Pərvanə Mustafayeva: "Rayon yerlərində bəzən qadınlar evdə doğuşa üstünlük verir, bu da savadsızlıqdan, maddi problemlərdən və psixoloji amillərdən irəli gəlir"
Müasir zamanda yaşasaq da, hələ də evdə doğuş hallarına rast gəlinir. XXI əsrdə, hər şeyin inkişaf etdiyi bir zamanda xalq arasında mamaça adlandırılan qadınlara müraciət edən hamilə xanımlarımız özlərini və dünyaya gətirdiyi körpəni necə bir risq altına saldığını bilmir. Qeyd edək ki, əvvəllər el arasında ev şəraitində doğuş etdirən qadınlar əvəçi adlanırdı.
Təəssüf ki, hazırda da ana olmağa hazırlaşan bəzi qadınlar körpələrini təmiz, gigiyenik qaydalara riayət olunan, tibbi baxımdan heç bir təhlükə olmayan xəstəxanalarda deyil, ev şəraitində, mamaça adlandırılan qadınların köməyilə dünyaya gətirir.
Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, ötən il respublika üzrə 1000-dən çox doğuş evdə həyata keçirilib. Səhiyyə Nazirliyi Doğuşayardım Komissiyasının sədri, Respublika Perinatal Mərkəzinin direktoru Sevinc Məmmədova media nümayəndələrinə açıqlamasında deyib ki, belə doğuşların əksəriyyəti ucqar dağ kəndlərində həyata keçirilir: "Respublika üzrə 170 min doğuş həyata keçirilirsə, evdə doğuşların sayı 1000-dən yuxarı olmur. Bunlara daha çox ucqar dağ kəndlərində rast gəlinir. Həmin ərazidə hamilə qadınların həkimlərə gəlib çatmaq baxımından, texniki cəhətdən problemlər yarandığı üçün, doğuşlar evdə həyata keçirilir".
S.Məmmədova evdə doğuşların ana və körpəsi üçün risqli olduğunu vurğulayıb: "Təəssüf ki, əhali bunu başa düşmür. El arasında mamaça kimi tanınan şəxslərə müraciət edirlər. İş işdən keçəndən, doğuş fəsadlaşandan sonra qadını maşına qoyub müəssisəyə gətirirlər. Evdə doğuş cəhdi isə gizlədilir".
Komissiya sədrinin sözlərinə görə, keçən il evdə doğuş üzrə ana ölümü qeydə alınmayıb: "Onlar bilir ki, ev şəraitində doğuş həyata keçirən mamaçalar baş verəcək ölümə görə cəzalanacaq. Doğuş fəsadlaşanda hamilə qadını maşına qoyub xəstəxanalara çatdırırlar, həkimlər isə əksər vaxtlarda anaları vəziyyətdən çıxara bilir. Körpələrin həyatını xilas edə bilməsələr də, analara yardım edirlər".
Ev şəraitində doğuşun ana və uşaq üçün təhlükəli olduğunu mütəxəssislər də bildirir. Bunun qarşısını almaq üçün nə kimi işlər görülməlidir?
Ginekoloq Pərvanə Mustafayeva bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, baş verən ana və körpə ölümlərinə daha çox analar günahkardır: "Bölgələrdə doğuş zamanı ana ölümlərinin baş verməsinin əsas səbəbkarı analar özləridir. Mən həkimlərin günahsız olduğunu demək istəmirəm, bəzən onlar da səhv edirlər və bu, araşdırma zamanı ortaya çıxır. Ancaq bölgələrdə qadınlar vaxtında gedib qeydiyyata durmurlar. Bu zaman anada mövcud olan xəstəliklər həkimlər tərəfindən vaxtında aşkarlana bilmir və doğuş zamanı həyati təhlükə yaradır. Məsələn, arterial təzyiq, şəkərli diabet və sairdən əziyyət çəkən xəstələrə vaxtında diaqnoz qoyulur, doğuşun necə aparılacağı öncədən müəyyənləşir. Ancaq elə analar var ki, son anda doğuş şöbəsinə müraciət edir və həkim də çətin durumda qalır. Bilmir ki, ananı təbii doğuşla azad etsin, yoxsa qeysəriyyə əməliyyatı ilə".
Ginekoloqun sözlərinə görə, rayon yerlərində bəzən qadınlar evdə doğuşa üstünlük verir. Bu da savadsızlıqdan, maddi problemlərdən, psixoloji amillərdən irəli gəlir. Evdə doğuş çox zaman bədbəxt hadisələrlə nəticələnir: "Hamilə qadınlar hər hansı klinikada qeydiyyata durarkən onlarda hamiləliyin necə getməsi izlənir, qadının nədən əziyyət çəkdiyi və onda hansı xəstəliklərin olduğu həkim tərəfindən nəzarətdə saxlanır".
Həmsöhbətimiz təəssüf hissilə vurğuladı ki, indiki dövrdə evdə doğuş hallarına rast gəlinir: "Bütün bunlar göstərir ki, bu problem düşüncədən qaynaqlanır. Yəni sovet təbabətindən Qərb təbabətinə keçsək də, Qərb təbabətinin klinik protokolları hələ tam tətbiq olunmayıb. Bütün bunlar bizdə tətbiq olunmadığına görə bu cür problemlər mövcuddur".
P.Mustafayeva onu da vurğuladı ki, bəzən evdə doğuşu seçənlər bunun ucuz başa gəldiyini düşünür. Ancaq onlar başa düşmür ki, evdə doğuş onlara maddi baxımdan sərfəli deyil: "Bizim qanunvericiliyimizdə evdə doğuşu idarə edən həkimlər və ya mamaçalar aşkarlandıqda cəzalandırılır. Cəzaları bundan ibarət olur ki, onların diplomları əlindən alınır, hansısa dövlət strukturunda çalışırsa, işdən azad olunurlar. Onlar hansısa özəl tibb müəssisəsində çalışırsa, nazirlik tərəfindən araşdırma aparılır və işlərinə xitam verilərək qovulurlar.
Əhali bilməlidir ki, hazırda Azərbaycanda doğuşa yardım pulsuzdur. Bu o deməkdir ki, fizioloji hamiləlik keçirən qadınların adi doğum evində doğuş həyata keçirməyi üçün həm şərait var, həm lazımi dərmanlar və ləvazimatlar. Bu, dövlət tərəfindən pulsuz təmin olunur. Amma qadın evdə doğursa, o zaman doğuş zamanı istifadə olunan ləvazimatlar və dərmanlar aptekdən alınır. Onda bunun nəyi ucuz oldu? Qadın xəstəxanada doğarsa və onun doğuşunda hər hansı bir fəsadlaşma yaşanarsa, onda xəstəxana daxilində bizim hər dəqiqə əlimizin altında olan dərmanlarımız var. Biz bu dərmanlardan, ləvazimatlardan elə həmin an, doğum otağında istifadə edə bilirik. Qanaxması varsa, dayandırırıq, təzyiqi qalxıbsa, normallaşması üçün çalışırıq. Qadın evdə doğursa, həmin dərmanları ona kim verir? O məcburdur ki, bütün bu dərmanları öz cibinin pulu ilə alsın. Bu daha da çox xərc tələb edir. Ona görə də demək ki, evdə doğuş ucuz başa gəlir, bu tamamilə yanlış fikirdir. Heç də ucuz başa gəlmir. Bundan əlavə, xəstəxanada briqada şəklində çalışırlar. Yəni briqada o deməkdir ki, bir neçə həkim, mamaça, reanimatoloq işçi qrup qalır növbəyə. Hər hansı bir fəsadlaşma olursa, bunun qarşısını tək bir adam yox, briqada ala bilər. Amma evdə tək bir həkim və ya mamaça olursa, fəsadlaşma halında yalnız qalır və təkbaşına bir şey edə bilmir, kömək edə bilmir. Məcbur olurlar ki, vəziyyəti ağır olan xəstəni maşına qoyub çatdırsınlar rayon mərkəzi xəstəxanasına. O yolda isə vaxt itirilir. O qadın sonradan doğum evinə çatdırıldıqda isə, gec olacaq. Ona görə də bəri başdan bunu təbliğ etmək lazımdır ki, qadınlar doğum evlərinə müraciət etsin".
Günel CƏLİLOVA
