2025-ci ilin 1 may tarixindən etibarən Azərbaycanda əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi barədə bülletenlərin yalnız elektron qaydada açılması qərara alındı. Bu addım kağız üzərində sənəddən daha şəffaf və sürətli proses vəd etsə də, praktiki nəticələr tam əksini göstərir.
Son aylarda, xüsusilə TƏBİB-ə tabe olan xəstəxanalarda elektron bülletenlərin açılması zamanı kütləvi səhvlərin baş verdiyi müşahidə olunur. Səhvlərə görə sistem sənədi təsdiqləmir və nəticədə minlərlə xəstə ona qanunla çatan müavinəti ala bilmir.
Problemin səbəbləri
Səbəb texniki nasazlıqlar və insan faktoru ola bilər.
Yeni tətbiq edilən elektron platformada məlumatların düzgün daxil edilməməsi, proqram təminatındakı xətalar və ya sistemlərin tam inteqrasiya olunmaması əsas səbəblərdən biridir. Həkimlərin sistemdən istifadə üzrə təlimatlandırılmaması da xətaların çoxalmasına gətirib çıxarır.
Koordinasiya boşluqları
TƏBİB-in tabeliyindəki tibb müəssisələri ilə Dövlət Sosial Müdafiə Fondu (DSMF) arasında elektron inteqrasiyanın tam işləməməsi sənədlərin təsdiq mərhələsində uyğunsuzluqların yaranmasına səbəb olur.
Bütün bunlar vətəndaşda şübhəli qənaət və iddialara səbəb olur.
İctimai müstəvidə belə bir təsəvvür var ki, bülletenlərin rədd olunması məqsədli şəkildə həyata keçirilir və bununla dövlət büdcəsinə qənaət edilir. Çünki minlərlə xəstənin müavinət ala bilməməsi milyonlarla manatın ödənilməməsi deməkdir. Rəsmi olaraq bu iddialar sübut olunmasa da, mövcud vəziyyət ictimai inamsızlığı gücləndirir.
Sosial nəticələr
Müavinət ala bilməyən xəstələr həm maddi, həm də psixoloji zərbə görürlər. Uzunmüddətli davam edən problemlər TƏBİB və DSMF-in nüfuzuna ciddi zərbə vurur. Xəstələr arasında qeyri-rəsmi yollar axtarışı (əlavə ödəniş, tanışlıq və s.) risqi artır.
Çıxış yolları
Texniki problemlər aradan qaldırılmalıdır. Proqram təminatının yenilənməsi və xəstəxana əməkdaşlarına əlavə təlimlərin keçilməsi zəruridir.
Keçid dövrü mexanizmi işlənməlidir. Elektron sistem tam işlək vəziyyətə gətirilənədək, müvəqqəti olaraq kağız bülletenlərin də istifadəsinə icazə verilməlidir.
Məsələyə həm Ombudsman, həm də müstəqil QHT-lər cəlb olunmalı, şikayətlərin obyektiv araşdırılması təmin edilməlidir.
Məsuliyyət mexanizmi işləməlidir. Səhv bülletenlərin verilməsinə görə konkret məsuliyyət daşıyan qurum və şəxslər müəyyən edilməlidir.
Elektron bülleten sistemi rəqəmsallaşma prosesində mühüm addım sayılsa da, hazırkı vəziyyət onu göstərir ki, texniki və idarəetmə problemləri həll olunmadan tam keçid yalnız xəstələrin maraqlarına zidd nəticələr doğurur. Əgər operativ tədbirlər görülməzsə, bu, sadəcə sosial narazılığı deyil, həm də dövlət qurumlarına olan inamı ciddi şəkildə sarsıda bilər.
Bu cür problemlər TƏBİB-ə tabe olan bütün xəstəxanalarda var və buna görə müvəqqəti əmək qabiliyyətini itirmiş minlərlə işçi xəstəliyə görə müavinət ala bilmir.
TƏBİB-dən sorğumuza cavab olaraq bildirildi ki, belə problemlər texniki səhvlərdən qaynaqlanır və operativ olaraq müvafiq orqanlar tərəfindən aradan qaldırılır.
Akif NƏSİRLİ
