Azərbaycan turizmi: mövcud vəziyyət və perspektivlərin dəyərləndirilməsi zərurəti

Tarix: 08.06.2016 / 01:37
Bölmə: Sosial

Müasir dövrümüzdə Azərbaycanın turizm potensialının üzə çıxarılması və inkişaf etdirilməsi yalnız son illər qeyri-neft sektorunun inkişafı üzrə Dövlət Proqramının həyata keçirilməsilə prioritet elan olunsa da, əslində ölkəmizin turizm tarixinin əsrlər əvvələ gedib çıxdığı faktdır. Hələ eramızdan əvvəl səyyah və alimlərdən Plininin, Plutarxın, Herodotun, Ptolomey və Strabonun Azərbaycan ərazisində olması barədə tarixi mənbələrdə yer alan məlumatlar dediklərimizə ən tutarlı sübutdur.

Bunun bir səbəbi də Azərbaycanın hələ qədim dövrlərdə Böyük İpək Yolu üzərində mühüm dayanacaq kimi tanınan bir ölkə olmasıdır. Filosof və tarixçi Strabon bu yol haqqında ilk dəfə ətraflı məlumat verərək yazır ki, hind mallarının böyük əksəriyyəti Orta Asiya ərazisindən keçərək çaylarla Gürgan (Xəzər) dənizinə, daha sonra dəniz vasitəsilə Albaniyaya və Kir (Kür) çayı ilə İberiyaya (Şərqi Gürcüstan), oradan isə Pont Evksinskiyə (Qara dənizə) aparılırdı. Antik müəlliflər isə Böyük İpək Yolunun ən fəal hərəkətli marşrutlarından birinin Qafqaz Albaniyasının ərazisindən (Müasir Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən qədim dövlət) keçdiyini yazır. Maraqlıdır ki, bu yol elmi dairələrdə hazırda da "Strabon yolu" kimi tanınır.

Azərbaycanın dünya ilə ilk əlaqələri tarixi mənbələrdə..

Yazılı mənbələrə görə, hələ qədim zamanlardan həmin marşrut boyu yerləşən şəhərlər beynəlxalq status alırdı, çünki həm əcnəbi tacirlər, həm də karvanları qəbul edən və xidmət göstərən belə şəhərlər müvafiq infrastruktura malik olmalı idi. Aparılan arxeoloji tədqiqatların nəticələri düşünməyə əsas verir ki, Böyük İpək Yolu ilə gətirilən antik mallar öncə əsas anbar məntəqəsi olan Mingəçevirdə yerləşdirilir, bundan sonra isə Qafqaz Albaniyasının digər şəhərlərinə göndərilirdi. Antik mənbələrdə qeyd olunan Qafqaz Albaniyasının paytaxtı Qəbələ, Şamaxı və Bərdə şəhərlərində aparılan çoxillik arxeoloji qazıntılar da bu məlumatları təsdiqləyir. Beləliklə, həmin mənbələrə əsasən, Böyük İpək Yolu üzərində yerləşən Təbriz, Marağa, Ərdəbil, Gəncə, Naxçıvan, Ordubad, Nuxa (Şəki) Azərbaycanın şimalında mühüm beynəlxalq ticarət mərkəzlərinə çevrilmişdi. Bunun daha bir sübutu isə Azərbaycan ərazisində hələ qədim zamanlardan karvansaraların inşa olunmasıdır. Bunlardan Multanı (XII-XIV), Buxara (XIV-XVI), Fars, Ləzgi və s. bizim günlərə qədər gəlib çıxanlardır ki, bu barədə qeydlər müxtəlif zamanlarda Azərbaycana səyahət edən tarixçi və səyyahların səyahətnamələrində öz əksini tapıb.

Lakin təbii ki, o zaman bu istiqamətdə ölkələrarası əlaqələr əsasən ticarət məqsədi daşıyırdı və heç bir halda istirahət turizmini əhatə etmirdi. Azərbaycanın istirahət turizminin başlanğıc tarixi isə ölkəmizin Sovet İmperiyası tərkibində olduğu dövrə təsadüf edir. Lakin Sovetlər Birliyi özü ilə dünya ölkələri arasında "dəmir pərdə" deyilən baryer qoyduğundan, imperiya tərkibindəki ölkələrin turizm sektoru əsasən daxili tələbata işləyirdi. Bu isə İmperiya tərkibində birləşmiş 15 respublika arasında turist mübadiləsindən başqa bir şey deyildi və əsasən həmkarlar ittifaqları xəttilə reallaşırdı. Həmin dönəmdə ölkəmiz Şuşası, Naftalanı, Göygölü, Maral gölü, Nabranı və digər dilbər guşələrilə məşhur olsa da, üstəlik turizmin inkişafı üçün hər cür iqlim qurşağına sahib olsa da, türk-islam dövləti olması onun bu potensialının yolunda ən böyük baryer idi. Belə ki, özünün uydurduğu "pantürkizm", "panislamizm" kimi cərəyanların ölkəmizə nüfuz etməsindən oddan qorxan kimi qorxan sovet rəhbərliyi Azərbaycanın turizm ölkəsi kimi tanınmasını mümkünsüz hala gətirmişdi. Ölkəyə gələn və ölkədən gedən azsaylı əcnəbi turistlər isə Moskvanın "xeyir-duasını" almadan, sovet "KQB"-sinin çoxqatlı yoxlamalarını adlamadan sərhədi keçə bilməzdi ki, bu da əsas çəkindirici amil olaraq Azərbaycanda turizmin inkişafı yolunda ən böyük əngəllərdən biri idi. Lakin bununla belə, İmperiya çərçivəsində olsa da, Azərbaycanın zəngin faunası, rəngarəng florası, şəfalı bitkiləri, dənizi, meşələri, gölləri ölkəmizi təbiət aşiqi hər kəs üçün maraqlı edirdi.

Azərbaycanda müstəqil turizmin dirçəlişi...

Müstəqillik dövrünə qədəm qoyduqdan bəri Azərbaycan bu sahənin inkişafına ciddi diqqət göstərməkdə qərarlı olsa da, faktdır ki, sovet şinelindən çıxan ölkəmizin müstəqilliyi Rusiyanı qane etmirdi və o üzdən İmperiya siyasətini davam etdirmək məqsədilə Rusiya Azərbaycana qarşı növbəti dəfə ermənilərdən istifadə etdi. Ortaya Qarabağ oyununun atılması ilə isə müstəqilliyin ilk kövrək addımlarını atan Azərbaycan dövləti böyük bir qaçqın-köçkün dalğası ilə üz-üzə qaldı. Bununla da ölkənin, demək olar, bütün sanatoriya-kurort zonaları yurdundan-yuvasından didərgin düşmüş insanların yaşayış məskəninə çevrildi. Bir qisim kurort bölgələrimiz isə erməni işğalına məruz qalaraq dağıdıldı. Bu, gənc müstəqil dövlətin turizm potensialına vurulan ən böyük zərbə oldu.

Ötən əsri bu cür problemlərlə başa vuran Azərbaycanda turizm sektorunun inkişafı məsələsi 2001-ci ildə mərhum prezident Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə "2002-2005-ci illərdə Azərbaycanda turizmin inkişaf Proqramı"nın qəbul edilməsilə yenidən gündəmə qayıtdı. Həmin dövrdən başlayaraq hər il Bakıda Beynəlxalq Turizm Sərgisinin (AİTF) keçirilməsi isə ölkəmizdə turizm sektorunun dirçəlməsinə təkan verən daha bir ciddi amil sayılmalıdır. Daha sonra Prezident İlham Əliyevin 6 aprel 2010-cu il tarixdə imzaladığı sərəncamla təsdiqlənən "Azərbaycan Respublikasında 2010-2014-cü illərdə turizmin inkişafına dair Dövlət Proqramı" qoyulan məqsədin davamı kimi ölkəmizdə bu sahənin inkişafı üçün daha ciddi əsas yaratdı. Bunun ardınca 2011-ci ilin Azərbaycanda "Turizm ili" elan olunması isə göstərdi ki, Azərbaycan dövləti neft asılılığından qurtulmaqda qərarlıdır və qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi deyilərkən turizm sektoru ən perspektivli sahələrdən biri kimi nəzərdən keçirilır.

Azərbaycanda turizmin inkişafı sahəsində qarşıya qoyulan əsas məqsədlər isə kifayət qədər genişdir. Buraya turizm ehtiyatlarının öyrənilməsi, genişləndirilməsi, turistlərin tələbatının ödənilməsi üçün zəruri xidmətlərin təşkili və müasir standartlara uyğunlaşdırılması, sanatoriya-kurort imkanlarının genişləndirilməsi, mehmanxanaların və digər turizm obyektlərinin sayının artırılması, turizm marşrutlarının çoxaldılması kimi prioritet istiqamətlər daxildir ki, bu da turizmin ölkə iqtisadiyyatının ən dayanıqlı, effektiv və rəqabətə davamlı sahəsinə çevrilməsinə gətirən başlıca amillərdir. Son vaxtlar bu istiqamətlərdə müsbət dinamika güclənməkdədir. Hər il Azərbaycanda 25-50 yeni mehmanxana, otel, motel və digər turist yerləşdirmə obyektinin təməli qoyulur. Təkcə onu qeyd etmək kifayətdir ki, 10 il əvvəl ölkədə cəmi 32 turizm şirkəti vardı, bu gün isə onların sayı 123-dür.

Azərbaycanın turizm sənayesinin inkişafı üçün zəngin ehtiyatlara malik olması da bu gün ölkə rəhbərliyi səviyyəsində müvafiq qurumlar qarşısında vəzifə kimi qoyulan turizmin inkişaf etdirilməsi prioritetini yerinə yetirmək istiqamətində geniş perspektivlər vəd edir. Bu, hər şeydən əvvəl, ölkəmizin çox əlverişli iqtisadi-coğrafi mövqedə yerləşməsilə bağlıdır. Belə ki, iki dünya sivilizasiyasının qovşağında - Transqafqaz nəqliyyat dəhlizinin ortasında yerləşməsi və Avropanı Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə birləşdirən hava və dəniz daşımaları, magistral avtomobil və nəqliyyat yollarının buradan keçməsi Azərbaycanın qarşısında turizm sektorunu inkişaf etdirmək baxımından unikal imkanlar açır. Faktdır ki, müasir dünyamızda turizm hər bir ölkənin iqtisadiyyatının ən dinamik inkişaf edən sahələrindən sayılır. Hazırda dünya üzrə ümumi milli məhsulun 10 faizi, ixracatın 8 faizi beynəlxalq turizmin payına düşür. Göstərilən xidmətlərin təqribən 1/3-i beynəlxalq turizm vasitəsilə həyata keçirilir. Dünyada əmək qabiliyyətli əhalinin 8,1 faizi turizm və onunla bağlı sahələrdə çalışır. Təkcə bu rəqəmlər turizmin bütün dünyada nə qədər önəmli bir sahə olduğunu və Azərbaycanın bu sahədəki potensialından istifadə etməsinin ona hansı dividendlər qazandıra biləcəyi gerçəyini aşkar şəkildə ortaya qoyur.

Bakıda keçirilən beynəlxalq tədbirlər turizmin inkişafının təkanvericisi kimi...

Son illər Azərbaycanın beynəlxalq aləmə qucaq açması və ən müxtəlif təyinatlı beynəlxalq tədbirlərin ölkəmizdə keçirilməsi turizmin inkişafı və çiçəklənməsi yönündə aparılan fəaliyyətin ən uğurlu istiqaməti sayılmalıdır. Söz yox ki, bu sayaq tədbirlərdə dünya mediasının nəzər nöqtəsinin Azərbaycanda olması ilə yanaşı, ölkəyə gələn qonaqlar, iştirakçılar, həvəskarlar ordusu burada olduqları məhdud çərçivədə belə Azərbaycanın gəzməli-görməli, tarixi və istirahət məkanları, mətbəxi, adət-ənənəsi ilə daha yaxından tanış olmağa can atır ki, bu da onların hər birinin təmsil olunduğu ölkədə Azərbaycanın tanınmasına xidmət edən çox uğurlu fürsətdir. Azərbaycan isə bu fürsətdən yararlanmaqda maraqlı olduğunu ən müxtəlif yeniliklər ortaya atmaqla göstərir. Elə ötən il Azərbaycanın çox uğurla ev sahibliyi etdiyi ilk Avropa Oyunları zamanı otellərimizdə milli mətbəximizin təqdim olunması buna ən parlaq misaldır. Təbii, bu kimi addımlar məhz qoyulan məqsədə xidmətin bir nümunəsi idi və söz yox ki, əslində xırda görünən belə nüanslar sonda cox ciddi nəticələrin əldə olunmasına gətirir.

Turizmin inkişafına yönəlmiş tədbirlərin sırasında son illərdə istər paytaxt Bakıda, istərsə də regionlarımızda inşa olunan mehmanxana kompleksləri, Qəbələ, Qusar, Nabran kimi turist cəlbi üçün unikal sayıla biləcək bölgələrimizdə yaradılan infrastrukturdan söz açmadan keçmək olmaz. Maraqlıdır ki, bu komplekslərin tikintisinə sərmayə yatırmağa iş adamları böyük maraq göstərir. Bunun özü də turizmin inkişafının Azərbaycana çox böyük perspektiv vəd etdiyinin göstəricisi sayıla bilər. Bu fikri Prezident İlham Əliyevin hələ bölgələrdə otellərin inşasına başlandığı ilk dönəmdə dediyi fikirlər də təsdiqləyir: "Bölgələrdə hotelçiliklə bağlı çox böyük işlər görülür, artıq Azərbaycanda turizmin inkişafı reallıqdır. Bu infrastrukturu yaratmaq üçün, əlbəttə ki, dövlət tərəfindən böyük vəsait tələb olunur. Ancaq bu, infrastruktur məsələlərinə yönəldilir. Hotellər isə özəl sektor tərəfindən tikilir. Deməli, Azərbaycanın inkişafına inam o qədər böyükdür ki, buraya, bu hotellərə milyonlarla, yüz milyonlarla vəsait qoyulur. İnvestorlarda inam var ki, bu vəsait onlara dividendlər gətirəcəkdir".

Tariximiz turizm sektorunun tərkib hissəsi olmalı...

Lakin təbii ki, görülən işlərlə kifayətlənmək olmaz və bu yöndə fəaliyyətin daha da genişləndirilməsi bu gün zərurət kimi çıxış edir. Söz yox ki, buna Azərbaycanın kifayət qədər potensialı var. Fikrimcə, turist cəlbi üçün ölkəmiz tarixi məkanlarından da gen-bol yararlanmalı, bunun üçün isə bölgələrimizdə təyinatından uzaq məqsədlər üçün istifadə olunan tarixi abidələr öz ilkin vəziyyətinə gətirilməlidir. Məsələn, Göygöl rayonunda vaxtilə II Yelizavetanın Avropada hökm sürən aclıq və səfalətdən qurtarmaq məqsədilə buraya köçürdüyü almanların tikdiyi kilsə və evlər hələ də çox yaxşı vəziyyətdə qalmaqdadır və ötən yay bir yerli turizm şirkətinin xəttilə getdiyimdə yerlilərin çox böyük həvəslə bu tarix haqqında məlumat vermələrinin şahidi oldum. Faktdır ki, Azərbaycan ərazisində tarixin dərin qatlarından xəbər verən yüzlərlə bu cür qədim məkanlarımız var və düşünürəm ki, Azərbaycan dövlətinin turizmin inkişafı ilə bağlı konsepsiyasının əsas istiqamətlərindən birini məhz bu təşkil edəcək. Axı, Qobustan qayaları kimi, Quba məzarlığı kimi, tutaq ki, Muğan bölgəsində tapılan nekropollar da ölkəmizin qədim tarixi barədə əsrarəngiz sirləri özündə saxlayır. Bu məkanların əcnəbi turistlərin üzünə açılması isə həm də tariximizi yaşatmaq baxımından önəmlidir.

Və son...

Bu gün turistlərin diqqətini Azərbaycana cəlb etmək üçün müxtəlif istiqamətlərdə fəal işlər görülür. Ölkənin turizm potensialını təbliğ etmək, yerli adət-ənənələri, milli mətbəxi, mədəni və tarixi irsi tanıtmaq məqsədilə kitablar, bukletlər, disklər hazırlanır və yayılır, dünyanın müxtəlif televiziya kanallarında reklam rolikləri nümayiş etdirilir, həyata keçirilən yeni layihələr barədə reklam və elanlar verilir, bu istiqamətdə internetin verdiyi imkanlardan geniş istifadə olunur. Görülən işlər isə artıq səmərəsini verməyə başlayıb. Belə ki, son 2 ilin statistikası ölkəyə gələn turistlərin sayının 41 faiz yüksəldiyini ortaya çıxarıb. Bu yüksək rəqəm Dünya Turizm Təşkilatı tərəfindən də qeyd olunub. Nəzərə alınsa ki, dünyada turizm sahəsində böhran və çətinliklər yaşanır, buna rəğmən Azərbaycanın turist sayının yüksək artımına nail olması çox ciddi nailiyyət sayılmalıdır. Bu, ölkəmizdə aparılan sosial-iqtisadi siyasətin nəticəsi olmaqla yanaşı, həm də dövlət tərəfindən turizm sahəsinə göstərilən diqqətin təzahürüdür. Və ümid etməyə tam əsas var ki, növbəti illərdə bu göstərici qat-qat çox olacaq.

Samirə SƏFƏROVA

Yazı Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilə Azərbaycan Mətbuat Şurasının "Azərbaycan turizmi: mövcud vəziyyət və perspektiv imkanların dəyərləndirilməsi zərurəti" mövzusunda keçirdiyi müsabiqəyə təqdim olunur.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 01.10.2026 / 16:19

Nazir Vilayət Eyvazov MDB-nin DİN Şurasının iclasında iştirak edib - FOTO

Tarix: 01.10.2026 / 15:39

Əbədiyyət günəşinə dönən Vətən sevdalıları...

Tarix: 01.10.2026 / 14:56

“Universitetdən qovulmağımın qarşısını Mir Cəlal Paşayev aldı” – Nizami Təhməzov

Tarix: 01.10.2026 / 11:00

Kürdəmirdə toyda zəhərlənənlərin sayı 91-ə çatdı - AQTA araşdırmalara başladı...

Tarix: 01.10.2026 / 00:25

Kürdəmirdə toyda kütləvi zəhərlənmə - 30 nəfər xəstəxanaya müraciət etdi...

Tarix: 30.09.2026 / 21:47

Kolleclərə qəbul planı da, tələbə marağı da azalıb...

Tarix: 30.09.2026 / 17:34

“Nar” “AiNar” rəqəmsal köməkçisini istifadəyə verdi

Tarix: 30.09.2026 / 14:35

DİN-in Mərkəzi avtobus zolaqlarına daxil olan sürücülərə müraciət etdi - VİDEO

Tarix: 30.09.2026 / 12:50

Cəlilabadda kütləvi zəhərlənmə - araşdırma aparılır...

Tarix: 30.09.2026 / 12:06

"Bələdiyyələr 300-500 min evdən əmlak vergisi toplaya bilmir" - Siyavuş Novruzov

Tarix: 30.09.2026 / 11:10

Faiq Ələkbərlinin “Türk xalqları fəlsəfəsi tarixi (Qədim dövr)” əsəri haqqında fəlsəfi düşüncələr

Tarix: 29.09.2026 / 20:25

Daxili işlər naziri Şəkidə vətəndaş qəbulu və sıra baxışı keçirəcək

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 28.09.2026 / 22:22

Xüsusi şərtlərlə pensiya alan qulluqçuların pulları azala bilər...

Tarix: 28.09.2026 / 20:57

Azərbaycandakı Kürmük məbədinə Gürcüstan patriarxlığının iddiası... Real tarix...

Tarix: 28.09.2026 / 14:57

Dövlət qulluğuna qəbulun mürəkkəbləşdirilməsi ciddi suallar doğurdu...

Azərbaycanın regional və beynəlxalq əməkdaşlığında hərbi tərəfdaşlığın rolu sürətlə artır