Məqalənin adındakı bənzər sözlər sadəcə söz oyunu deyil, elə dilimizdən çıxan sözlə başımıza nə oyun açdığımıza bir işarədir ki, niyyətim də bunun izahına çalışmaqdır. Sözün qüdrəti və kəsəri haqqında uzun-uzadı girişə, düşünürəm ki, ehtiyac yoxdur: hər birimiz bunu yaxşı bilirik, öz təcrübəmizdən də dəfələrlə keçirmişik.
Üstəlik, mən məhz sözün qısa halında nə qüdrətə malik olduğuna diqqət çəkməyə çalışıram. Bu dəfə uzun sözlərdən ibarət gözəl cümlələr və onların insanda yaratdığı təsir gözləmə mövqeyində durmalı olacaq. Amma o da var ki, nitqimizdə yalnız qısa sözlərdən istifadə etmirik, etsəydik, əfsanəvi Lakoniya dövlətinin vətəndaşları olardıq (doğrusu, müasir insan danışmaqdan çox yazmağa üstünlük verdiyindən, nitqimiz də lakonikləşib). Buna baxmayaraq, insanların, xüsusən də zərif cinsin nümayəndələrinin həmişə sözlə arası yaxşı olub. Alimləri (yəqin ki, kişi cinsindən olanları) bir sual maraqlandırıb: "Qadınlar niyə çox danışır?" Və təcili cavab axtarışına başlayıblar. Cavab da özünü ləngitməyib. Xətrinizə dəyməsin a, alimlər deyir ki, problem kişilərdəymiş... Yəni insanın nitq qabiliyyətinə cavab verən beynin sol yarımkürəsi kişilərdə zəif inkişaf edib. Allah göstərməsin, kişi xeylağı təpəsindən tava və ya başqa mətbəx "silah"ı ilə vurulan zərbə "yesə", danışıq qabiliyyətini ümumiyyətlə itirə bilər. Amma qadını belə zərbə qorxutmamalıdır. Çünki kişilərdən fərqli olaraq, qadın beyninin sağ yarımkürəsi də nitqə kömək edir. İşdir-şayət soldan zərbə alsa, sağ hissə qadını vəziyyətdən çıxaracaq.
Qadın nitqi kişi nitqindən təkcə söz ehtiyatı ilə deyil, həm də intonasiya və emosiya ilə fərqlənir. Qadın gün ərzində 8000 söz, 3000 səs, 10 000 jestdən istifadə edir. Kişi isə 4000 söz, 2000 səs, 3000 jestdən istifadə edə bilir. Yəni hər işdə tənbəlmişsiz...
Amma alimlər hər ehtimala qarşı qadınlara da tövsiyələrini əsirgəməyiblər. Deyirlər, qadın gərək az danışsın. Həm azdanışan qadın daha gözəl və maraqlı görünür, həm də ki, bu susqunluq zərif cinsin səhhəti üçün xeyirlidir. Qadın nə qədər az danışarsa, emosiyalarını da çərçivəyə sala bilər ki, nəticədə lazımsız stresdən, gərginlikdən və duyğu partlayışlarından mühafizə oluna bilər. Lakin məsələnin başqa bir tərəfi də var. Bildiyiniz kimi, söz təkcə insanlar arasında ünsiyyət vasitəsi deyil, həmçinin orqanizm üçün bir əmrverici moduldur. Məhz nitqimizdəki qısa, lakonik sözlər vasitəsilə bədənimizə, xüsusilə də beynimizə siqnallar ötürürük. Beyin isə sahibindən eşitdiyi konkret sözlərlə hərəkətə keçir. Belə bir deyim var: "Yaxşı söz danış ki, yaxşı olsun". Təbii ki, bütün günü gileylənən, xəstəliklərdən danışan adamların növbəti günlərdə sözün təlqin etdiyi həmin xəstəliyə tutulacağını görəcəyik, əksəriyyətimiz bunu yaşayıb. Belə bir təcrübəni su üzərində də dəfələrlə həyata keçiriblər: bir stəkan suyun yanında acıqlı danışıb, söyüş söyüb, suyun bulanıq olduğunu deyiblər. Su da əvəzində zəhər-zıqqım olub. Yəni alim dili ilə desək, suyun tərkibinin dəyişdiyi, ziyanlı olduğu məlum olub. Nəzərə alsaq ki, insan bədəninin yetmiş faizi sudan ibarətdir, deməli eyni reaksiyanı verə bilər. Bir sözlə, normal "mexanizm"lə işləyən insan orqanizmi məhz kobud və pis sözlərlə sıradan çıxa bilər. Ancaq maraqlıdır ki, kobud söyüşlər sırf qadın orqanizmində sağalmaz izlər qoyur. Bəlkə söz də cinsi ayrıseçkilik salır, amma görünən odur ki, sözün qılıncı qadının zərif dərisini asanlıqla kəsir. Niyə? Çünki söyüşün qarşısını almaq üçün bədəndə enerji və fiziki güc axını lazımdır, bu isə qadınlara nisbətən kişilərdə daha çox olur. Belə deyirlər ki, söyüşcül, qarğışcıl, daha çox nitqində küçə danışığına üstünlük verən qadınlar "məhsuldar" qadınlıq dövrünü daha tez başa vurur. Yəni erkən menopauzaya girirlər, əgər bu baş verməsə belə, övlad sahibi olmaq şansını yarıbayarı azaldırlar. Bundan başqa, səsləri kobudlaşır, tüklənmə baş verir, qərəz, qadında kişiləşmə yaranır. Belə çıxır ki, ana təbiət sözün vasitəsilə qadın zərafətinə önəm verməyənlərdən qisas alır: "Madam ki kişi kimi danışırsan, kişi kimi də ol", - deyir. Şikayətlənməyin, günah özünüzdədir. Lakin kişilər də "oh" deyib ürəklərindən yağlı tikan çıxartmasınlar, bəla onlardan da sovuşmur. Çünki kobud sözlərlə zəngin olan qadın təbiətin lənətindən sivişib uşaq doğsa da, təhlükədən tamamilə qurtula bilmir. Belə ki, onun genetik yaddaşında neqativ proqram formalaşır: bu proqram qadının özündən sonrakı nəslinə də ötürülür. Araşdırmaların nəticəsinə əsasən, xoşsözlü qadınları çox olan nəsildə anadangəlmə xəstə uşaqların doğulma risqi çox azdır. Amma acıdil qadınlar, xüsusən də daun və digər əqli xəstəlikli uşaqlar dünyaya gətirmək təhlükəsi ilə üzləşirlər.
Bu nəzəriyyəni araşdıran ilk alimlərdən olan İvan Belyayevskiyə görə, hər bir söyüş mənfi enerji daşıyıcısıdır və təxminən radiasiya şüalanmasına bərabərdir. Yəni özünü zəhərlədiyi azmış kimi, sonrakı nəsil də bu zəhərdən illərlə əziyyət çəkməli olacaq.
Odur ki, həyatını bədbinlikdən, uğursuzluqdan, bəlalardan qorumaq istəyən insanlar ilk növbədə öz nitqində dəyişikliklər etməlidir. Əsəbi vaxtlarında başqalarına pis niyyətli sözləri ünvanlamaqla müvəqqəti dinclik tapsalar da, ummadıqları anda o qarğış və söyüşlər bumeranq kimi özlərinə qayıdacaq. Əbəs yerə "Qarğış ikibaşlı olar" deməyiblər ki! Qarğış və söyüşlər də məhz, yuxarıda deyildiyi kimi, qısa əmrlərdən ibarətdir. Bir sözlə, qısa sözün qisası da ağır olar.
Şəfiqə Şəfa
