Adil Qeybulla: "Azərbaycanda hər üç qadından birində dəmir çatışmazlığının qeydə alınması vəziyyətin kritik olmasından xəbər verir"
İnsan bədənində maksimum 4-5 qr. dəmir olmağına baxmayaraq, dəmir bədən üçün çox önəmli elementdir. Dəmirin vəzifəsi immunitet sistemini gücləndirmək, bir sözlə, uzun müddət yaşamaq üçün vacib olan fermentin yaranması prosesində iştirakdır.
Bu səbəbdən xüsusilə uşaqların böyümə mərhələsində, yeniyetməlik və hamiləlik dövründə dəmir çatışmazlığı yaranır. Dəmir çatışmazlığı halsızlıq, əsəb, konsentrasiya pozuqluğu, yorğunluq, saç tökülməsi, dırnaqlarda çatlar və bir sıra buna bənzər narahatlığa səbəb olur.
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi və UNİCEF-in Azərbaycan nümayəndəliyinin təşkil etdiyi "Uşaqlar üçün effektiv qanunvericilik: Milli Məclis-UNİCEF əməkdaşlığı" mövzusunda tədbir keçirilib. Tədbirdə iştirak edən UNİCEF-in Azərbaycandakı nümayəndəsi Edvard Karvard bildirib ki, Azərbaycanda hər 3 qadından birində dəmir çatışmazlığı problemi var: "UNİCEF Azərbaycan uşaqlarının rifah halının daha da yaxşılaşdırılmasına könək etməyə hazırdır".
UNİCEF-in səsləndirdiyi fikir barədə açıqlama verən professor, həkim-ekspert Adil Qeybulla qeyd etdi ki, dəmir çatışmazlığına daha çox uşaqlarda və reproduktiv yaşlı qadınlarda rast gəlinir: "Hamilə qadınlarda yaşanan narahatlıq və ölüm hallarının 20 faizi məhz bu səbəbdən baş verir. Hazırda inkişaf etmiş ölkələrdə yeni doğulan körpələrin ölümü 75-85 faiz erkən dövrdə baş verir ki, bunun da səbəblərindən biri məhz qadınlarda dəmir çatışmazlığı ilə bağlıdır. Azərbaycanda hər üç qadından birində dəmir çatışmazlığının qeydə alınması vəziyyətin kritik olmasından xəbər verir.
Bütün dünyada, o cümlədən Azərbaycanda son zamanlar dəmir defisitli anemiyalar, yəni qan azlığı xəstələrinin sayı artır. Xüsusilə gənclər, gənc qızlar və qadınlar arasında bu cür xəstəliklərin sayının ildən-ilə artmasının şahidi oluruq. Bunun da başlıca səbəblərindən biri orqanizmdə dəmir çatışmazlığıdır.
Dəmir çatışmazlığının törətdiyi əsas fəsad anemiyadır. Anemiya əsasən dəmirdən ibarət hemoqlobin azlığı zamanı yaranır ki, buna da el arasında qan azlığı deyirlər. Hemoqlobin bədən üzvlərinə oksigen çatdıran maddədir. Yəni orqanizm dəmir almazsa, hemoqlabin azalar, bu da, öz növbəsində, bədən üzvlərinin oksigenlə qidalanmasında problemlər yaradar. Sağlam insanın bədənində 4-5 qram dəmir olmalıdır. Onun 70 faizi qanda, qalanı isə ilik, qara ciyər və dalaqdadır. Azərbaycan insanının çay həvəsini nəzərə alaraq qeyd edirik ki, tünd çay dəmirin mənimsənilməsinə mənfi təsir göstərir. Əksinə, bəzi vitaminlər dəmirin mənimsənilməsində müsbət rol oynayır.
Gün ərzində kişilər 10 mq, qadınlar 20 mq, hamilə qadınlar 30-35 mq, uşaqlar 4-18 mq dəmir qəbul etməlidir. Lakin bu o demək deyil ki, dəmirdən sui-istifadə etmək olar. Adətən insan qidadan kifayət qədər dəmir alır. İnsanlar daha çox paxlalılar, un məmulatları, yarmalar, çuğundur, alma, kələm, kərəviz, çiyələk, qaragilə, böyürtkən, buğda, kartof, ağ göbələk, cəfəri, meyvə qurusu, itburnu, badam, xurma, şaftalı, armud və digər qidaları qəbul etsə, onlarda dəmir çatışmazlığı problemi azalar. İnsan həftə ərzində bu ərzaqları rasionuna əlavə etsə, dəmir çatışmazlığından əziyyət çəkməz".
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, dəmir defisitli anemiyada xəstənin dəri və selikli qişaları solğun olur, başgicəllənmə, göz önündə qaraltı olur, qulaqlar da küydən əziyyət çəkir. Nəbzi tezləşir, təngnəfəs olur, arterial təzyiq aşağıya meylli olur.
Günel CƏLİLOVA
