AMEA-nın üç mət­bu or­qa­nı - "Elm-Nau­ka" qə­ze­ti, "Elm və hə­yat" el­mi-po­pul­yar jur­na­lı, "Azər­bay­can Mil­li Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın Xə­bər­lər məc­muə­si" el­mi-ic­ti­mai jur­na­lı nəşr olu­nur. Hər üç nəşr müa­sir döv­rün tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun yük­sək po­liq­ra­fik tər­ti­bat­la çap olu­nur. Azər­bay­can alim­lə­ri­nin el­mi ax­ta­rış­la­rı, AMEA-nın el­mi əsər­lə­ri, xə­bər­lə­ri və el­mi ye­ni­lik­lə­ri adı­çə­ki­lən nəşr­lər­də öz ək­si­ni ta­pır. Şö­bə­nin əsas məq­sə­di AMEA-nın mət­bu or­qan­lar­da el­mi fəa­liy­yə­ti­nin təb­li­ği­ni ar­tır­maq, müa­sir gənc­lər­də el­mi bi­li­yin in­ki­şa­fı­nı tə­min et­mək, or­ta və ali mək­təb­lər­də təh­sil alan­la­rın el­mə ma­ra­ğı­nı ar­tır­maq və on­lar­da el­mi po­ten­sia­lı güc­lən­dir­mək­dir. Bi­zim mət­bu or­qa­nı­mız - "Elm-Nau­ka" qə­ze­ti, "Elm və hə­yat" jur­na­lı, "AMEA-nın Xə­bər­lər məc­muə­si" Mət­bu­at Şu­ra­sı­na üzv qə­bul olu­nub.

"Elm və hə­yat" jur­na­lın­da "Mü­ha­ri­bə və hü­quq bey­nəl­xalq jur­na­lis­ti­ka­nın təd­qi­qat ob­yek­ti ki­mi" ad­lı el­mi mə­qa­lə ilə ilk də­fə ola­raq bey­nəl­xalq hü­quq çər­çi­və­sin­də bey­nəl­xalq jur­na­lis­ti­ka­nın prin­sip­lə­ri el­mi də­rə­cə­də təh­lil olun­maq­da­dır.

Dər­gi­də bir tə­rəf­dən Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin elm və təh­sil iş­çi­lə­ri ilə bağ­lı at­dı­ğı ad­dım­lar, irə­li sür­dü­yü stra­te­ji mə­sə­lə­lər, kon­sep­si­ya­lar ana xət­ti təş­kil edir, di­gər tə­rəf­dən isə, aka­de­mi­ya­nın pre­zi­den­ti Akif Əli­za­də­nin elm və təh­sil­lə bağ­lı ya­rat­dı­ğı ye­ni­lik­lər öz ək­si­ni ta­pır. Bu gün qü­rur his­si ilə qeyd et­mək olar ki, el­min də­yər­li jur­na­lı ta­ri­xi yad­daş ki­mi gə­lə­cək nə­sil­lə­rə qa­la­caq".

"Mən­cə o nəşr­lər o za­man əhə­miy­yət­li olur ki..."

"Xalq cəb­hə­si" qə­ze­ti­nin baş re­dak­to­ru El­çin Mir­zə­bəy­li bi­zim­lə söh­bə­tin­də qeyd et­di ki, el­mi mət­bua­tın yük­sək sə­viy­yə­də in­ki­şa­fı­nın tə­rəf­da­rı­dır. El­mi me­dia­nın  bey­nəl­xalq el­mi mü­za­ki­rə­lə­rə açıq ol­ma­lı ol­du­ğu­nu de­yən E.Mir­zə­bəy­li he­sab edir ki, el­mi mət­bu­at yal­nız alim­lə­rin mə­qa­lə­lə­ri­ni dərc et­mək­lə ki­fa­yət­lə­nir­sə, bu­ra­da yük­sək in­ki­şaf­dan da­nış­maq ol­maz. "El­mi mət­bua­tın an­caq geo­si­ya­sət və ana­li­ti­ka sa­hə­si ilə ma­raq­la­nı­ram. Tə­əs­süf­lər ol­sun ki, Azər­bay­can­da bu mə­sə­lə ilə bağ­lı mə­lu­mat­lar əl­də et­mək ol­mur. Sö­zün dü­zü, Azər­bay­can­da el­mi me­dia­nın in­ki­şa­fı ilə bağ­lı cid­di mə­lu­ma­ta ma­lik de­yi­ləm. Tə­bii ki, el­mi mət­bu­at heç bir hal­da küt­lə­vi ola bil­məz. O, kon­kret sa­hə­lə­rə, kon­kret şəxs­lə­rə ün­van­la­nan me­dia­dır. İn­ter­net əs­rin­də ya­şa­yı­rıq. Bu gün çap el­mi me­dia­nın öz möv­qe­yi­ni qo­ru­yub sax­la­ma­sı çox va­cib şərt­dir. An­caq, bu­nun­la ya­na­şı, bu me­dia­nın in­ter­net üzə­rin­dən ya­yıl­ma­sı da la­zım­dır. Yax­şı olar ki, bu­ra­da müa­sir tex­no­lo­gi­ya­lar is­ti­fa­də olun­sun. Bu gün Azər­bay­can­da in­ter­net üzə­rin­dən hət­ta el­mi-tex­no­lo­gi­ya lü­ğət­lə­ri­nin təq­di­ma­tı hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­yib. Si­ya­si ter­min­lə­rin Azər­bay­can di­lin­də qar­şı­lı­ğı­nı tap­maq­da əsa­sən çə­tin­lik çə­ki­rik. Bu­nu tap­maq is­tə­dik­də isə prob­lem­lər­lə qar­şı­la­şır­san. Bu is­ti­qa­mət­də də mü­əy­yən ad­dım­lar atıl­sa, da­ha yax­şı olar. Ar­zue­di­lən hal­dır ki, Mil­li Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı prak­tik mə­sə­lə­lə­rə də xü­su­si diq­qət ye­tir­sin. El­mi mət­bua­ta gəl­dik­də isə, mən­cə, o nəşr­lər o za­man əhə­miy­yət­li olur ki, hə­min mət­bu­at or­qan­la­rın­da dün­ya­nın nü­fuz­lu alim­lə­ri­nin mü­za­ki­rə­lə­ri açıl­sın, prak­ti­ki ola­raq dis­kus­si­ya­lar üçün açıq ol­sun. Yox­sa ay­rı-ay­rı şəxs­lə­rin el­mi iş­lə­rin­dən si­tat­la­rın gə­ti­ril­mə­si və təq­dim olun­ma­sı bu me­dia­nı diq­qət mər­kə­zin­də sax­la­ya bil­məz".

El­mi me­dia­nın möv­cud­lu­ğu hə­qi­qə­tən də gə­rək­li­dir. Bu me­dia or­qan­la­rı alim­lə­rin fi­kir və dü­şün­cə­lə­ri­ni, ye­ni ide­ya və tək­lif­lə­ri­ni el­mi mü­za­ki­rə­lə­rə ad­la­dan, dün­ya­da ta­nı­dan nü­mu­nə­lər ol­ma­lı­dır.

İra­də SA­RI­YE­VA