İn­for­ma­si­ya və kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı­nın in­ki­şaf et­di­ril­mə­si

XXI əsr in­for­ma­si­ya-kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı əs­ri ol­du­ğun­dan, mü­a­sir tex­no­lo­gi­ya­lar hə­ya­tı­mı­zın bü­tün sa­hə­lə­ri­nə sü­rət­lə da­xil ol­maq­da­dır. Azər­bay­can bu gün in­for­ma­si­ya-kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı sa­hə­sin­də key­fiy­yət­cə ye­ni in­ki­şaf mər­hə­lə­si­nə qə­dəm qo­yub.

Bu mər­hə­lə­nin əsas hə­də­fi çox­şa­xə­li, sə­mə­rə­li və in­no­va­si­ya yö­nüm­lü iq­ti­sa­diy­ya­tın for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı, so­si­al sa­hə­də ön­lə­yi­ci in­ki­şaf tren­di­nin tə­min olun­ma­sı və əha­li­nin ri­fa­hı­nın qa­baq­cıl bey­nəl­xalq stan­dartla­ra uy­ğun sə­viy­yə­yə çat­dı­rıl­ma­sı, ha­be­lə el­min, mə­də­niy­yə­tin in­ki­şa­fın­da, ic­ti­mai hə­ya­tın bü­tün is­ti­qa­mət­lə­rin­də ye­ni na­i­liy­yət­lə­rin əl­də olun­ma­sı­dır. Xa­tır­la­daq ki, Azər­bay­can­da "elektron hö­ku­mət"in for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı ümum­mil­li li­der Hey­dər Əli­yev tə­rə­fin­dən 2003-cü il­də im­za­lan­mış "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın in­ki­şa­fı na­mi­nə in­for­ma­si­ya-kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı üz­rə Mil­li Stra­te­gi­ya ilə qar­şı­ya qo­yul­muş mü­hüm və­zi­fə­lər­dən bi­ri­dir. Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti İl­ham Əli­ye­vin bu mə­sə­lə­yə müs­təs­na əhə­miy­yət ver­mə­si və onun ic­ra­sı­nı bi­la­va­si­tə nə­za­rət­də sax­la­ma­sı döv­lət ida­rə­çi­li­yi və ic­ti­mai hə­ya­tın bü­tün sa­hə­lə­rin­də "elektron hö­ku­mət" ide­ya­la­rı­nın tət­bi­qi ilə və­tən­daş-mə­mur mü­na­si­bət­lə­ri­nin ye­ni müs­tə­vi­də qu­rul­ma­sı­na, şəf­faf­lı­ğın tə­min olun­ma­sı­na və in­for­ma­si­ya tə­lə­ba­tı­nın dol­ğun ödə­nil­mə­si­nə şə­ra­it ya­ra­dıb. Tə­sa­dü­fi de­yil ki, qar­şı­ya qo­yu­lan hə­də­fə çat­maq üçün "Azər­bay­can 2020: gə­lə­cə­yə ba­xış" İn­ki­şaf Kon­sep­si­ya­sı qə­bul olu­nub. Məhz bu sə­nəd­də öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın in­no­va­tiv­li­yi­nin ar­tı­rıl­ma­sın­da in­for­ma­si­ya-kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı­nın ro­lu kon­sep­tu­al əsas­da öz ək­si­ni ta­pıb.

Azər­bay­can­da in­for­ma­si­ya cə­miy­yə­ti­nin for­ma­laş­ma­sı­na döv­lət qay­ğı­sı, in­for­ma­si­ya-kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı­nın  sü­rət­li in­ki­şa­fı, onun xal­qı­mı­zın ri­fa­hı­na xid­mət edən apa­rı­cı ami­lə çev­ril­mə­si öl­kə­mi­zin gə­lə­cək perspek­tiv­lə­ri­nə he­sab­lan­mış si­ya­sə­tin tər­kib his­sə­si­dir.

Öl­kə baş­çı­sı­nın 2003-cü il 17 fev­ral ta­rix­li sə­rən­ca­mı ilə təs­diq edil­miş "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın in­ki­şa­fı na­mi­nə in­for­ma­si­ya və kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı üz­rə Mil­li Stra­te­gi­ya­nın (2003-2012)" və onun ic­ra­sı ilə bağ­lı qə­bul edil­miş döv­lət proq­ram­la­rı­nın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si nə­ti­cə­sin­də təh­sil, sə­hiy­yə və di­gər so­si­al sa­hə­lər­də, iq­ti­sa­diy­yat­da, biz­nes fə­a­liy­yə­tin­də, gün­də­lik hə­yat­da İKT-nin im­kan­la­rın­dan is­ti­fa­də sə­viy­yə­si nə­zə­rə­çar­pa­caq də­rə­cə­də ar­tıb. Öl­kə­də ən son tex­no­lo­ji ye­ni­lik­lər tət­biq edi­lib, in­ter­ne­tə sim­li, sim­siz, mo­bil tex­no­lo­gi­ya­lar­la çı­xış im­kan­la­rı ya­ra­dı­lıb. Bu­nun sa­yə­sin­də əha­li­nin 75 fa­i­zi in­ter­net, on­la­rın 65 fa­i­zi isə ge­niş­zo­laq­lı in­ter­net is­ti­fa­də­çi­si­nə çev­ri­lib. Ev­lər­də, iş yer­lə­rin­də is­ti­fa­də edi­lən kompyu­ter­lə­rin sa­yı ar­tıb. Mo­bil sek­tor sü­rət­lə in­ki­şaf edib, 3G və 4G xid­mət­lə­ri tət­biq olu­nub. İlk te­le­kom­mu­ni­ka­si­ya pey­ki - "Azerspa­ce-1" və yer sət­hi­nin mü­şa­hi­də pey­ki - "Azersky" or­bi­tə çı­xa­rı­lıb və bu­nun­la da Azər­bay­can kos­mik öl­kə­lər sı­ra­sı­na qo­şu­lub. İKT üz­rə yük­sək ix­ti­sas­lı kadr ha­zır­lı­ğı ge­niş­lən­di­ri­lib, "elektron hö­ku­mət" üz­rə ge­niş­miq­yas­lı la­yi­hə­lər hə­ya­ta ke­çi­ri­lib və cə­miy­yət üçün va­cib olan elektron xid­mət­lər təş­kil edi­lib. Öl­kə­də in­for­ma­si­ya cə­miy­yə­ti­nin for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı üz­rə si­ya­sə­tin da­vam et­di­ril­mə­si, ye­ni in­ki­şaf pri­o­ri­tet­lə­ri­nin mü­əy­yən­ləş­di­ril­mə­si, döv­lət ida­rə­çi­li­yin­də, biz­nes sek­to­run­da və ümu­mi­lik­də cə­miy­yət­də hər bir və­tən­da­şın İKT-nin im­kan­la­rın­dan fay­da­lan­ma­sı üçün əl­ve­riş­li şə­ra­i­tin da­ha da ge­niş­lən­di­ril­mə­si məq­sə­di­lə öl­kə baş­çı­sı­nın 2014-cü il 2 ap­rel ta­rix­li sə­rən­ca­mı ilə "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da in­for­ma­si­ya cə­miy­yə­ti­nin in­ki­şa­fı­na da­ir 2014-2020-ci il­lər üçün Mil­li Stra­te­gi­ya" təs­diq edi­lib. Nə­ha­yət, bu is­ti­qa­mət­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən son təd­bir­lər­dən bi­ri ki­mi öl­kə baş­çı­sı tə­rə­fin­dən "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da in­for­ma­si­ya cə­miy­yə­ti­nin in­ki­şa­fı­na da­ir Mil­li Stra­te­gi­ya­nın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si üz­rə 2016-2020-ci il­lər üçün Döv­lət Proq­ra­mı"nın təs­diq edil­mə­si haq­qın­da sə­rən­cam im­za­la­nıb. Döv­lət Proq­ra­mı­nın məq­səd və və­zi­fə­lə­ri ki­mi bir sı­ra amil­lər öz ək­si­ni ta­pıb. On­lar­dan bi­ri İKT infrastruk­tu­ru­nun ca­ri və gə­lə­cək tə­lə­ba­tı nə­zə­rə alın­maq­la in­ki­şaf et­di­ril­mə­si, onun əsa­sın­da key­fiy­yət­li xid­mət­lər gös­tə­ril­mə­si və on­la­ra çı­xış im­kan­la­rı­nın tə­min olun­ma­sı­dır. Həm­çi­nin bu­ra­da cə­miy­yə­tin bü­tün tə­bə­qə­lə­ri­nin İKT-dən is­ti­fa­də im­kan­la­rı­nın ge­niş­lən­di­ril­mə­si, bi­lik və ba­ca­rıq­la­rı­nın yük­səl­dil­mə­si və ye­ni tex­no­lo­gi­ya­la­ra ina­mın ar­tı­rıl­ma­sı öz ək­si­ni ta­pıb. Göz­lə­ni­lən nə­ti­cə­lə­rə gəl­dik­də isə, bu­ra­da gös­tə­ri­lir ki, öl­kə­də İKT, o cüm­lə­dən ge­niş­zo­laq­lı şə­bə­kə infrastruk­tu­ru in­ki­şaf et­di­ri­lə­cək, əha­li­nin təh­lü­kə­siz, ucuz və key­fiy­yət­li İKT xid­mət­lə­ri­nə ar­tan tə­lə­ba­tı tə­min olu­na­caq. Elə­cə də təh­si­lin bü­tün pil­lə­lə­rin­də İKT-nin tət­bi­qi və on­dan is­ti­fa­də ge­niş­lən­di­ri­lə­cək, ümum­da­xi­li məh­sul­da İKT-nin, poçt və in­for­ma­si­ya sek­to­ru­nun pa­yı ar­tı­rı­la­caq.

Öl­kə­də İKT-nin in­ki­şa­fı is­ti­qa­mə­tin­də da­vam­lı təd­bir­lər re­al­laş­dı­rı­lır. Ötən il Ba­kı­da "İn­for­ma­si­ya-kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı­nın tət­bi­qi" ("AICT 2016") möv­zu­sun­da X bey­nəl­xalq konfransda bu möv­zu ət­ra­fın­da ge­niş fi­kir mü­ba­di­lə­si apa­rı­lıb.

Qaf­qaz Uni­ver­si­te­ti­nin rek­to­ru, pro­fes­sor Ha­var Məm­mə­dov təd­bir­də 22 öl­kə­dən 80-dən çox nü­ma­yən­də­nin iş­ti­rak et­di­yi­ni söy­lə­yib. O, təd­bi­rin öl­kə­miz­də mü­va­fiq sa­hə­nin in­ki­şa­fı­na töh­fə ve­rə­cə­yi­nə əmin­li­yi­ni bil­di­rib. Qeyd edi­lib ki, konfrans Təh­sil Na­zir­li­yi, Ra­bi­tə və Yük­sək Tex­no­lo­gi­ya­lar Na­zir­li­yi, Qaf­qaz Uni­ver­si­te­ti, Ba­kı Döv­lət Uni­ver­si­te­ti (BDU), Ba­kı Ali Neft Mək­tə­bi (BANM), M.V.Lo­mo­no­sov adı­na Moskva Döv­lət Uni­ver­si­te­ti­nin Ba­kı fi­li­a­lı, Azər­bay­can Tex­ni­ki Uni­ver­si­te­ti (Az­TU), Ma­lay­zi­ya Sa­bah Uni­ver­si­te­ti, Azər­bay­can Mil­li Elmlər Aka­de­mi­ya­sı­nın (AMEA) İn­for­ma­si­ya Tex­no­lo­gi­ya­la­rı və İda­rə­et­mə Sis­tem­lə­ri insti­tut­la­rı, UNES­CO-nun Təh­sil­də İn­for­ma­si­ya Tex­no­lo­gi­ya­la­rı İnsti­tu­tu və İq­ti­sa­di Əmək­daş­lıq Elm Fon­du­nun (ECOSF) təş­ki­lat­çı­lı­ğı, ABŞ-ın Elektro­tex­ni­ka və Elektro­ni­ka Mü­hən­dis­lə­ri İnsti­tu­tu (IE­EE) və onun Azər­bay­can şö­bə­si­nin tex­ni­ki, "Nar Mo­bi­le" və "DELL EMC" şir­kət­lə­ri­nin ma­liy­yə dəs­tə­yi ilə təş­kil olu­nub.

H.Məm­mə­dov diq­qə­tə çat­dı­rıb ki, ar­tıq onun­cu də­fə­dir ke­çi­ri­lən konfran­sın təş­ki­li­nin əsas məq­sə­di dün­ya­nın müx­tə­lif öl­kə­lə­rin­dən olan, ümu­mi ma­raq və prob­lem­lər ət­ra­fın­da bir­lə­şən elm adam­la­rı­nı və mü­hən­dis­lə­ri ey­ni coğ­ra­fi mə­ka­na top­la­maq­dır. Təd­bir in­for­ma­si­ya-kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı­nın (İKT) təh­sil­də və tə­lim­də, elm və təd­qi­qat­lar­da, ida­rə­et­mə­də, təh­lü­kə­siz­lik­də, sə­hiy­yə sis­te­min­də, döv­lət struk­tur­la­rın­da, kom­mu­ni­ka­si­ya və ra­bi­tə sa­hə­lə­rin­də ye­ni və key­fiy­yət­li təd­qi­qat­lar apa­ran elm adam­la­rı­nı bir ara­ya gə­ti­rir, on­la­ra el­mi iş­lə­ri­ni ge­niş au­di­to­ri­ya­da təq­dim et­mək, ak­tu­al prob­lem­lə­rin op­ti­mal həl­lə­ri­ni tap­maq im­ka­nı ya­ra­dır. Rek­tor qeyd edib ki, Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev tə­rə­fin­dən öl­kə­miz­də İKT-nin in­ki­şa­fı is­ti­qa­mə­tin­də sə­rən­cam­lar im­za­la­nıb, döv­lət proq­ram­la­rı qə­bul edi­lib. Bu, Azər­bay­can­da mü­va­fiq sa­hə­nin döv­lət tə­rə­fin­dən da­im diq­qət­də sax­lan­ma­sı­nın par­laq nü­mu­nə­si­dir.

Konfransda mü­za­ki­rə olu­na­caq möv­zu­la­rın ak­tu­al­lı­ğın­dan da­nı­şan BDU-nun rek­to­ru, aka­de­mik Abel Mə­hər­rə­mov qeyd edib ki, dün­ya­nın bir sı­ra öl­kə­lə­ri­ni təm­sil edən alim­lər təd­bir­də İKT-nin tət­bi­qi ilə bağ­lı fi­kir­lə­ri­ni bö­lü­şə­cək. Bu da tək­cə öl­kə­miz­də de­yil, bü­tün dün­ya­da mü­va­fiq sa­hə­nin in­ki­şa­fı­na tə­kan ve­rə­cək. Azər­bay­can­da İKT-nin tə­rəq­qi­si is­ti­qa­mə­tin­də gö­rü­lən iş­lər­dən bəhs edən rek­tor vur­ğu­la­yıb ki, bu is­ti­qa­mət­də ar­tıq mü­hüm na­i­liy­yət­lər əl­də olu­nub. Döv­lət baş­çı­sı­nın mü­va­fiq sa­hə­yə olan diq­qət və qay­ğı­sı nə­ti­cə­sin­də alim­lə­ri­miz bu is­ti­qa­mət­də səy­lə ça­lı­şır.

Ra­bi­tə və yük­sək tex­no­lo­gi­ya­lar na­zi­ri­nin mü­a­vi­ni El­mir Və­li­za­də bil­di­rib ki, konfran­sın Azər­bay­can­da ke­çi­ril­mə­si mü­hüm ha­di­sə­dir. Çün­ki İKT döv­rü­mü­zün tə­lə­bi­dir və onun bü­tün sa­hə­lər­də çe­vik tət­bi­qi hər bir öl­kə­nin in­ki­şa­fı üçün va­cib­dir. Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev bu sa­hə­yə xü­su­si diq­qət ye­ti­rir. Tə­sa­dü­fi de­yil ki, döv­lət baş­çı­sı İKT-ni pri­o­ri­tet sa­hə elan edib. Bu is­ti­qa­mət­də öl­kə­miz­də stra­te­ji əhə­miy­yət­li sə­nəd­lər im­za­la­nıb və qə­bul olu­nub. Na­zir mü­a­vi­ni de­yib ki, bu gün Azər­bay­can­da in­for­ma­si­ya cə­miy­yə­ti ar­tıq bər­qə­rar olub və in­ki­şaf et­di­ri­lir. Bu ba­xım­dan İKT-nin ro­lu əvəz­siz­dir. Mü­a­sir qlo­bal­laş­ma şə­ra­i­tin­də in­for­ma­si­ya cə­miy­yə­ti­nin tə­şək­kü­lü və in­ki­şa­fı stra­te­ji əhə­miy­yət da­şı­yır.

Konfran­sın qar­şı­sın­da du­ran və­zi­fə­lər­dən və bu is­ti­qa­mət­də or­ta­ya çı­xan prob­lem­lə­rin həl­li yol­la­rın­dan da­nı­şan AMEA-nın aka­de­mik-ka­ti­bi, İn­for­ma­si­ya Tex­no­lo­gi­ya­la­rı İnsti­tu­tu­nun di­rek­to­ru, aka­de­mik Ra­sim Əli­qu­li­yev diq­qə­tə çat­dı­rıb ki, Azər­bay­can­da son il­lər el­min in­ki­şa­fı is­ti­qa­mə­tin­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən is­la­hat­la­rın bir his­sə­si İKT ilə bağ­lı­dır. Be­lə ki, öl­kə­miz­də İKT-nin ge­niş tət­bi­qi alim­lə­ri­miz qar­şı­sın­da bö­yük və­zi­fə­lər qo­yur. Konfran­sa təq­dim olu­nan mə­ru­zə­lə­rin ak­tu­al­lı­ğı­nı qeyd edən aka­de­mik bil­di­rib ki, bu təd­bir elm və təh­si­lin in­teq­ra­si­ya­sı­nın gö­zəl nü­mu­nə­si­dir.

BANM-in pro­rek­to­ru Ra­miz Hüm­bə­tov, Az­TU-nun rek­to­ru və­zi­fə­si­ni ic­ra edən Xa­lıq Ya­hu­dov, "ECO" Elm Fon­du­nun pre­zi­den­ti, pro­fes­sor Man­zo­or So­om­ro və baş­qa­la­rı konfransda mü­za­ki­rə olu­nan möv­zu­la­rın ak­tu­al­lı­ğı­nı qeyd edib, bu ki­mi təd­bir­lə­rin mü­va­fiq sa­hə­nin mü­tə­xəs­sis­lə­ri ara­sın­da fi­kir mü­ba­di­lə­si­nin apa­rıl­ma­sı ba­xı­mın­dan bö­yük əhə­miy­yət da­şı­dı­ğı­nı diq­qə­tə çat­dı­rıb­lar.

"Mic­ro­soft" şir­kə­ti­nin pre­zi­den­ti Bill Qeytsin hə­lə 2006-cı il­də Ba­kı­da ke­çi­ril­miş "Ba­ku­tel-2006" XII bey­nəl­xalq te­le­kom­mu­ni­ka­si­ya və in­for­ma­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı sər­gi­si­nə gön­dər­di­yi mək­tub­da va­cib bir mə­qam xü­su­si ola­raq vur­ğu­la­nır: "Mic­ro­soft" şir­kə­ti Azər­bay­ca­nın dün­ya­nın ən di­na­mik in­ki­şaf edən öl­kə­lə­rin­dən bi­ri­nə çev­ril­mə­si­ni bö­yük ma­raq­la iz­lə­yir. Sü­rət­li iq­ti­sa­di in­ki­şaf hö­ku­mə­ti­ni­zin iq­ti­sa­di ar­tım­la bağ­lı qə­bul et­di­yi stra­te­ji qə­rar­la­rın düz­gün ol­du­ğu­nu gös­tə­rir. Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin in­for­ma­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı­nın əhə­miy­yə­ti­ni vur­ğu­la­ma­sı bö­yük önəm kəsb edir. Onun bu sa­hə­də dəs­tə­yi bir çox bey­nəl­xalq biz­nes da­i­rə­lə­ri­ni Azər­bay­ca­na gə­lə­cək in­ves­ti­si­ya­lar üçün bö­yük po­ten­si­a­la ma­lik olan öl­kə ki­mi bax­ma­ğa təş­viq edir. Mən Azər­bay­can hö­ku­mə­ti­nin iq­ti­sa­diy­ya­tın qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şa­fı ilə bağ­lı gör­dü­yü iş­lər­dən hey­rət­lə­nir və mü­a­sir tex­no­lo­gi­ya­lar, el­mi və tex­ni­ki tə­rəq­qi, təh­sil və in­san eh­ti­yat­la­rı sa­hə­si­nə in­ves­ti­si­ya qoy­maq qə­ra­rı­nı al­qış­la­yı­ram. Azər­bay­can özü­nün təh­sil­li və ba­ca­rıq­lı iş­çi qüv­və­si ilə elm, tex­no­lo­gi­ya, mü­hən­dis­lik və di­gər sa­hə­lər­də bö­yük po­ten­si­a­la ma­lik ol­du­ğu­nu açıq şə­kil­də gös­tə­rir".

Dün­ya nə­hənglə­ri­nin bu fi­kir­lə­ri Azər­bay­can ha­ki­miy­yə­ti­nin İKT sa­hə­si­nə ver­di­yi önə­mə kə­nar­dan fo­kus­la­nan ba­xış bu­ca­ğı­nın ba­riz nü­mu­nə­si sa­yı­la bi­lər.

Mə­həm­mə­də­li QƏ­RİB­Lİ

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim et­mək üçün­dür.