Elm və təhsilin inkişaf etdirilməsi

Tarix: 23.06.2016 / 02:26
Bölmə: Sosial

Dünyanın hər bir yerində, ictimai inkişafın hər bir mərhələsində cəmiyyətin təhsillə üzvi bağlılığı olub. Gənc nəslin tədrisi, öyrədilməsi, maarifləndirilməsi ən qədim fəaliyyətlərdəndir. Ola bilsin ki, bəzi cəmiyyətlər təhsil fəaliyyəti və qurumları üçün kifayət qədər resurs səfərbər edə bilməsin, ancaq hamı təhsilin ictimai həyatda mərkəzi rolunu qeyd-şərtsiz qəbul edir.

Təhsilin əhəmiyyəti bir çox amillərlə bağlıdır. Məsələn, aydındır ki, uşaqlar həyata ilk addımlarını atanda oxunu, yazını və hesabı bilmir, yaşadıqları icmanın və toplumun əxlaq normaları və mədəni nailiyyətləri haqqında xəbərsiz olur. Peşəkar müəllimlərin səyləri və ailədəki təlim-tərbiyənin, həmçinin, müasir dövrdə kütləvi media vasitələrindən və internetdən irəli gələn imkanların sayəsində gənc nəsil cəmi bir neçə il ərzində oxumağı, yazmağı, hesablamağı, öz ətraf mühitini, əxlaq-davranış normalarını öyrənir. Bəziləri bu bacarıqları digərlərinə nisbətən daha dərindən qavraya bilir və beləliklə, təhsil sistemi əslində ictimai çeşidləmə funksiyasını da yerinə yetirərək fərdlərin gələcək iqtisadi taleyinə böyük təsir göstərir.

Təhsil dedikdə yalnız formal təhsil, yəni məktəb və ya universitet təhsili nəzərdə tutulmur. Təhsil həyatın müxtəlif çağırışlarına hazırlıq üçün uzunmüddətli və çoxşaxəli öyrənmə prosesidir. Başqa sözlə, təhsil fərdlərə ötürdüyü əsaslı bilik və bacarıqlarla onların öz arzu və amallarını necə ifadə etməsini və həyata keçirməsini müəyyənləşdirir, həm də onları öz icmalarının həyatında fəal iştirak edən düşüncəli vətəndaş kimi yetişdirir.

Ölkənin inkişafı təhsildən asılıdır

Hər bir ölkənin inkişafının uğurlu olması bir neçə əmsalla qiymətləndirilir. Buraya sağlamlıq, savadlılıq, təhsil səviyyəsi və iqtisadi imkanları əks etdirən göstəricilər daxildir. Bu əmsallar içərisində hər bir ölkənin təhsil səviyyəsinin hansı göstərici ilə ifadə olunması çox mühüm rol oynayır.

Elm və təhsil hər bir insana öz davamlı gələcəyini formalaşdırmaq, zəruri bilik, bacarıq, münasibətləri və dəyərləri əldə etmək üçün imkan yaradan əsas faktorlardan biridir.

Elm və təhsil bu gün təkcə cəmiyyətin mədəni inkişafına, insanların həyat şəraitinin, maddi rifah halının yaxşılaşmasına xidmət etmir, həm də qədim dövrlərdən bəri ictimai təsisatların aradan qaldırmağa çalışdığı mənfi tendensiyaların, ibtidai təfəkkür aktlarının, demək olar ki, heç bir inzibati müdaxilə olmadan önlənməsinə şərait yaradır. Elmin, təhsilin hər kəsə məlum olan nailiyyətlərini hələ bir kənara qoyaq, faktlar sübut edir ki, elm-təhsil səviyyəsi yüksək olan ölkələrdə hətta cinayət halları belə nadir hallarda baş verir və bu xoşagəlməz hallara qarşı mübarizə də sivil qaydalarla aparılır.

Müasir dövrdə davamlı inkişaf və təhsil sistemini ayrı-ayrı mövzular kimi deyil, vahid bir sistem kimi nəzərdən keçirmək lazımdır, çünki davamlı inkişafı təmin edən əsas vasitələrdən ən əsası hər bir ölkənin inkişaf etmiş təhsil sistemidir. İnkişaf etmiş ölkələrdə sosial institutların gələcək inkişafı keyfiyyətli təhsillə bağlıdır. Məsələn, Yaponiya hökumətinin illik hesabatlarının birində deyilir: "...Yaponiya öz yeni texnologiyalarının inkişafını təhsilin daha yüksək səviyyəsində və ölkənin yeganə sərvəti olan yapon xalqının intellektual səviyyəsinin artmasında görür. Bütün bunlar yapon iqtisadiyyatının mövcudiyyətinin və inkişafının əsasıdır".

Respublikamızda da təhsilin inkişafı daim diqqət mərkəzində olub. Xüsusən müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ölkə qarşısında duran ən böyük vəzifələrdən biri də təhsil sisteminin köhnə şablonlardan azad edilərək müasirləşdirilməsi və yeni ictimai-iqtisadi şəraitin tələblərinə uyğun şəkildə formalaşdırılmasına nail olmaqdır.

Bu gün Azərbaycanın elm və ali təhsil sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərin əsasında ümummilli lider Heydər Əliyevin hələ sovet dövründə Azərbaycanda bu sahədə gördüyü işlər dayanır. Belə ki, Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda sovet dönəmində beş yeni ali təhsil müəssisəsi açılıb və ali məktəblərdə təhsil alanların sayı 70 mindən 100 minə çatıb. Azərbaycanlı tələbələrin SSRİ-nin nüfuzlu ali təhsil ocaqlarına göndərilməsi respublikada elm və təhsilin paralel inkişafında öz sözünü deyib. Müstəqillik illərində dahi rəhbərin yenidən hakimiyyətə gəlişi isə təhsil və elm sahəsinə ikinci bir həyat bağışlayıb.

Ölkə başçısı İlham Əliyev öz çıxışlarında dəfələrlə qeyd edib ki, biz gələcəyimizi neft amili üzərində qura bilmərik. Çünki bu, təbii resursdur və 50 ildən, 100 ildən sonra tükənə bilər, ölkə iqtisadiyyatı tükənməz sərvət olan elm üzərində qurulmalıdır. Bu baxımdan dünya elm və təhsilinə inteqrasiya məqsədlərini əsas götürən dövlət proqramları qəbul edilib, bu məqsədlərə doğru addımlar ardıcıl xarakter alıb.

Prezidentin 24 oktyabr 2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilən "Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası" da bu sahədə qəbul edilən tarixi qərarlardan biridir. Belə mühüm bir dövlət sənədinin qəbulu ölkədə səriştəli təhsilverənlərə, ən yeni texnologiyalara əsaslanan infrastruktura malik, keyfiyyət nəticələri və əhatəliliyinə görə dünya ölkələri sırasında qabaqcıl mövqe tutan təhsil sisteminin yaradılması məqsədinə xidmət edir.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasının rəhbəri, akademik Ramiz Mehdiyevin ali təhsilimizin inkişafı ilə bağlı yazılarında müasir və innovativ təhsil standartlarının ölkəmizdə bərqərar edilməsi, beynəlxalq aləmdə Azərbaycan təhsili və elmini təmsil edə biləcək gənc kadrların hazırlanması, onların potensialından düzgün istifadə olunmasını vurğulayıb.

Məlumat üçün bildirək ki, ölkə başçısının 2012-ci il 29 dekabr tarixli Fərmanı ilə təsdiq olunan "Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış" İnkişaf Konsepsiyasında strateji hədəflərdən biri də müasir təhsil sisteminin formalaşdırılmasıdır. 2013-2020-ci illərdə təhsildə idarəetmənin təkmilləşdirilməsi davam etdiriləcək, bütün maraqlı tərəflərin cəlb olunmasını təmin edən idarəetmə modelinə üstünlük veriləcək.

Son illər təhsil sistemində aparılan islahatlar, yeniliklər elm və təhsilin inkişafında, ziyalı kadrların yetişməsində müsbət təsirini göstərib, gənc nəslin vətənpərvər, geniş dünyagörüşlü, hərtərəfli formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Dünyanın mütərəqqi təhsil modeli olan kurikulum artıq bir neçə ildir Azərbaycanda da tətbiq olunur və öz müsbət nəticəsini göstərir. Kurikulumun tətbiqi ölkə təhsilində bir sıra yeniliklərə imza atıb. Artıq müəllimlər şagirdlərə nəzəri bilik vermir. Kurikulum sayəsində şagirdlərin dərsə olan marağı daha da artıb.

Tədris ilinin uzadılmasına ehtiyac varmı?

Amma bununla yanaşı, təhsil sistemində bəzi nüanslar var ki, onlar narazılıq yaradır. Məsələn, 12 illik təhsil sisteminə keçid və tədris ilinin vaxtının uzadılması. Mütəxəssislərin bir qismi hesab edir ki, tədris ilinin uzadılması təhsilin xeyrinə olacaq. Digərləri bunun əksini düşünür.

Təhsil Nazirliyinin nümayəndələri bildirir ki, tədris ilinin uzadılması qərarı şagirdlərin xeyrinədir: "Təhlillərimiz onu göstərir ki, orta təhsildə ən az dərs həftəsi Azərbaycanda tətbiq olunur. Bir çox ölkələrdə hətta bizim dərs müddətindən bir ay artıq, 15 gün, 20 gün çox dərs günü tətbiq olunur. Nəzərə alsaq ki, dərs ilinin sonunda da bütün orta məktəb şagirdlərinin dərslikləri geri alınır və dərsliklər geri alındığı üçün onların əlində keçdikləri sinfin materiallarını təkrarlamaq üçün heç bir vəsait qalmır, artırılan 15 gün bu baxımdan da əhəmiyyətlidir. Həm də bizdə bir tədris ilinin müddətində olan bayramların sayı çox olduğu üçün dərs həftələrinin sayı xeyli azalır. Buna görə də bu şəkildə dərs müddətinin uzadılmasının əhəmiyyəti var. Bunun şagirdlərə və müəllimlərə bir o qədər ziyanı yoxdur".

Ancaq bir qisim ekspertlər isə hesab edir ki, may ayından sonra uşaqlar onlara öyrədilən proqramı qavraya bilmir. Həmçinin, isti yay günlərində uşaqların günün altında məktəbə getməsi onlara fizioloji olaraq mənfi təsir göstərir. Bu səbəbdən də dərs ilinin uzadılmasına ehtiyac görmürlər. Hətta tədris müddətinin, illər öncə olduğu kimi, sentyabrın 1-də başlayıb, may ayının sonunda bitməsini təklif edirlər.

Təhsilə göstərilən diqqət...

Azərbaycan təhsilinə göstərilən diqqət göz qabağındadır. Belə ki, Prezident İlham Əliyevin imzaladığı "Dövlət ümumtəhsil müəssisələrində çalışan, bilik və bacarıqlarının diaqnostik qiymətləndirilməsi aparılan müəllimlərin dərs yükünün və əməkhaqqının artırılması haqqında" sənəd bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Stimullaşdırıcı mexanizmlərin tətbiqi müəllimlərin peşəkarlığının, səriştəlilik səviyyəsinin yüksəldilməsinə, sağlam rəqabətin formalaşmasına müsbət təsir edəcək, hər bir təhsilverənə öz işinə tənqidi yanaşmaq imkanı yaratmaqla inkişaf perspektivlərini göstərəcək və nəticə etibarilə müəllim əməyinin keyfiyyətinin yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq.

AMEA-nın vitse-prezidenti, Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin üzvi, akademik İsa Həbibbəyli bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu gün dövlətimizdə təhsilin inkişafına göstərilən yüksək diqqət həm də Azərbaycanın dünya miqyasında tanıdılmasına, öz layiqli yerini tutmasına xidmət edir: "Bu məqsədyönlü siyasətin nəticəsidir ki, hazırda Azərbaycan öz inkişafını, sadəcə, təbii sərvətlərin gətirdiyi gəlirlərə bağlamır, eləcə də mövcud resurslarını güclü insan kapitalının formalaşdırılması yönümündə qurur. İlham Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü və ardıcıl tədbirlər nəticəsində Azərbaycanda sosial-iqtisadi inkişafla yanaşı, elmi intellektual tərəqqiyə nail olunub.

Bu gün Azərbaycanda milli maarifçilik ənənələri saxlanmaqla dünya təhsil sisteminə inteqrasiya prosesi gedir. Dövlət büdcəsindən təhsilə ayrılan xərclərin ilbəil artırılması bu sahənin keyfiyyətcə yenilənməsi üçün ardıcıl və sistemli tədbirlərin həyata keçirilməsinə imkan verir. Ötən müddətdə təhsil sahəsində çalışanların əməkhaqlarının əhəmiyyətli dərəcədə artırılması da bu sahəyə xüsusi qayğının təzahürüdür".

Günel CƏLİLOVA

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçün verilir.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 01.10.2026 / 16:19

Nazir Vilayət Eyvazov MDB-nin DİN Şurasının iclasında iştirak edib - FOTO

Tarix: 01.10.2026 / 15:39

Əbədiyyət günəşinə dönən Vətən sevdalıları...

Tarix: 01.10.2026 / 14:56

“Universitetdən qovulmağımın qarşısını Mir Cəlal Paşayev aldı” – Nizami Təhməzov

Tarix: 01.10.2026 / 11:00

Kürdəmirdə toyda zəhərlənənlərin sayı 91-ə çatdı - AQTA araşdırmalara başladı...

Tarix: 01.10.2026 / 00:25

Kürdəmirdə toyda kütləvi zəhərlənmə - 30 nəfər xəstəxanaya müraciət etdi...

Tarix: 30.09.2026 / 21:47

Kolleclərə qəbul planı da, tələbə marağı da azalıb...

Tarix: 30.09.2026 / 17:34

“Nar” “AiNar” rəqəmsal köməkçisini istifadəyə verdi

Tarix: 30.09.2026 / 14:35

DİN-in Mərkəzi avtobus zolaqlarına daxil olan sürücülərə müraciət etdi - VİDEO

Tarix: 30.09.2026 / 12:50

Cəlilabadda kütləvi zəhərlənmə - araşdırma aparılır...

Tarix: 30.09.2026 / 12:06

"Bələdiyyələr 300-500 min evdən əmlak vergisi toplaya bilmir" - Siyavuş Novruzov

Tarix: 30.09.2026 / 11:10

Faiq Ələkbərlinin “Türk xalqları fəlsəfəsi tarixi (Qədim dövr)” əsəri haqqında fəlsəfi düşüncələr

Tarix: 29.09.2026 / 20:25

Daxili işlər naziri Şəkidə vətəndaş qəbulu və sıra baxışı keçirəcək

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 28.09.2026 / 22:22

Xüsusi şərtlərlə pensiya alan qulluqçuların pulları azala bilər...

Tarix: 28.09.2026 / 20:57

Azərbaycandakı Kürmük məbədinə Gürcüstan patriarxlığının iddiası... Real tarix...

Tarix: 28.09.2026 / 14:57

Dövlət qulluğuna qəbulun mürəkkəbləşdirilməsi ciddi suallar doğurdu...

Azərbaycanın regional və beynəlxalq əməkdaşlığında hərbi tərəfdaşlığın rolu sürətlə artır