Könül Vaqifqızı: "Məktəb yaşlı qızların ana olması onlar üçün ağır zərbədir" Pərvanə Mustafayeva: "Məktəb yaşlı qızların hamiləliyi risq qrupuna daxildir" Aytəkin Kamranqızı: "Uşaq yaşda qızların ərə verilməsi uşaq hüquqlarının pozulması ilə bərabər, həm də cinsi istismar deməkdir" Fatimə Hacıbəyli: "14-15 yaşlı qızların özlərinin anaya ehtiyacı olduğu bir vaxtda ana olması da bir problemdir"
Azərbaycanda nikah yaşı 18 olsa da, erkən yaşda ərə verilən qızların sayı ilə bağlı ciddi rəqəmlər var və bu, son illər artmaqda davam edir. Ölkənin bəzi bölgələrində qız uşaqlarını çox erkən - 15-16-17 yaşlarında ərə verməyə adət ediblər. Belədə yeniyetmə qızlar, təbii ki, həm də erkən yaşda ana olur. Rəsmi statistikadan belə məlum olur ki, erkən yaşda ana olan azərbaycanlı qızların sayı hər il bir neçə yüz nəfər artır.
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini Sədaqət Qəhrəmanova bir neçə gün öncə mətbuata açıqlamasında qeyd edib ki, il ərzində 15-17 yaşlı qızlar 3 minə yaxın uşaq dünyaya gətirirsə, bu bizi narahat etməlidir: "Bu qədər uşaq dünyaya göz açırsa, bununla bağlı qanunvericiliyə uyğun olaraq hansı sayda günahkarlar məsuliyyətə cəlb edilir? Bu sahədə hüquq-mühafizə orqanları ilə bərabər digər icra strukturları da qanunvericiliyi pozan insanların məsuliyyətə cəlb olunmasında aktiv iştirak etməlidir. Yerli orqanlar da bu sahədə problemlərə həssaslığını artırmalıdır".
Qeyd edək ki, orta məktəbi bitirməyən qızların ailə qurması ilə bağlı nə qədər mübarizə aparılsa da, problem həll olunmamış qalır.
15-17 yaşlı qızların ana olması doğrudan da acınacaqlı haldır. Onların həmyaşıdları əlində kitab dərsə getdiyi halda, o, evdə uşaq saxlayır.
Psixoloq Könül Vaqifqızı "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd
etdi ki, məktəb yaşlı qızların ana olması onlar üçün ağır zərbədir: "Həmyaşıdları əllərində kitab məktəbə yollanarkən onlar uşaq əmizdirməli olur. Bu onlara psixoloji travmadır. Ailə qayğıları, uşağın tərbiyəsi ilə bağlı problemlər zaman keçdikcə onların psixikasına müəyyən mənfi təsirlər göstərir. Qurulan ailədə ailədaxili münasibətlər doğru tənzimlənmədikcə, problemlər yaranır. Çox vaxt onların şikayəti uşağa baxmaqla bağlı olur. Çünki onlar özləri hələ uşaqdır. Bu problemlər ailə quran zaman ilk vaxtlar özünü büruzə vermir. Bu narahatlıq özünü xüsusi bir formada göstərməyə də bilər. Zaman keçdikcə, bu travmanın təsiri onların psixikasında özünü göstərir. Depressiv hallar olur, səbəbsiz ağlayırlar, aqressiv olurlar. Bu uşaqların böyütdüyü uşaqlar yeniyetmə yaşına çatanda anada yorulma baş verir, həyatdan zövq ala bilmir, hər şeydən narazı olur. Əsasən uşaq yaşda ailə quran qızlar təhsil ala bilmir. Təhsil alan qızlar müəyyən qədər cəmiyyətə adaptasiya olur. Təhsilsiz adamların çevrəsi çox dar olur, ətrafla kommunikasiyaları zəifləyir. Ev, məişət qayğıları, zaman keçdikcə, onların psixoloji durumunda müəyyən problemlər yaradır. Ailə qurmaq baxımından qızlar üçün 20-21, oğlanlar üçün isə 24-25 yaş idealdır".
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı hesab edir ki, uşaq yaşda qızların ərə verilməsi uşaq hüquqlarının pozulması ilə bərabər, həm də cinsi istismar deməkdir: "Məktəb yaşlı qızlar cinsi həyatın nə demək olduğunu dərk etmir. Bu onlara tək fizioloji deyil, eyni zamanda, psixoloji də mənfi təsir edir. Erkən evlilik son nəticədə milli genefondun zədələnməsinə səbəb olur. Kiçik bir statistikanı da deyim sizə, hazırda dünyada hər il 10-12 milyon qız uşağı erkən evliliyə məcbur edilir. Erkən nikahlara daha çox Afrika və Cənubi Asiyada rast gəlinir. Avropada evliliklərin 10 faizi erkən nikahdırsa, Afrika və Cənubi Asiyada bu rəqəm 70 faizi keçib. Nigeriyada 75, Çadda 72, Banqladeşdə 66 faizlik statistikaya malik erkən nikah dünyanın ən vacib problemi olaraq qalır. Mən qorxuram ki, yaxın illərdə biz də bu statistik siyahıda yer alaq".
Ginekoloq Pərvanə Mustafayeva bizimlə söhbətində dedi ki, qızların 14 yaşda ailə qurması və övlad dünyaya gətirməsi o ailə üçün faciənin başlanğıcı deməkdir: "Məktəb yaşlı qızların hamiləliyi risq qrupuna daxildir. Çünki onlarda bədən tam formalaşmamış endokrin sistemin, maddələr mübadiləsinin pozulması baş verə bilər. Epilepsiya, dar çanaq ola bilər, bunlar isə risqli hesab olunur. Bədən formalaşmadığına görə düşüklər olur. Çünki uşaqlıq yetişmədən hamiləliyin olması risqlidir. Bundan başqa, doğuş ağır patologiyalı, travmatik, instrumental, cərrahi ola bilər. Yeniyetmə dövründə hamiləlik olarsa, bu tip problemlərin yaranması inkar olunmur".
"Vəfa" Sosial-İctimai Problemlərə Dəstək Birliyinin rəhbəri Fatimə Hacıbəyli hesab edir ki, erkən nikah problemi uzun illərdir müzakirə olunur: "Bəllidir ki, o yaşda olan qızlar öz istəyi ilə deyil, valideynlərinin təkidi nəticəsində məcburi ərə verilir. 14-15 yaşlı qızların özlərinin anaya ehtiyacı olduğu bir vaxtda ana olması da bir problemdir. Çünki bu qızlar çox zaman övlad tərbiyəsindən xəbərsiz olur. Bu da həyat təcrübəsinə malik olmayan insanın yetişdirdiyi uşağın da dünyagörüşünə təsir göstərir".
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, erkən evliliyə məcbur edilən qızları yalnız onların təhsil aldığı məktəb bu problemdən qurtara bilər: "Məktəb rəhbərliyi, qızın müəllimi hüquq-mühafizə orqanlarına vaxtında şikayət etsə ki, məsələn, 14 yaşlı şagirdi valideynin israrı ilə ərə verilir, hüquq-mühafizə orqanları həmin pedaqoqun şikayətini nəzərə alıb, o cür evliliklərin baş tutmasına mane olar".
Günel CƏLİLOVA
