İnsanları kitaba qaytarmaq üçün dövlət səviyyəsində silsilə tədbirlər həyata keçirilir. Uzun illərdən sonra Azərbaycan oxucusunu kitaba qaytarmaq, onu yenidən kitaba bağlamaq istiqamətində görülən işlər davamlı xarakter alıb. Diqqətçəkən məqamlardan biri odur ki, kitab sərgiləri yalnız Bakıda deyil, müxtəlif şəhər və rayonlarda, hətta ucqarlarda da keçirilir.
Kitab sərgilərinin əhəmiyyəti haqqında fikir bildirən mütəxəssislər qeyd edir ki, Azərbaycan cəmiyyəti 15-20 il kitabdan uzaqlaşıb, bu gün onları kitaba qaytarmaq böyük səylər tələb edir. Bununla belə, bu işin müsbət tərəfini qabardan mütəxəssislər vurğulayır ki, həm ayrı-ayrı nəşriyyatlar, həm də dövlət tərəfindən təşkil edilən bu sərgilər uşaq və gənclərin mənəvi tərbiyəsində əhəmiyyətli rol oynayır. İndiyə qədər bu istiqamətdə təşkil edilən tədbirlərin məqsədi insanları kitaba qaytarmaq, kitabla ünsiyyət yaratmaqdır. Bu təmas olmasa, təbii ki, inasanların, xüsusən də gəncliyin mənəviyyatı kasıb olar. Kitab keçmişlə bu gün arasında əlaqədir. Bu əlaqə o qədər sıx olmalıdır ki, biz kitabdan öyrənə bilək.
Kitab təbliği layihələri...
Məlumdur ki, indiyə qədər həyata keçirilən layihələr arasında "Açıq kitabxana" layihəsi və səyyar kitabxana xidməti olub ki, bu, bölgələrin mədəni həyatında yaddaqalan olub. "Açıq kitabxana" və səyyar kitabxana layihəsi Qubada, Ağstafada, Şamaxıda, Tərtərdə, Zərdab, Qazax, Astara və digər rayonlarda həyata keçirilib. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin, Milli Kitabxananın birgə təşəbbüsü ilə həyata keçirilən "Açıq kitabxana" layihəsinin əhəmiyyətini mütəxəssislər yüksək dəyərləndirir. Bu tədbirlərdə yalnız son illər nəşr edilən müxtəlif ədəbiyyat nümunələri deyil, habelə dövrü nəşrlər də sərgilənir. Yerli mədəniyyət və turizm idarələrinin də bu işdə rolu var. Qeyd edək ki, bu layihə Hacıqabulda, Xızıda Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin təşəbbüsü ilə keçirilib.
Ümumiyyətlə, bu sərgilərin mahiyyətində kitabı təbliğ etmək durur. Bu həm də bölgələrdə kitab mağazalarının kütləvi surətdə açılmasına şərait yaradacaq. Bu gün xüsusi kitab mağazaları ya yoxdur, ya da sayı çox məhduddur. Bədii ədəbiyyat nümunələri dərs vəsaitləri ilə eyni mağazada satılır. Bu bir tərəfdən yaxşı olsa da, digər tərəfdən bədii ədəbiyyatı kölgədə saxlayır. Valideyn mağazaya gələndə heç də həmişə övladına bədii kitab almır.
Sərgilərin əhəmiyyəti həm də ondan ibarətdir ki, açıq səma, yaxud kitabxanalarda təşkil olunmasından asılı olmayaraq, insanlara yeni informasiya verir. Kitab sərgilərindən ən çox gənclərin bəhrələndiyini vurğulayan mütəxəssislər qeyd edir ki, kitab təbliğ olunursa, demək, hələ də ona oxucu tələbatı var.
Kitabxana mütəxəssisləri vurğulayır ki, illər əvvələ qədər hər hansı bir kitab satış-sərgisindən danışmaq olmazdı. Çünki buna cəhdlər edilmirdi, edilirdisə də məhdud xarakter daşıyırdı. Mütəxəssislər bildirdi ki, bu gün Azərbaycanda nəşriyyat-mətbəə sistemi güclü şəkildə inkişaf edir və onlar dərsliklərlə yanaşı, bədii kitablar da nəşr edir. Bədii ədəbiyyatın nəşrinin kütləviləşdiyini deyən mütəxəssislər qeyd edir ki, satış-sərgilərdə nəşriyyatlar da yaxından iştirak edir.
"Bu, təbliğat üçün çox gözəl üsuldur"
Bu sərgilərin həm də nəşriyyatlar arasında rəqabət formalaşdırdığını önə çəkən ekspertlərin fikrincə, nəşriyyatların sərgilərə qatılması imkan verir ki, onlar oxucuların hansı ədəbiyyat nümunələrinə daha çox tələbatı olduğunu öyrənsin.
Ümumiyyətlə, mütəxəssislər səyyar kitab sərgilərinin əhəmiyyətini xüsusi önə çəkir. 16 saylı Yasamal İkinci Seçki Dairəsinin Dairə Seçki Komissiyasının sədri, 31 il kitabxana sistemində çalışmış Sədaqət Seyidzadə bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, səyyar sərgilər kitabın təbliğində əvəzsiz rol oynayır: "Səyyar sərgilər müxtəlif idarə və təşkilatlarda, məktəblərdə, universitetlərdə və digər qurumlarda təşkil olunur. Bu da gəncliyi kitaba bağlamaq, onları kitabxanalara qaytarmaq anlamı daşıyır. Səyyar sərgi belədir ki, orada nümayiş olunan kitabları daha çox insan görür və tanış olur. Bu da kitab təbliğatında çox effektiv üsullardan biridir. Hesab edirəm ki, təbliğat üçün çox gözəl üsuldur".
"Bu sərgilərin paytaxtla yanaşı..."
Xaçmazda yaşayan şair Məmməd Qədir bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, bu gün kitabın təbliğ edilməsi təqdirəlayiq haldır və oxucuları kitaba qaytarmaq vacib işdir. Onun sözlərinə görə, bu baxımdan səyyar kitab sərgilərinin təşkili böyük əhəmiyyətə malikdir: "Kitab sərgilərinin keçirilməsinə münasibətim müsbətdir. Bu sərgilərin paytaxtla yanaşı, bölgələrdə də təşkil edilməsini bəyənirəm. Hesab edirəm ki, bu, insanların kitaba itən marağını özünə qaytarar. Bilirsiniz ki, indi oxucuları kitaba qaytarmaq vacib məsələdir. Bu, kitabın təbliğində böyük rol oynayacaq".
"Əyaləti kitaba qaytarmaq lazımdır..."
Yazıçı Aygün Həsənoğlunun sözlərinə görə, kitab təbliğinə bölgələrdən, ən ucqar nöqtələrdən başlansa, daha effektiv olar. Yazıçı xanım qeyd etdi ki, indi əyalətin kitaba qayıtması daha vacibdir: "Əyaləti kitaba qaytarmaq lazımdır. Kitab sərgiləri bütövlükdə yaxşı bir işdir. Amma düşünürəm ki, səyyar sərgilər əyalətlərdə keçirilməlidir. Çünki bu gün ucqarlarda kitab mağazaları yoxdur. Səyyar kitab sərgiləri keçirmək üçün daha uzaq bölgələrə getmək lazımdır".
"Kitabı heç bir elektron media əvəz edə bilməz"
Şair-jurnalist Etibar Etibarlı bizimlə söhbətində vurğuladı ki, dövlət tərəfindən səyyar kitab sərgilərinin keçirilməsini yüksək dəyərləndirir. Onun sözlərinə görə, kitab sərgisi, harada keçirilməsindən asılı olmayaraq, insanların maariflənməsinə xidmət edir. "İstər paytaxtda, istərsə də bölgələrdə kitab sərgilərinin keçirilməsinə yalnız sevinmək lazımdır. İndiki vaxtda bu çox vacibdir. Birincisi, oxucular yeni çıxan əsərlərlə tanış olar, oxumağa, mütaliəyə maraq artar. Bu da, şübhəsiz ki, öz nəticəsini verəcək. İkincisi, sərgi istedadlı müəlliflərin (yazıçıların, şairlərin və tədqiqatçı alimlərin) imzalarının tanınmasına yardımçı olacaq. Beləcə, müxtəlif dünyagörüşlü oxucular kontingenti yaranacaq, çünki kitabı heç bir elektron media əvəz edə bilməz. Bu təşəbbüs alqışlanmalıdır".
"...kitaba olan münasibət dəyişmədikcə..."
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində açılan səyyar kitab sərgilərinə münasibəti fərqlidir. O bildirdi ki, bu sərgilərdə bəzi neqativ halların baş verməsi narahatlıq doğurur: "Təəssüf edirəm ki, bunların əksəriyyəti kampaniya xətrinə keçirilir. Yəni illik plan tuturlar və o planda bir abzas olur ki, kitab sərgiləri keçirilsin. O sərgiləri tələm-tələsik də yekunlaşdırırlar. Kitaba olan ögey münasibət onun sərgilərinə olan münasibətdən də yan keçmir. Kitaba and içiblər, kitaba tapınıblar. Allahın özünün də kitabları var. Biz isə kitabı ayaqlar altına atmışıq. Zənnimcə, kitaba olan münasibət dəyişmədikcə, onun sərgilərinə olan münasibət də dəyişməyəcək.
Kitab sərgilərini yüksək səviyyədə, dövləti bir tədbir kimi keçirmək lazımdır. Nazirlər, icra başçıları, idarə müdirləri kitaba qayıtmalı, kitab oxumalı, o sərgilərdə yaxından iştirak etməlidir".
Yazıçı qeyd etdi ki, bəyənmədiyimiz sovet dövründə kitaba böyük önəm verilirdi. Yəni kitabın özünə münasibət dəyişməlidir. İlk növbədə kitaba qoyulan ƏDV ləğv edilməli, kitabxanaların fəaliyyəti qaldırılmalı, kitabxanaçılara yaxşı maaş verilməli və şərait yaradılmalıdır. Əyalətlərdə kitabxanalar, kitab mağazaları təmir edilməli, kitab öz yüksək yerinə qaytarılmalıdır.
"Sərgilərin əhəmiyyəti danılmazdır"
Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, şairə Qiymət Məhərrəmli bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, bölgələrdə keçirilən müxtəlif mədəni tədbirlər və mərasimlər sırasında kitab sərgiləri də keçirilir. Onun bildirdiyinə görə, bu da bölgələrdə bir kitab bayramı əhvalı yaradır: "Kitaba qayıdış olduqca vacib bir haldır. Bakıda və bölgələrdə təşkil olunan müxtəlif kitab sərgilərinin əhəmiyyəti danılmazdır. Bu sərgilərdə təqdim edilən kitablar Azərbaycan yazarlarını tanıdır, onların əsərlərini təbliğ edir. Amma hesab edirəm ki, burada bütün nəşrlər təmsil olunmalıdır. Bəzən görürsən ki, bir yazıçının bütün əsərləri sərgilərə çıxarılır. Çalışmaq lazımdır ki, bölgə əhalisi rəyini bildirsin, hansı əsərlərə maraq göstərir. Dövlətin kitaba qayğısı təqdirəlayiqdir. Hesab edirəm ki, kitab sərgilərinin davamlı təşkil edilməsi vacibdir. Bilirik ki, bizdə ənənəvi olaraq səyyar kitab sərgiləri keçirilir. Davamlı olaraq respublikamızda təşkil edilən beynəlxalq kitab sərgilərinin də əhəmiyyəti böyükdür. Biz insanları kitaba qaytarmalıyıq".
Kitaba qayıdış prosesinə dövlətin dəstək verməsi olduqca təqdirəlayiq haldır. Qeyd edək ki, bu cür sərgilərin təşkilində dövlət qurumları ilə yanaşı, bələdiyyələr də səy göstərməlidir. Bir sıra dövlətlərdə bələdiyyələr mədəni-kütləvi tədbirlərin keçirilməsi sahəsində çoxsaylı işlər görür. Yəqin ki, Azərbaycanda da bələdiyyələr bu sahəyə diqqət göstərəcək. Çünki kitab təbliği geniş sahədir və buna cəmiyyət, ictimai qurumlar olaraq münasibət bildirməliyik.
İradə SARIYEVA
