"Xa­ti­rə Ki­ta­bı" - də­yər­li və əziz ad­la­rı əbə­di­ləş­di­rən ün­van...

Keç­mi­şi­nə sa­hib çıx­ma­yan xalq məh­və məh­kum­dur. Ta­ri­xi­mi­zi, ta­ri­xi şəx­siy­yət­lə­ri­mi­zi, ana tor­pa­ğı­mı­zın ya­del­li­lər­dən, düş­mən­lər­dən mü­da­fiə edil­mə­sin­də ca­nın­dan ke­çən və­tən öv­lad­la­rı­nı unut­saq, gə­lə­cək­də bi­zi heç ya­da sa­lan da ol­ma­ya­caq.

Mü­ha­ri­bə dün­ya­da ən dəh­şət­li söz­dür. Sa­vaş de­yən­də fə­la­kət­lər, ağ­rı-acı­lar, göz yaş­la­rı, ay­rı­lıq­lar, it­ki­lər göz önün­dən ke­çir. Bir vaxtlar mü­ha­ri­bə səh­nə­lə­ri­ni  filmlər­də gö­rüb hə­yə­can­la­nır­dıq­sa, bu gün özü­müz mü­ha­ri­bə şə­ra­i­tin­də ya­şa­yı­rıq.

Azər­bay­can oğul­la­rı ta­ri­xən cə­sa­rət­li, hü­nər­li, əli­ya­lın or­du­lar qar­şı­sı­na çıx­ma­ğı ba­ca­rıb. Ye­nil­məz və­tən oğul­la­rı düş­mən qar­şı­sın­da sın­ma­yıb, ək­si­nə, al­nı­a­çıq, ba­şı uca da­ya­nıb onun qar­şı­sın­da. Mü­ha­ri­bə oğul­la­rı­mı­zı alıb apa­rıb, am­ma sa­ba­ha ümid­lə­ri­mi­zi qı­ra bil­mə­yib. 

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" re­dak­si­ya­sı­nın baş re­dak­to­ru Nə­za­kət Məm­mə­do­va­nın gö­zəl bir fik­ri var: "Mü­ha­ri­bə biz­dən qay­maq­la­rı­mı­zı alıb apa­rır".

Xa­nım baş re­dak­tor haq­lı­dır, mü­ha­ri­bə doğ­ru­dan da və­tən üçün ca­nı ya­nan, onun uğ­run­da ca­nı­nı fə­da et­mək is­tə­yən­lə­ri ac qurd ki­mi ka­mı­na çə­kib udur. Qa­ra tor­paq bu qə­dər ana­nı nə üçün oğul­suz qo­yur... Əs­lin­də, igid­lər qo­ru­du­ğu, uğ­run­da ca­nın­dan keç­di­yi tor­pa­ğa ge­dir...

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nda xa­tır­la­nan­lar...

Azər­bay­can döv­lə­ti və­tən uğ­run­da ca­nın­dan ke­çən hər bir və­tən­da­şı­nın ru­hu­na bö­yük eh­ti­ram bəs­lə­yir. İs­tər İkin­ci Dün­ya Mü­ha­ri­bə­sin­də, is­tər Əf­qa­nıs­tan sa­va­şın­da, is­tər­sə də məkrli qon­şu­la­rı­mı­zın əli və fit­nə­si ilə cəlb edil­di­yi­miz Qa­ra­bağ mü­ha­rib­sin­də hə­lak olan, it­kin dü­şən in­san­la­rın unu­dul­ma­ma­sı is­ti­qa­mə­tin­də gö­rü­lən iş­lər sı­ra­sın­da "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" re­dak­si­ya­sı­nın fə­a­liy­yə­ti təq­di­rə­la­yiq­dir.

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı" tor­paq, və­tən yo­lun­da şə­hid olan hər bir in­sa­nın xa­ti­rə­si­ni sol­ma­ğa qoy­mur. On­la­rın ad­la­rı, hə­ya­tı, keç­dik­lə­ri dö­yüş yo­lu, qəh­rə­man­lıq­la­rı qı­sa, la­kin məz­mun­lu şə­kil­də "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" nəş­rin­də əbə­di­ləş­di­ri­lir. Xa­ti­rə­lər­də ya­şa­maq, unu­dul­ma­maq hər ada­ma qis­mət ol­mur. Şə­hid­lə­rin keç­di­yi yol on­la­ra hə­mi­şə­ya­şar­lıq qa­zan­dı­rır və on­lar həm kö­nül­lər­də, həm də ki­tab sə­hi­fə­lə­rin­də ya­şa­yır. "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın hər sə­hi­fə­sin­dən qəh­rə­man­la­rın ob­ra­zı, boy-bu­xu­nu gör­sə­nir. "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nı və­rəq­lə­dik­cə, qar­şı­mı­za say­sız ad­lar, so­yad­lar çı­xır. On­lar fərqli yer­lər­də, fərqli ai­lə­lər­də do­ğul­sa da, bir ta­le çə­ti­ri al­tın­da bir­lə­şib­lər. Mü­ha­ri­bə bu ad­la­rı bir-bi­ri­nə ya­xın edib, bu in­san­la­rı dün­ya­nın bir ba­şın­dan o bi­ri ba­şı­na apa­rıb. Am­ma on­la­rın ha­mı­sı­nın məq­sə­di bir olub - düş­mə­ni və­tən sər­həd­lə­rin­dən uzaq­la­ra qov­maq, tor­pa­ğı mü­da­fiə et­mək. Bun­dan uca mis­si­ya­mı var?!

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı" gə­rək­li­dir və möh­tə­şəm mə­nə­vi abi­də­dir

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın sə­hi­fə­lə­ri­ni hə­yə­can­sız və­rəq­lə­yə bil­mir­sən. Hər sə­hi­fə­də ne­çə in­sa­nın na­kam ta­le­yi dil açıb da­nı­şır. Bu ad­lar­dan ha­ray gə­lir: "nə yax­şı bi­zi unut­ma­dı­nız, nə yax­şı bi­zi ya­şat­dı­nız".

Söz­süz ki, heç kim unu­dul­ma­ma­lı, heç nə yad­dan çıx­ma­ma­lı­dır. On­la­rı unut­saq, bi­zi də, min il­lə­rin ölü­sü ki­mi, kim ya­da sa­la­caq ki? Elə bir ai­lə tap­maq çə­tin­dir ki, ona mü­ha­ri­bə zər­bə vur­ma­sın, ya­xın qo­hu­mu­nu da­va­da itir­mə­sin. Bu­nu, sa­də­cə, tə­səv­vür et­mək çə­tin­dir. Mü­ha­ri­bə elə bir bə­la­dır ki, dün­ya­nın is­tə­ni­lən nöq­tə­sin­də in­san­la­rı fa­ci­ə­lər­lə üz-üzə qo­yur. Mü­ha­ri­bə­də hə­lak olan in­san­la­rı unut­ma­ma­lı­yıq. Tə­bii ki, və­tən uğ­run­da şə­hid olan­la­rın xa­ti­rə­si­ni əziz tut­maq hər bi­ri­mi­zin baş­lı­ca və­zi­fə­si­dir. "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" elə bu zə­ru­rət­dən ya­ra­dı­lıb.

Res­pub­li­ka "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" re­dak­si­ya­sı­nın baş re­dak­to­ru N.Məm­mə­do­va­nın tə­bi­rin­cə de­sək, şə­hid­lə­rin adı­nı əbə­di­ləş­di­rən tək­cə qra­nit abi­də­lər, tunc hey­kəl­lər, mər­mər löv­hə­lər de­yil, həm də ma­hiy­yə­tin­də, məz­mu­nun­da qan yad­da­şı olan, hər cüm­lə­si şə­hid ru­hu­na eh­ti­ram­la ya­zı­lan ki­tab­lar­dır. Əl­bət­tə, mü­ha­ri­bə­lə­rin qur­ba­nı olan in­san­lar unu­dul­ma­ma­lı­dır ki, sa­bah biz on­lar­dan ib­rət dər­si gö­tü­rək və və­tə­nin mü­da­fi­ə­si uğ­run­da gös­tər­di­yi şü­ca­ət­lə öyü­nək.

İn­di­yə qə­dər "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın XV cil­di işıq üzü gö­rüb və bu nəşrlə­rin hər bi­rin­də müx­tə­lif mü­ha­ri­bə­lər­də şə­hid olan və­tən öv­lad­la­rı­nın adı qeyd edi­lib. Bu ki­tab­lar­da on min­lər­lə in­sa­nın adı ke­çir, say­sız in­san­lar xa­tır­la­nır. Bir mə­qa­mı da qeyd edək ki, "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" mü­ha­ri­bə əza­bı gör­müş, ora­da ya­xın­la­rı­nı itir­miş in­san­la­ra bö­yük tə­səl­li­dir. On­lar bu nəşrlər­lə tə­səl­li ta­pır, özü­nü ovu­dur. Şə­hid ai­lə­lə­ri ona gö­rə bir az ovu­nur ki, əzi­zi haq­qın­da bu ki­tab­da mə­lu­mat dərc olu­nub. Bu mə­lu­ma­tın də­qiq­li­yi­nə, sə­hih­li­yi­nə ina­nıb "gö­zü­nü yol­lar­dan çə­kir".

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nda adı it­kin ki­mi qeyd edi­lən­lə­rin doğ­ma­la­rı isə "gö­zü yol­da, qu­la­ğı səs­də" qa­lır ki, bəl­kə əzi­zi­nə qo­vuş­du. De­mək is­tə­yi­rik ki, bü­tün mə­na­lar­da "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" gə­rək­li­dir və möh­tə­şəm mə­nə­vi abi­də­dir.

Ke­çən ya­zı­mız­da da qeyd et­miş­dik ki, dün­ya­nın bir çox öl­kə­lə­rin­də "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" ya­rat­maq mə­nə­vi tə­lə­ba­ta, in­san­la­rın qan yad­da­şı­nın rəm­zi­nə çev­ri­lib. Biz də dün­ya­nın bir par­ça­sı ola­raq bu ənə­nə­ni özü­müz­də tət­biq et­dik. Bu­nun­la da sü­but et­dik ki, biz qəh­rə­man­la­rı­mı­zı, ana tor­pa­ğı­mı­za qa­nı tö­kü­lən in­san­la­rı unut­mu­ruq və on­la­ra unu­dul­maz­lıq abi­də­si qo­yu­ruq.

Hey­dər Əli­ye­vin nə­fəs ver­di­yi "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"...

Res­pub­li­ka "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın hər cil­din­də ən azın­dan 17-18 min şə­hi­din adı var və hər bi­ri haq­qın­da qı­sa mə­lu­mat­lar dərc edi­lib. XV cil­din­də də adı qeyd edi­lən şə­hid­lə­rin sa­yı min­lər­lə­dir. Res­pub­li­ka "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"na İkin­ci Dün­ya Mü­ha­ri­bə­si, mə­həl­li mü­na­qi­şə­lər, Pol­şa, Çe­xos­lo­va­ki­ya ha­di­sə­lə­ri, Əf­qa­nıs­tan mü­ha­ri­bə­si, qan­lı 20 Yan­var və Xo­ca­lı fa­ci­ə­lə­ri, Qa­ra­bağ dö­yüş­lə­ri, döv­lət müs­tə­qil­li­yi­miz uğ­run­da mü­ba­ri­zə­lər­də şə­hid ol­muş, it­kin düş­müş soy­daş­la­rı­mı­zın adı ya­zı­lır, on­la­rın dö­yüş hü­nə­ri ba­rə­də qı­sa bi­oq­ra­fik mə­lu­mat­lar dərc olu­nur, fo­to­şə­kil­lər ve­ri­lir.

Qeyd edək ki, "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" re­dak­si­ya­sı 1989-cu il­də Azər­bay­can So­vet En­sik­lo­pe­di­ya­sı nəz­din­də sa­hə en­sik­lo­pe­di­ya­sı ki­mi ya­ra­dı­lıb. La­kin bu re­dak­si­ya­nın fə­a­liy­yə­ti üçün la­zı­mi mad­di-tex­ni­ki im­kan, həm­çi­nin, mü­va­fiq kadr po­ten­si­a­lı ol­ma­yıb.

Res­pub­li­ka Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti­nin 21 av­qust 1991-ci il ta­rix­li, 277 say­lı Qə­ra­rı ilə re­dak­si­ya müs­tə­qil qu­ru­ma çev­ril­sə də, ye­nə ki­ta­bın nəş­ri ilə əla­qə­dar heç bir iş gö­rül­mə­yib. Ara­dan mü­əy­yən vaxt keç­dik­dən son­ra Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti bu işi qay­da­ya sal­maq məq­sə­di­lə ye­ni­dən qə­rar qə­bul edib. La­kin o vaxt öl­kə­də baş ve­rən mə­lum ic­ti­mai-si­ya­si ha­di­sə­lə­rin gər­gin­li­yi və iq­ti­sa­di çə­tin­lik­lər ki­ta­bın nəş­ri­nə ma­ne olub. Nə­ha­yət, Hey­dər Əli­ye­vin ha­ki­miy­yə­tə qa­yı­dı­şı, bü­tün sa­hə­lər­də du­ru­laş­ma, ay­dın­lıq ya­rat­dı­ğı ki­mi, "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın ta­le­yi­nə də işıq sa­lıb. "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın baş re­dak­to­ru N.Məm­mə­do­va qeyd edir ki, Hey­dər Əli­yev ilk vaxtdan "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın ya­ra­dıl­ma­sı­na, bu mü­qəd­dəs və xe­yir­xah nəş­rin bər­pa­sı­na xü­su­si diq­qət ye­ti­rib.

Be­lə­lik­lə, Hey­dər Əli­ye­vin tə­şəb­bü­sü, töv­si­yə­si və tap­şı­rı­ğı ilə Res­pub­li­ka Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti 1 may 1997-ci il ta­rix­də "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın bər­pa edil­mə­si haq­qın­da" xü­su­si qə­rar qə­bul edib. Hey­dər Əli­ye­vin qay­ğı və diq­qə­ti sa­yə­sin­də "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın nəş­ri ilə əla­qə­dar iş­lər öz axa­rı­na dü­şüb. Mə­lu­mat­la­ra gö­rə, bir müd­dət­dən son­ra, yə­ni 23 de­kabr 1997-ci il ta­rix­də Hey­dər Əli­yev "Və­tən uğ­run­da hə­lak olan­la­rın xa­ti­rə­si­nin əbə­di­ləş­di­ril­mə­si haq­qın­da" Qa­nu­nu im­za­la­yıb. Məhz bun­dan son­ra bu re­dak­si­ya ay­rı­ca bəndlə döv­lət büd­cə­si­nə da­xil edi­lib və "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın nəş­ri tam qay­da­sı­na dü­şüb.

Doğ­ma ün­van...

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın ilk baş re­dak­to­ru Nə­ri­man Hə­sən­li olub.  O, dün­ya­sı­nı də­yiş­dik­dən son­ra "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" ya­zı­çı Na­hid Ha­cı­za­də­nin rəh­bər­li­yi ilə fə­a­liy­yə­ti­ni da­vam et­di­rib. Ha­zır­da isə "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"na N.Məm­mə­do­va rəh­bər­lik edir.

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı" re­dak­si­ya­sı əv­vəl­lər Azər­bay­can Elmlər Aka­de­mi­ya­sı­nın ta­be­li­yin­də olub, 8 iyun 2016-cı il­dən isə Azər­bay­can Mə­də­niy­yət və Tu­rizm Na­zir­li­yi­nin nəz­din­də fə­a­liy­yə­ti­ni da­vam et­di­rir.

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın ha­zır­lan­ma­sı, tə­bii ki, uzun pro­ses­dir, vaxt tə­ləb edir, bir çox hal­lar­da qəh­rə­man­la­rın izi ilə qə­rib el­lə­rə üz tut­ma­lı olur­san. Azər­bay­can öv­lad­la­rı­nın izi­nə dün­ya­nın bir çox öl­kə­lə­rin­də rast gəl­mək olar. Mü­ha­ri­bə­lər­də hə­lak olan hər bir Azər­bay­can və­tən­da­şı­nın xa­ti­rə­si əziz­dir. İt­kin dü­şən­lə­rin ta­le­yi isə bi­zim üçün hə­mi­şə ma­raq­lı­dır. Re­dak­si­ya əmək­daş­la­rı vax­ta­şı­rı ola­raq xa­ri­ci öl­kə­lə­rə eza­miy­yə­tə ge­dir və Azər­bay­can­dan kə­nar­da hə­lak ol­muş və­tən öv­lad­la­rı haq­qın­da mü­fəs­səl mə­lu­mat­lar əl­də edir­lər.

Qeyd edək ki, "Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın XV cil­di­nin ilk sə­hi­fə­lə­ri Hey­dər Əli­ye­vin 23 de­kabr 1997-ci il­də im­za­la­dı­ğı "Və­tən uğ­run­da hə­lak olan­la­rın xa­ti­rə­si­nin əbə­di­ləş­di­ril­mə­si haq­qın­da" Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Qa­nu­nu ilə açı­lır. 4 fə­sil­dən və 12 mad­də­dən iba­rət olan qa­nun­da və­tən uğ­run­da fə­da­kar­lıq gös­tə­rən, hə­lak olan in­san­la­rın xa­ti­rə­si­nin yük­sək sə­viy­yə­də əbə­di­ləş­di­ril­mə­si qay­da­la­rı gös­tə­ri­lir.

Azər­bay­can döv­lə­ti­nin qay­ğı­sı, dəs­tə­yi nə­ti­cə­sin­də "Xa­ti­rə Ki­ta­bı" re­dak­si­ya­sı özü­nün ye­ni in­ki­şaf döv­rü­nə qə­dəm qo­yub. Bir sı­ra yer­li qu­rum­lar­la əmək­daş­lıq edən re­dak­si­ya ye­ni la­yi­hə­lər hə­ya­ta ke­çir­mə­yi plan­laş­dı­rır.

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı" re­dak­si­ya­sın­da şə­hid­lə­ri­mi­zin öl­məz ru­hu­na hər za­man bö­yük eh­ti­ram, diq­qət var. Onu da vur­ğu­la­yaq ki, hər gün re­dak­si­ya­nın qa­pı­sı­nı şə­hid ai­lə­lə­ri dö­yür, on­lar üçün bu­ra tə­səl­li al­dıq­la­rı bir ün­van­dır. Bu­ra­da əziz­lə­ri­nin xa­ti­rə­si­nə hör­mət, say­ğı gör­dük­lə­ri üçün, bu oca­ğı doğ­ma sa­yır­lar.

"Xa­ti­rə Ki­ta­bı"nın mis­si­ya­sı mə­nə­vi-əx­la­qi dün­ya­mı­za töh­fə ver­mək, və­tə­nə ca­nı­nı fə­da edən igid­lə­rin xa­ti­rə­si­ni əbə­di­ləş­dir­mək­dir. Ki­tab­la­ra kö­çən ömür hə­mi­şə xa­tır­la­nır...

İra­də SA­RI­YE­VA