Orta məktəblərin yuxarı sinif şagirdlərinə böyük fayda verən "Ailə" dərs vəsaiti tədris edilirmi?

Tarix: 29.07.2016 / 02:09
Bölmə: Sosial

Əjdər Ağayev: "Bildiyiniz kimi, "Həyat bilgisi" fənni..."

"Olduqca vacib bir məsələni aktuallaşdırmısınız"

Ailə dəyərlərinə tarixən xüsusi diqqət yetirildiyi Azərbaycan cəmiyyəti hər zaman öz siması ilə seçilib. Dünya xalqları sırasında ailə dəyərlərinə sadiqliyi ilə seçilən Azərbaycan xalqı ailəyə müqəddəs ocaq kimi yanaşıb.

Məlumdur ki, ailə dövlətin təməli olduğu kimi, insanlığın, bəşəriyyətin də davamıdır. Ailə olmasa, birlik də olmaz, mehribanlıq da. Artıq təsdiq olunmuş bir fakt var ki, biz ailəyə kiçik bir dövlət kimi baxırıq və ailə cəmiyyətin əsasını təşkil edir. Ekspertlər qeyd edir ki, ailə məsələsi bütün dövrlərdə insanları, dövlətləri düşündürüb, onlar üçün hər şeydən zəruri olan bir məsələyə çevrilib. Ailənin inkişaf prinsipləri, onun necə olması, hansı təməllər üzərində qurulması, övladların təlim-tərbiyəsi millətin və dövlətin gələcəyinin əsas şərtlərindəndir. Pedaqoq-psixoloqların fikrincə, ailə elə bir qurumdur ki, burada ailə üzvləri bütün tərəfləri və cəhətləri ilə əhatə olunub.

Dünyanın düzəni dəyişdikcə, dövlətlərin və cəmiyyətlərin ailəyə münasibəti yeni müstəviyə çıxdıqca, qloballaşma dünyaya diş qıcadıqca ailə məsələsinin gələcəyi narahatlıq doğurur. Bu gün Azərbaycanda ənənəvi ailə modelini qəbul etməyən qruplar meydana çıxıb, müxtəlif xarici cərəyanlar təlqin edir ki, ailə qurmaq, ailəyə sadiq olmaq, ənənəvi ailə dəyərlərinə sahiblənmək köhnəliyin qalığıdır. Təbii ki, bu çağırışlar ciddi narahatlıq doğurur.

Azərbaycan dövləti ailənin sağlam təməllər üzərində inkişaf etməsi istiqamətində işlər görür, ailə institutuna qayğı göstərir. Müvafiq qurumlar da dövlətin ailə siyasətini həyata keçirir və ailələrin təməlini sarsıtmağa qoymur.

Bir vaxtlar ailə ilə bağlı təlimatlar, broşurlar, kitablar, jurnallar dərc edilir, ayrıca kitablar nəşr olunurdu. Bu çap məhsullarında ölkənin tanınmış mütəxəssisləri çıxış edir, ailəni düzgün istiqamətə yönəldirdilər.

Keçən əsrdə ailənin təməl prinsiplərinin, davranışların, ailədaxili münasibətlərin şagirdlərə öyrədilməsi geniş vüsət almışdı. Pedaqoq-psixoloqların hazırladığı dərslik məktəblərdə yuxarı sinif şagirdlərinə tədris edilirdi. Bu dərslik şagirdlərdə mənəvi-psixoloji baxımdan müsbət dəyişiklik yaradırdı. Söhbət ötən əsrin 80-ci illərində nəşr edilən "Ailə" dərs vəsaitindən gedir. Məlumatlara görə, 1985-ci ildə ümumtəhsil məktəblərinin tədris planlarına "Ailə həyatının etika və psixologiyası" fənni daxil edilib. Dərsliyin müəllifləri pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, respublikanın əməkdar müəllimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Akif Abbasov və professor Əbdül Əlizadə olub. A.Abbasov qeyd edir ki, o vaxt Maarif Nazirliyinin tapşırığına əsasən, Ə.Əlizadə ilə birgə, ilk növbədə fənn üzrə tədris proqramını hazırlayıb. A.Abbasov yazır: "...Ötən əsrin 80-ci illəri idi. 1985-ci ildə ümumtəhsil məktəblərinin tədris planlarına "Ailə həyatının etika və psixologiyası" fənni daxil edilmişdi. Fəqət, fənnin nə proqramı, nə də dərsliyi vardı. Maarif Nazirliyinin tapşırığına əsasən, biz ikimiz (professor Əbdül Əlizadə nəzərdə tutulur) ilk növbədə fənn üzrə tədris proqramını hazırladıq. Lakin tək proqramla iş bitmirdi. Müəllimə də, şagirdlərə də dərslik lazım idi. Onu yazmaq üçün isə vaxt tələb olunurdu. Biz dərsliyi işləyə-işləyə fənnin məzmununu özündə birləşdirən metodik tövsiyələr, qəzet və jurnal məqalələri yazır, çap etdirirdik. "Ailə" dərsliyi 1986-cı ildə işıq üzü gördü. O, nəşr olunana qədər biz birlikdə "Ailə həyatının etika və psixologiyası kursunun tədrisinə dair" (birinci və ikinci hissələr), "Ailə həyatının etika və psixologiyası kursu üzrə tapşırıqlar sistemi", "Ailə həyatının etika və psixologiyası kursunun tədrisinin ümumi məsələləri" adlı kitabçalar yazdıq. Sonradan "Ailə" dərsliyinin ardınca "Ailə həyatının etika və psixologiyası" (müəllim üçün metodik vəsait) və "Ailə həyatının etika və psixologiyası üzrə müntəxəbat" (şagirdlər üçün oxu materialları) adlı dərs vəsaitləri şagirdlərin istifadəsinə verildi. "Ailə" dərsliyi 1989-cu ildə təkrar nəşr olundu, 1991-ci ildə isə onun rus dilinə tərcümə edilmiş variantı ("Semya") ərsəyə gəldi. Təlim rus dilində olan siniflərin şagirdləri də dərsliklə təmin olundular. Beləliklə, "Ailə" dərsliyi və fənn üzrə dərs vəsaitlərinin birlikdə tiraji yarım milyona yaxınlaşdı".

"Ailə" kitabı orta məktəblərin yuxarı sinif şagirdlərinə böyük fayda verirdi. Onlar bu dərsdən ailəyə, valideynə münasibəti, davranış qaydalarını, Vətənə, dövlətə sevgini öyrənirdi. Şagird dərk edirdi ki, ailə insanın ən doğma yeridir və ailənin bütün üzvləri bir-birilə mehriban, dürüst olmalıdır.

Qeyd edək ki, ekspertlərin bildirdiyinə görə, bütün şəxsi, mənəvi, əxlaqi keyfiyyətlər öncə ailədə formalaşır. Onların bildirdiyinə görə, "Ailə" dərslik kitabında da bu istiqamət qabardılırdı. Sözsüz ki, ailənin şəxsiyyətin inkişafında, böyüyən insanın taleyində əhəmiyyəti çox böyükdür. Ekspertlər deyir ki, ailə cəmiyyətin insan qruplarının ilkin mərhələsi olub. Ailə ər-arvadı, uşaqları öz ətrafında birləşdirən insan qrupudur.

Orta məktəblərin yuxarı siniflərində "Ailə", yaxud ona uyğun dərsliyin tədris edilib-edilmədiyini araşdırmağa çalışdıq. Bələdçimiz Azərbaycan Respublikası Təhsil Şurasının rəhbəri, professor Əjdər Ağayev "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında bildirdi ki, toxunduğumuz problem aktualdır və ailə məsələləri ilə bağlı dərsliklərin orta məktəbin yuxarı siniflərində tədrisi vacibdir: "Əvvəlcə qeyd edim ki, olduqca vacib bir məsələni aktuallaşdırmısınız. Hər bir insanın davranışının ilkin cəhətləri, xüsusilə xeyirxahlıq, diqqətlilik, qayğıkeşlik, böyüklərə, valideynlərə hörmət, kiçiklərə qayğı, sadəlik, təvazökarlıq, düzlük və doğruçuluq, əməksevərlik, vətənpərvərlik kimi mənəvi, əxlaqi keyfiyyətlərin tərbiyə olunması ailədə formalaşır".

Ə.Ağayev qeyd etdi ki, bu gün orta məktəblərdə ayrıca "Ailə" tədris vəsaiti keçilmir. "Bu gün "Ailə" ayrıca dərslik kimi məktəblərdə keçilmir. Bildiyiniz kimi, "Həyat bilgisi" fənni tədris olunur və orada ailə haqqında da bölmə var. Bu dərslik ibtidai sinifdən yuxarı siniflərə qədər tədris edilir. "Həyat bilgisi" fənni inteqrativ fəndir. Yəni orada ailə, mənəviyyat, iqtisadiyyat, tarix, mədəniyyət və s. haqqında bölmələr var. Məktəblərdə ailə psixologiyası fənni keçilmir. Ancaq konkret olaraq yuxarı siniflərdə ailə və onun xüsusiyyətləri, ailə tərbiyəsi məsələlərini əhatə edən bir fənn keçilsə yaxşı olar. Bu fənn gənclərin mənəvi-psixoloji tərbiyəsində böyük rol oynaya bilər.

Ancaq bu günün diqtə etdiyi xoşagəlməz hallar var. Təəssüf ki, bəzi gənclər ailə həyatı quranda sevgiyə yox, başqa nələrəsə meyl edir. Sevgi-məhəbbətsiz ailə qurur, lakin münasibətləri düz gəlmir, boşanırlar. Əfsuslar olsun ki, bu gün boşanmaların sayı evlənmələri keçib. Dövr özü diktə edir ki, qəzetinizin qaldırdığı məsələ aktuallaşsın. Siz məsələni düzgün qoymusunuz. "Ailə" fənni gənclərə ancaq xeyir verə bilər. Onlar bilməlidir ki, iki müxtəlif insan evlənirsə, bir-birinə mehriban olsun, səbr göstərsin. Ailə quran gənclərin məqsədi, niyyəti bir olmalıdır. Onlar əziyyətlərə, çətinliklərə dözməlidir. İndi isə onların heç biri yoxdur. Nə bəzi qızlar atası evində təsərrüfatçılıq öyrənir, nə də bəzi oğlanlar ailə sahibi olmaq psixologiyasına yiyələnib. Bu da problem yaradır. Bu gün gəncləri ailəyə hazırlayan, ailə psixologiyasına istiqamətləndirən dərsliyə, tədris fənninə ehtiyac var".

Ə.Ağayev qeyd etdi ki, bu fənn üçün ayrıca dərs salınmasa, onu fakültativ məşğələlər vasitəsilə də yuxarı sinif şagirdlərinə çatdırmaq olar: "Məktəblərdə fakültativ məşğələlər var. Bu fənni məşğələ vasitəsilə də keçmək olar. Deyə bilərlər ki, bu məsələ "Həyat bilgisi"ndə var. Deyim ki, var, amma əhatəli deyil, ayrıca fənn lazımdır. Elə məsələlər var ki, onu gəncliyimiz bilməlidir. Bir sıra problemlər var ki, onlar aydınlaşmalıdır. Məsələn, dini-mənəvi məsələlərdə, ailədə münasibətlərində, milli dəyərlərə yanaşmalarda gənclər arasında müxtəlif baxışlar var. Görürsünüz ki, dini fanatizm baş alıb gedir. Oğlan özü fanatikdir, aldığı qızı da başını bağlamağa məcbur edir, onu evdən bayıra qoymur və s. Bu yanaşma ailə xüsusiyyəti deyil, fanatizmin təzahürüdür. Amma "Ailə" dərsliyində ailənin bütün xüsusiyyətləri - dini, mənəvi, ədəb-ərkan, ata-anaya, böyüyə-kiçiyə münasibət, təsərrüfat məsələlərinə yanaşma, sevgi, etibar, etimad, etiqad öz əksini tapmalıdır.

Bir məsələni də qeyd edim ki, birdən təklifiniz diqqəti cəlb edər və məktəblərdə məşğələlər açılar və bura təsadüfi adamlar gəlib dərs keçər. Buna yol vermək olmaz. Bunun üçün kadrlar seçilməlidir. Ali məktəblərdə xüsusi olaraq sosial-psixologiya fənni, ixtisası var".

Ə.Ağayev bildirdi ki, sosial-psixologiya ixtisasına yiyələnənlər həm orta məktəblərdə ailəyə hazırlıq dərsi keçə, həm də ailə-uşaq mərkəzlərində psixoloq-müəllim kimi çalışa bilər: "Bu gün sosial-psixologiya ixtisası üzrə ali məktəbi bitirənlər gənc ailələrə yaxından kömək etməlidir. Gənclər düzgün istiqamətdə yetişdirilməlidir".

İradə SARIYEVA

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 01.10.2026 / 15:39

Əbədiyyət günəşinə dönən Vətən sevdalıları...

Tarix: 01.10.2026 / 14:56

“Universitetdən qovulmağımın qarşısını Mir Cəlal Paşayev aldı” – Nizami Təhməzov

Tarix: 01.10.2026 / 11:00

Kürdəmirdə toyda zəhərlənənlərin sayı 91-ə çatdı - AQTA araşdırmalara başladı...

Tarix: 01.10.2026 / 00:25

Kürdəmirdə toyda kütləvi zəhərlənmə - 30 nəfər xəstəxanaya müraciət etdi...

Tarix: 30.09.2026 / 21:47

Kolleclərə qəbul planı da, tələbə marağı da azalıb...

Tarix: 30.09.2026 / 17:34

“Nar” “AiNar” rəqəmsal köməkçisini istifadəyə verdi

Tarix: 30.09.2026 / 14:35

DİN-in Mərkəzi avtobus zolaqlarına daxil olan sürücülərə müraciət etdi - VİDEO

Tarix: 30.09.2026 / 12:50

Cəlilabadda kütləvi zəhərlənmə - araşdırma aparılır...

Tarix: 30.09.2026 / 12:06

"Bələdiyyələr 300-500 min evdən əmlak vergisi toplaya bilmir" - Siyavuş Novruzov

Tarix: 30.09.2026 / 11:10

Faiq Ələkbərlinin “Türk xalqları fəlsəfəsi tarixi (Qədim dövr)” əsəri haqqında fəlsəfi düşüncələr

Tarix: 29.09.2026 / 20:25

Daxili işlər naziri Şəkidə vətəndaş qəbulu və sıra baxışı keçirəcək

Tarix: 29.09.2026 / 16:14

Lənkəranda zəlzələ olub

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 28.09.2026 / 22:22

Xüsusi şərtlərlə pensiya alan qulluqçuların pulları azala bilər...

Tarix: 28.09.2026 / 20:57

Azərbaycandakı Kürmük məbədinə Gürcüstan patriarxlığının iddiası... Real tarix...

Tarix: 28.09.2026 / 14:57

Dövlət qulluğuna qəbulun mürəkkəbləşdirilməsi ciddi suallar doğurdu...

Azərbaycanın regional və beynəlxalq əməkdaşlığında hərbi tərəfdaşlığın rolu sürətlə artır