Hər bir dövlətin dilinə, mədəniyyətinə sayğı ilə yanaşılmalıdır. Ümumiyyətlə, hansı ölkədə yaşayırsansa, həmin ölkənin dövlət dilini öyrənmək vacib məsələdir. Azərbaycan tolerant, multikultural ənənələrə sahib olan respublikadır və burada yaşayan, işləyən bütün xalqların nümayəndələrinə böyük dəyər verilir. Azərbaycanda təhsil alan, işləyən, müxtəlif qurumlarda çalışan əcnəbilər də yaşayır.
Ölkəmizdə yaşayıb işləyən əcnəbilərin Azərbaycan dilini öyrənməsi zəruri bir hal kimi meydana çıxıb. Qeyd edək ki, illər əvvəl onlar bizimlə dilmanc vasitəsilə ünsiyyət qururdusa, bu gün özləri ana dilimizi öyrənib danışmağa maraq göstərir. Əcnəbilər arasında Azərbaycan dilinə maraq geniş vüsət alıb. Onlar kurslara gedir, müəllim yanında məşğul olur.
Təbii ki, əcnəbilərin ana dilimizdə danışması bizə olduqca xoş təsir göstərir. Azərbaycan xalqında belə bir müsbət keyfiyyət var, hansı ölkəyə gedirsə, yaşayıb işləyirsə, mütləq o ölkənin dövlət dilini öyrənir. Bu da soydaşlarımızın həmin ölkəyə sayğısından irəli gəlir.
Əcnəbilərin də ana dilimizə münasibəti həqiqətən də təqdirəlayiqdir.
Əcnəbilərin ana dilimizə marağı...
Azərbaycan dilini yüksək səviyyədə danışan bir neçə əcnəbi haqqında məlumatımız var. Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən bəzi diplomatların özləri və ailə üzvləri Azərbaycan dilini bilir və ehtiyac yarandıqda ünsiyyət qururlar. Azərbaycan dilinə, mədəniyyətinə, mətbəxinə bələd olan əcnəbilər tariximiz haqqında da məlumatlar əldə etmiş olur.
Qeyd etdiyimiz kimi, Azərbaycanda xeyli sayda əcnəbi vətəndaş yaşayıb fəaliyyət göstərir. Hətta onlar arasında kifayət qədər azərbaycanlı xanımla nikaha daxil olub ailə quranlar, övlad sahibi olanlar da var. Bu qəbildən olan əcnəbilər danışıq, ünsiyyət vasitəsilə dilimizi mənimsəyir. Bir sıra əcnəbi vətəndaşların isə Azərbaycan dilini öyrənməsi üçün konkret dərsliyə, lüğətə ehtiyac var. Sözsüz ki, Azərbaycan-ingilis, ingilis-rus və digər dillərə tərcümə kitabları, lüğətlər mövcuddur. Amma bu onların dilimizi mənimsəməsinə tam şərait yaratmır.
Əcnəbilər üçün "Azərbaycan dili" dərsliyi və kursları...
Azərbaycan dilinin əcnəbilər arasında təbliğ edilməsi üçün müxtəlif təşkilatlar layihələr həyata keçirir. Bu layihələr arasında Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) və "Azərbaycan Beynəlxalq Təhsil Mərkəzi" (ABTM) İctimai Birliyinin dəstəyi ilə nəşr edilən "Əcnəbilər üçün Azərbaycan dili" dərsliyi seçilir.
Keçən ilin payızında təqdimatı keçirilən kitab məşğələlərin vasitəçi dildən istifadə etmədən, öyrənilən dildə kommunikativ yanaşma üsulu ilə keçirilməsinə imkan yaradır.
Qeyd elilənə görə, dünyanın müxtəlif şəhərlərində açılan Azərbaycan mədəniyyəti mərkəzlərində belə fundamental dərsliklərə böyük ehtiyac var. Qurumun rəsmisi Xaliq Məmmədov mətbuata bildirib ki, "Azərbaycan dili" dərsliyinin geniş təbliğinə ehtiyac var: "SOCAR bu ehtiyacı nəzərə alaraq, digər sosial-mədəni sahələrdə olduğu kimi, ana dilimizin təbliği və yayılması işində də öz töhfəsini verib".
Məlumata görə, kitabın həmmüəllifi, BDU-nun xarici tələbələrlə iş üzrə dekanı Gülheyran Rəhimovadır.
Xatırladaq ki, Azərbaycan dilinin əcnəbilər arasında yayılması üçün müxtəlif tədbirlər davam etdirilir. Onu da vurğulayaq ki, bir neçə il əvvəl Gənclər üçün Təhsil Mərkəzi ölkəmizdəki əcnəbilər üçün "Azərbaycan dili Məktəbi"nə qəbul elan edib. Bildirilənə görə, məktəbin əsas məqsədi ölkəmizdə təhsil alan, yaşayan və işləyən əcnəbilərin ana dilimizdə sərbəst danışmasına kömək etmək, dilimizin zənginliyini onlarla bölüşmək və Azərbaycanın milli dəyərlərinin təbliğinə kömək etməkdir.
Sözsüz ki, həm bu dərslik, həm də pulsuz kursların təşkili Azərbaycanda yaşayan əcnəbilərin dilimizin gözəlliklərini mənimsəməsinə şərait yaradır.
Ana dilimizin qüdrətinə valeh olanlar...
"Azərbaycan dili" dərsliyinin ölkəmizdə yaşayıb işləyən əcnəbilər, eləcə də xaricdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan mədəniyyət mərkəzləri ilə əməkdaşlıq edən qeyri-azərbaycanlılar üçün dəyərli vəsaitdir.
Tanınmış şair-jurnalist Etibar Etibarlı "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında kitabla tanış olmadığını bildirdi. E.Etibarlı bununla belə, sözügedən nəşrin faydalı olduğu qənaətindədir: "O kitabla tanış olmasam da, belə bir dərsliyin nəşr edilməsinə çox sevindim. Bu çox gözəl bir addımdır. Vaxtilə BP-ə Azərbaycan dili kursları açılmışdı. Bir qədər fəaliyyət göstərdikdən sonra hansısa səbəbdən bağlandı. İndi bütün yazışmalar rus dilində aparılır. Gec də olsa, bu gün belə bir vəsaitin nəşr olunmasını təqdir edirəm. Xatırlayırsınızsa, sovet dövründə "Rusca-Azərbaycanca" danışıq kitabçası "Gəlin, rusca danışaq" kimi broşürlər kütləvi tirajla buraxılırdı. Bu çox böyük siyasət idi. Hər halda, bu vəsait əcnəbilərdə dilimizə maraq oyadacaq. Ölkəyə gələn turistlər də həmin vəsaitdən istifadə edə bilər. Adətən əcnəbi getdiyi ölkədə əsas dilə maraq göstərir ki, yerli əhali ilə birbaşa ünsiyyət saxlasın. Bir həqiqət var: dilini sevməyən xalqın qüruru olmaz, yaxud bir xalqı məhv etmək üçün onun dilini məhv etmək kifayətdir. Əgər o kitabla tanış olsaydım, barəsində daha ətraflı danışardım. Nəşri çox təqdir edir, bəyənirəm".
"Sözsüz ki, əgər onlar da dilimizə..."
Tanınmış şair-tərcüməçi Nizami Məmmədzadə də bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, belə bir vəsaitin ərsəyə gəlməsini təqdir edir: "Kitab nəşr etdirmək xeyirxah işdir. Necə olur-olsun, əcnəbilərdən heç olmasa beş-onu dilimizi öyrənməyə çalışacaq".
N.Məmmədzadə "Azərbaycan dili" dərsliyinin nəşr etdirən şirkətə minnətdarlığını bildirdi. Müsahibimiz belə bir kitabın ərsəyə gətirilməsinin böyük iş olduğunu vurğuladı: "Çox istərdim ki, belə bir kitab gürcü dilində də nəşr olunsun və Gürcüstanda da yayılsın. Əlbəttə, kitabın məzmunu müasir tələblərə cavab verməlidir. Mən demirəm ki, gürcülər bu kitabla Azərbaycan dilini öyrənsin. Xeyr! Sadəcə olaraq, onlar Azərbaycan dilində bizə müraciət edəndə daha sevincək olurlar, necə ki, biz onlara gürcü dilində müraciət edəndə çox sevinirlər. Hazırda isə Gürcüstanın müxtəlif ali təhsil ocaqlarında təhsil alan azərbaycanlı gənclər gürcü dilini mükəmməl bilir. Bu isə bizə vacibdir".
Tanınmış yazar Zahir Əzəmətin sözlərinə görə, kitabın nəşri müsbət addımdır. "Kitabın özü ilə tanış deyiləm, faktın özünü isə müsbət qiymətləndirirəm. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın iri şirkətlərinin kitabla bağlı layihələri nə qədər çox olsa, bir o qədər də mədəniyyətimizin sərhədləri genişlənər, zənginləşər" - deyə Z.Əzəmət qeyd etdi.
"Təəssüf ki, bu dərsliyi görməmişəm..."
Tanınmış jurnalist Məzahir Süleymanzadə isə mövzu ilə bağlı digər həmkarlarından fərqli düşünür. M.Süleymanzadənin qeyd ediyinə görə, bu cür dərsliklərin elə də böyük faydası olmur: "Təəssüf ki, bu dərsliyi görməmişəm. Amma düşünürəm ki, bunun o qədər də faydası olmayacaq. Heç bir əcnəbi mütəxəssis özü ilə kitab gəzdirmir. Dil ünsiyyət vasitəsidir. Onu yalnız yerli əhali ilə ünsiyyətdə olmaqla, qaynayıb-qarışmaqla, səmimi münasibət qurmaqla öyrənmək olar. Mən dünyanın çox ölkəsində olmuşam, hara getmişəmsə, bir-neçə gündən sonra yerli xalqla onun öz dilində salamlaşmışam. Biz isə əcnəbiyə onun dilində "Xoş gəlmisən" deyirik. Dilimizə özümüz hörmətlə yanaşmasaq, şəxsi nümunə göstərməsək, heç bir əcnəbinin buna marağı olmayacaq".
"Bu cür dərsliklərin nəşr edilməsi ənənəsi davam etdirilməlidir"
Gürcü əsilli tanınmış şair-tərcüməçi Giya Paçxataşvili isə bizimlə söhbətində bildirdi ki, Azərbaycanda yaşayan hər bir qeyri-azərbaycanlı öz ana dili ilə yanaşı, dövlət dilini də öyrənməyə borcludur. G.Paçxataşvilinin qənaətinə görə, "Azərbaycan dili" dərsliyi əcnəbilər üçün dəyərli bir vəsait rolu oynaya bilər. O, həmçinin, qeyd etdi ki, Azərbaycan dili zərif, dilə yatımlı bir dildir və onu öyrənmək üçün, sadəcə, dilə məhəbbət, sayğı lazımdır: "Azərbaycan dilinin incəliklərini öyrənmək üçün çalışmaq və bu dili sevmək lazımdır. Hesab edirəm ki, bu cür dərsliklərin nəşr edilməsi ənənəsi davam etdirilməlidir. O kitabın hansı səviyyədə olmasından xəbərsizəm, ancaq bununla belə, bu addımı yüksək dəyərləndirirəm. Azərbaycanda yaşayıb işləyən hər bir əcnəbi dövlət dilinə sayğı ilə yanaşmalıdır. İstənilən halda, lüğət kitabları bələdçi ola bilir. Azərbaycana gələn əcnəbilər Azərbaycan dilini öyrənməlidir ki, onun vasitəsilə əhali ilə ünsiyyət qursun. Çünki ölkəmizdə hamı xarici dil bilmir ki... Bu səbəbdən də xaricilərin Azərbaycan dilini mənimsəməsi vacibdir".
"Azərbaycan dilinin əcnəbilərə sevdirilməsində bu dərslik müsbət rol oynayacaq"
G.Paçxataşvili, həmçinin, qeyd etdi ki, bu kitab yalnız şirkətlərdə çalışan əcnəbi vətəndaşlara paylanmamalıdır. O hesab edir ki, dərslik xarici diplomatik qurumlara, yerli kitab mağazalarına da verilməlidir. "Yəni əcnəbi istədiyi vaxt o kitabı əldə etməlidir. Azərbaycan dilinin gözəlliyini bir dəfə duyan əcnəbi düşünürəm ki, dilin dərinliklərini mənimsəməyə çalışacaq. Bir məsələyə də xüsusi diqqət yetirilməlidir ki, dərslik vəsaitlərinin hazırlanmasına birmənalı olaraq mütəxəssislər cəlb edilməlidir. Kitab bir neçə müzakirədən keçdikdən sonra əcnəbi ictimaiyyətinə təqdim edilməlidir. Mən bilmirəm, o dərslik neçə dili əhatə edir. Ancaq ümid edirəm ki, Azərbaycan dilinin əcnəbilərə sevdirilməsində bu dərslik müsbət rol oynayacaq. Kitab bütün zamanlarda ən sadiq dost olub. Belə demək mümkünsə, haqqında danışdığımız kitab da əcnəbilərlə azərbaycanlılar, Azərbaycan dili arasında qırılmaz dostluq tellərini formalaşdıracaq. Bilirsiniz ki, qədim zamanlardan bəri Qafqaza gələn Avropa səyyahları Azərbaycan dilini mənimsəyib sonra yola çıxırdılar. Çünki Azərbaycan dilini bilməklə böyük bir ərazidə sərbəst gəzib dolaşmaq mümkün idi. Bu baxımdan, əcnəbilərin Azərbaycan dilini dərindən mənimsəməsi, ünsiyyət qurması, danışması təqdirəlayiqdir" -deyə şair-tərcüməçi vurğuladı.
Professor Asif Rüstəmli də əcnəbilər üçün "Azərbaycan dili" dərsliyini təqdir etdiyini qeyd etdi: "Azərbaycan dilinin əcnəbi vətəndaşlara öyrədilməsi və təbliği sahəsində ən kiçik xidmət ən böyük ehtirama, diqqətə layiqdir. SOCAR-ın ölkəmizdə fəaliyyət göstərən xarici vətəndaşlar, yabançı insanlar üçün "Azərbaycan dili" dərsliyini nəşr etməsini birmənalı olaraq alqışlayıram. SOCAR milli ruhlu insanların çalışdığı, milli dəyərlərə önəm verildiyi, geniş beynəlxalq əlaqələrə malik möhtəşəm bir qurum, dinamik fəaliyyət strukturudur. Dövlət dilimizin inkişafına, yayılmasına və sevilməsinə qayğı göstərən insanlara eşq olsun!".
Azərbaycan dili, mədəniyyəti əcnəbilər üçün həmişə maraqlı olub. Düşünürük ki, bir müddətdən sonra ölkəmizdə yaşayıb işləyən əcnəbilər arasında ana dilimizdə danışan insanların sayının artmasını müşahidə edəcəyik.
İradə SARIYEVA
