Bazar ertəsi günü, 16 noyabr 2026
     

Dilimizdə 110 min söz, onun da 40 mini "o söz"...

Image


Buludxan Xəlilov: "Orfoqrafiya lüğəti elə bir lüğətdir ki, orda bütün zövqləri ödəmək mümkün deyil"
"Orfoqrafiya lüğətində aşkar olunan hansısa səhvi faciə kimi deyil, inkişaf kimi qəbul etmək lazımdır"
"Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətində toplanmış 110 min sözdən təxminən 40 minə yaxını qondarma sözlərdir". Bunu AMEA-nın müxbir üzvü, millət vəkili Nizami Cəfərov Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasının 2015-ci il üzrə hesabatının müzakirəsi zamanı deyib.
N.Cəfərov qeyd edib ki, Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətində verilən "ab", "aba" və s. sözlər sünidir.
Orfoqrafiya lüğətində olan yanlışlıqlar barədə fikir bildirən filologiya elmər doktoru, professor, dilçi alim Buludxan Xəlilov "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, lüğətçilik dilin ən çətin sahələrindən biridir: "Ona görə çətin sahədir ki, lüğət qədər dili qoruyan ikinci bir mənbə yoxdur. Dövr, zaman dəyişir, dilin lüğət tərkibinə yeni sözlər daxil olur. Dilin lüğət tərkibinə daxil olan sözlərin bir qismi aktiv, bəziləri isə passiv fonda keçir. Elmi-texniki tərəqqi lüğət tərkibində olan sözlərin gəliş və gedişi üçün müəyyən şərait yaradır. Ona görə lüğət yeganə mənbələrdən biridir ki, dilin lüğət tərkibində olan sözləri ehtiva etsin. Söhbət bütün lüğətlərdən gedir. Həm izahlı, həm orfoqrafiya, həm də ayrı-ayrı yazıçıların lüğətindən".
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, 1929-cu ildən bu günə kimi 6 lüğət istifadə olunub: "Təbii ki, bu dövrlər ərzində hazırlanan orfoqrafiya lüğətlərinin içərisində dilin nizama salınması üçün vacib olan sözlər öz əksini tapıb. Məsələn, biz bugünkü orfoqrafiya lüğəti ilə 1929-cu ildə nəşr olunan lüğəti müqayisə edə bilmərik. Həmin lüğətin ehtiyatı çox kasad olub. Həmçinin, 1975-ci ildə nəşr olunan orfoqrafiya lüğəti ilə də müqayisə oluna bilməz. Çünki dil ictimai-siyasi proseslərlə bağlıdır. Hər gün dilimizə yeni sözlər daxil olur. Dilimizə yeni sözlər daxil olarkən orfoqrafiya lüğəti də zənginləşir. Amma bu yeniləşmədə hökm vermək olmaz ki, hansısa bir vaxt dilin lüğət tərkibinə daxil olan söz yeni tərtib olunan orfoqrafiya lüğətinə düşməsin. Dilin lüğət tərkibi o dildə olan bütün sözləri əhatə edir. Orfoqrafiya lüğəti isə dilin lüğət tərkibində olan bütün sözləri əhatə edə bilməz. Orfoqrafiya lüğətində yazılışında çətinlik çəkdiyimiz sözlər mövcuddur".
B.Xəlilovun sözlərinə görə, orfoqrafiya lüğəti mütəxəssis üçün nəzərdə tutulmayıb. Bu lüğət hər bir kəs üçündür. Mövcud orfoqrafiya lüğətindən orta məktəb şagirdi, müəllim, istənilən bir şəxs istifadə edə bilər.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, orfoqrafiya lüğətində hər kəsin tələbatını ödəmək mümkün deyil: "Orfoqrafiya lüğəti elə bir lüğətdir ki, orda bütün zövqləri ödəmək mümkün deyil. Məlumdur ki, həyatımız o qədər müntəzəm şəkildə inkişaf edir ki, sonuncu çıxan lüğət bir neçə ildən sonra yenisi ilə əvəz olunmaq məcburiyyətində qalacaq. Həyatımıza o qədər yeni sözlər daxil olur ki, mövcud orfoqrafiya lüğəti o sözlərin yazılış tələbatını ödəyə bilməyəcək".
Dilçi alim onu da əlavə etdi ki, indiyə qədər çap olunan hər bir orfoqrafiya lüğətində müəyyən qüsurlar olub: "Qəzetiniz vasitəsilə elmi ictimaiyyətə, o cümlədən orfoqrafiya lüğətindən istifadə edən hər bir kəsə bildirmək istəyirəm ki, bu günə kimi tərtib olunan orfoqrafiya lüğətlərinə iradlar olub. Amma bu demək deyil ki, biz həmin orfoqrafiya lüğətlərinin üstündən xətt çəkməliyik. Gələcəkdə orfoqrafiya lüğətləri çap olunanda səsləndirilən qüsurlar nəzərə alınır. Adıçəkilən lüğətdə aşkar olunan hansısa səhvi faciə kimi deyil, inkişaf kimi qəbul etmək lazımdır. Nəşr olunacaq yeni orfoqrafiya lüğətlərində alternativlərin olması yeni bir stimul deməkdir. Xatırladım ki, əvvəlki orfoqrafiya lüğətində 80 min söz var idisə, hazırkı lüğətdə 110 min söz mövcuddur. Bunun özü bir uğurdur".
B.Xəlilov hesab edir ki, ictimaiyyət tərəfindən lüğətlərə tələbat artıbsa və bu mövzuda müxtəlif fikirlər səslənirsə, bu, dilçilik elminin gələcəkdə inkişafı üçün vacibdir. Amma mövcud olan lüğəti dəyərdən salmaq olmaz: "Tarixən belə olub ki, yeni çap olunan kitab və ya lüğət müzakirəyə səbəb olub. Mövcud lüğətlə bağlı kimlərinsə iradı varsa, gələcəkdə çap olunacaq yeni orfoqrafiya lüğətində bütün qüsurlar nəzərə alınacaq".
Günel CƏLİLOVA




VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Azərbaycan üzərindən Ermənistanla ticarət dayan(dırıl)ıb - İrəvan adekvat ola bilmir...

İrəvanda Göy məscid murdarlandı, Azərbaycandan başqa heç bir qonşu müsəlman ölkə səsini çıxarmadı...

Saatlıq maaş sisteminə keçirik, pullar yeni qaydada hesablanacaq...

SON XƏBƏRLƏR

15.11.2026 / 22:36
Estoniya Rusiya ilə sərhəddəki bütün keçid məntəqələrini bağlayır...

15.11.2026 / 22:10
Prezidentin sosial şəbəkə hesablarında həftəlik fəaliyyəti ilə bağlı icmal yayımlanıb - VİDEO

15.11.2026 / 22:02
Prezident İlham Əliyevin sosial şəbəkə hesablarına qarşı kiberhücumlar müşahidə olunur

15.11.2026 / 19:54
Prezident: "Ümummilli Liderin Azərbaycan teleradiosuna göstərdiyi diqqət və qayğı bu sahənin inkişafında xüsusi yer tutur"

15.11.2026 / 19:52
"Radio və televiziya dövlətçilik ənənələrimizin, milli kimliyimizin və Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır" - Prezident

15.11.2026 / 19:46
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın televiziya və radio işçilərini təbrik etdi

15.11.2026 / 18:43
Ağstafada sursat partladı - ölən və yaralanan var...

15.11.2026 / 18:30
Bayden memuarında Zelenskini “nankor”, Putini isə “yeniyetmə kimi” xarakterizə edib

15.11.2026 / 18:11
Rumıniya Qara dənizdə azərbaycanlıların olduğu gəmiyə hücuma görə Rusiyanı günahlandırdı – qırıcılar havaya qaldırıldı...

15.11.2026 / 17:15
Kremlin Avropaya xəbərdarlıq - razılaşma olmasa, məqsədimizə hərbi yolla nail olacağıq...

15.11.2026 / 16:31
"Söyüdlü kəndinin boşaldılacağı barədə məlumatlar əsassızdır" - Media və Yayım Şurası

15.11.2026 / 16:26
Təhsilin rəqəmsallaşmasındakı ciddi geriliyin əsas səbəbi məmur məsuliyyətsizliyidir - İlham Əhmədov yazır

15.11.2026 / 15:33
Rumıniya sahillərində azərbaycanlı dənizçilərin olduğu gəmi vuruldu...

15.11.2026 / 14:35
Putinin nəvələrinin Zelenski soyadı daşıdığı ortaya çıxdı... Uşaqların sənədləri illər sonra dəyişdirildi...

15.11.2026 / 14:19
Əliyevin Strateji dünya təfdaşlığı kursu şaxələnir - Avropa, Amerika, Mərkəzi Asiya, Çin, sonra kim...

15.11.2026 / 13:50
Trampa sui-qəsd iddiası ABŞ-ı ayağa qaldırdı... Bəzi rəsmilər evlərindən çıxarılıb təhlükəsiz yerlərə aparıldı...

15.11.2026 / 13:14
İranın nə qədər raketi var?... ABŞ kəşfiyyatı açıqladı – müharibəyə baxmayaraq...

15.11.2026 / 12:09
Daha bir super güclə Strateji tərəfdaşlıq qurduq - Azərbaycanı nələr gözləyir...

15.11.2026 / 11:42
İran Bəhreyndə ABŞ-ın radar stansiyasına dronlarla zərbə endirdi...

15.11.2026 / 11:18
Kadırov Qroznıda Putinin adını daşıyan yeni rayon salır...

15.11.2026 / 11:10
Prezident İlham Əliyev Mahmud Abbası təbrik etdi

15.11.2026 / 10:31
Azərbaycan Fələstini Milli Günü münasibətilə təbrik edib

15.11.2026 / 10:11
Tramp İrana yeni zərbələrdən bu halda imtina edəcək – Ağ Evdə qapalı müzakirələr gedir...

15.11.2026 / 09:27
"Azərbaycanın artan geosiyasi nüfuzu onu Avropa üçün mühüm tərəfdaşa çevirib" - Vüqar Rəhimzadə

15.11.2026 / 08:55
Hörmüz boğazında iki neft tankerində partlayış baş verib...

14.11.2026 / 18:21
Macarıstanda keçmiş nazirə qarşı əməliyyat - ələ keçirilən pulları 12 nəfər beş aparatla səkkiz saata saydı...

14.11.2026 / 17:45
ABŞ-dan Ukraynaya şok təklif... Donbası ruslara verin, NATO-ya üzv olun - Zelenski detalları açıqladı...

14.11.2026 / 16:50
Ev təsərrüfatları ilə bağlı yeni qaydalar əslində əhalinin öz mənafelərinə uyğundur - baxın, necə...

14.11.2026 / 16:10
Sabunçuda avtomobildən 6 min oğurlayan şəxs yaxalandı

14.11.2026 / 16:02
Rusiya XİN Zelenskinin Moskvaya getməkdən imtina etməsinə belə münasibət bildirdi - icazə vermirlər...

14.11.2026 / 15:46
Tramp, Putin və Cinpin İran məsələsini üzbəüz müzakirə edəcək – tarix açıqlandı...

14.11.2026 / 15:09
“Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasına və Azərbaycanla davamlı sülhə yaxınıq” - Paşinyan

14.11.2026 / 14:31
Rusiya ABŞ-dan NATO-nun Avropada və Cənubi Qafqazda hərbi mövcudluğunun məhdudlaşdırılmasını tələb etdi...

14.11.2026 / 14:06
Rusiya hərbçilərinin Gümrüdə 30 ildə törətdikləri cinayətlərin hesabatı aparıldı...

14.11.2026 / 13:46
Qaradağda evdən 7050 manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlandı

14.11.2026 / 13:14
Ermənistan XİN-in saxtakarlığı İFŞA OLUNDU...

14.11.2026 / 12:30
Moskva məhkəməsi Ukraynanın sabiq müdafiə naziri Reznikov barəsində qiyabi həbs qərarı çıxardı...

14.11.2026 / 12:07
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 59 nəfər saxlandı

14.11.2026 / 11:46
İrəvandakı Göy məscidin mərasim zalına erməni şairin adının verilməsi narahatlıq doğurur - BƏYANAT

14.11.2026 / 11:23
Türkiyə Ermənistana uçan hərbi təyyarənin hava məkanından keçməsinə icazə vermədi...

14.11.2026 / 10:58
Gənc əsgərlərlə görüşə müvəqqəti məhdudiyyət qoyuldu - RƏSMİ

14.11.2026 / 10:15
Britaniyada ABŞ bazasında təhlükəsizlik həyəcanı - naməlum dron ordunu ayağa qaldırdı...

14.11.2026 / 09:40
Azərbaycan nefti bahalaşdı...

14.11.2026 / 09:17
Hörmüz boğazında daha bir tanker minaya düşdü...

14.11.2026 / 08:52
Husilər Ər-Riyad hava limanını vurdu

13.11.2026 / 22:49
Rusiyanın Ukraynada itkiləri yarım milyona çatdı - sızdırılan gizli sənədlər Moskvanı ifşa etdi...

13.11.2026 / 22:26
Məşhur milyarder süni intellektlə bağlı xəbərdarlıq etdi - xəstəxana və banklar təhlükədə...

13.11.2026 / 22:10
Ərəb Parlamenti husilərin maliyyə və silah təchizatını kəsmək üçün hərəkətə keçdi...

13.11.2026 / 21:55
Rusiya Əbu-Dabidə Finlandiyanın NATO-dan çıxmasını tələb etdi - Moldovanın parçalanması da gündəmə gətirildi...

13.11.2026 / 21:38
Leyla Əliyeva COP31 çərçivəsində Xəzərin ekoloji problemlərinə dair müzakirələrdə iştirak edib - FOTO

13.11.2026 / 21:22
Tramp Avropanın təhkükəsizliyi barədə Putindən məsləhət almaq istəyir... Qəribəlik...

13.11.2026 / 21:05
Əlil şəxslər “keçiddə” bir beçə aylıq müavinətdən niyə məhrum olsunlar?!

13.11.2026 / 20:47
Vüqar Rəhimzadə: Azərbaycan-Böyük Britaniya əlaqələri çoxşaxəli siyasi-strateji müstəvidə

13.11.2026 / 20:30
Rusiya ABŞ-la qarşılıqlı hücum etməmək sazişi imzalaya bilər - NATO-ya dağıdıcı təhlükəsi...

13.11.2026 / 20:13
Məzuniyyətin pulla əvəzlənməsi - İşçi özü istəyirsə, pisdir?

13.11.2026 / 19:52
Süni intellektlə tələbələrin görüntülərini montaj edərək pul tələb edən şəxs saxlanıldı - VİDEO

13.11.2026 / 19:37
Avropanın Bakı zirvəsi təsadüfi qərar deyil...

13.11.2026 / 19:15
İşdə məhəbbət macərası - DOST Agentliyinin müdir müavini buna görə işdən azad olundu

13.11.2026 / 18:58
Zelenski Əliyevdən umacaqlarını Dublində bu cür dilə gətirdi...

13.11.2026 / 18:41
Güclü Avropanın gələcəyində Azərbaycanın yeri - Dublin zirvəsi perspektivi göstərdi...

13.11.2026 / 18:26
Prezident İlham Əliyevin İrlandiyaya işgüzar səfəri başa çatdı

13.11.2026 / 18:23
Dublin zirvəsi Qafqazda sülh prosesini sürətləndirir - Əliyev Avropa zirvəsində...

13.11.2026 / 17:56
Rusiya xarici ticarətdə dolları yuanla əvəzləyə bilmədi - uğursuzluğun səbəbi...

13.11.2026 / 17:55
Avropa ölkələri birgə xartiya imzaladılar - Rusiyadan gələcək təhlükələrə qarşı

13.11.2026 / 17:40
Firəngiz Əlizadə bəstəkarların əsas problemlərini gündəmə gətirdi - "Kabinetimə gəlib ağlayırlar"

13.11.2026 / 17:13
Bakıdan gəlib bağ evi tikən imkanlı şəxslərin üzündən bəzi rayonlarda torpağın sotu 15–20 min manata çatıb.... Niyə?

13.11.2026 / 16:55
İrandan Almaniyaya 29 kq-dan çox metamfetamin aparanlar Naxçıvanda yaxalandı

13.11.2026 / 16:40
Ev təsərrüfatlarının uçotunun arxasında nələr var - Şayiələr baş alıb gedir, bəs həqiqət harada?...

13.11.2026 / 16:26
“Yazıçılar Birliyi hara, restoran hara?” – Anar parlamentdən kömək istədi...

13.11.2026 / 16:23
Yunus Oğuzun “Qara Yusif” romanı çapdan çıxdı

13.11.2026 / 16:10
KTMT-yə görə Ermənistan Kremldən daha bir "dişsiz həmlə" yeyəcək...

13.11.2026 / 15:53
Özbəkistanın Milli Universitetində hicabla bağlı narahatlıq baş qaldırıb - hələlik kənar müdaxilə yoxdur...

13.11.2026 / 15:49
İran raket maneələrini aradan qaldırdı, ABŞ-ın Avropadakı bazaları təhlükə altındadırmı?

13.11.2026 / 15:48
ABŞ-ın Ukrayna siyasəti ziddiyətlər içində - ərazi bütövlüyünü imzalamaq hara, "Donbası verin" hara...

13.11.2026 / 15:10
İrəvandakı Göy Məscid üzərindən İslam dəyərlərinə növbəti zərbə vuruldu...

13.11.2026 / 14:41
Türkiyə Rusiya ilə AES əməkdaşlığına birdəfəlik son qoyur...

13.11.2026 / 14:36
Əməkhaqqına nəzarət mexanizmi gəlir: “paket maaş” ın taleyi həll olunur...

13.11.2026 / 14:01
Moskvada Ukraynanın keçmiş baş naziri Azarovun müşavirinin avtomobili partladıldı...

13.11.2026 / 13:45
İsrailin ABŞ-dan gözlədiyi xəbər gəldi - İranla yeni müharibəyə hazır olun...

13.11.2026 / 13:44
BIAF-ın ikinci mövsümü başa çatıb: 37 ölkədən 500-dən çox iştirakçı, 10 mindən artıq tamaşaçı

13.11.2026 / 13:29
Deputat Elm və Təhsil Nazirliyini tənqid etdi - valideynlər, müəllimlər həyəcan təbili çalır...

İki ildən çoxdur azad sahibkarlıq yeni Rəqabət Məcəlləsi ilə tənzimlənir...

XƏBƏR ARXİVİ