Ailə cəmiyyətin güzgüsüdür və onun inkişafında böyük əhəmiyyətə malikdir. Hər bir cəmiyyət müxtəlif ailələrin toplumundan ibarətdir. Cəmiyyətin ailəyə təsiretmə gücünü o zaman uğurlu saymaq mümkündür ki, bu təsir gücü qarşılıqlı olsun.
Qarşılıqlı anlaşma, mövcud problemlərdən çıxış yolunun müəyyənləşdirilməsi və s. məziyyətlər həm ailənin cəmiyyətdəki yerini, həm də cəmiyyətin ailədəki rolunu düzgün formalaşdırır. Cəmiyyətin əsas institutlarından biri, həmçinin insanın sosiallaşması prosesində ilk pillə olan ailə ətraf dünya ilə birlikdə dəyişir və inkişaf edir. Eyni zamanda özü də cəmiyyətin formalaşmasında əsas rol oynayır. Bu fakt öz təsdiqini tapıb ki, ailə həm də istənilən dövlətdə əsas sabitlik və inkişaf faktorudur.
“İki insanın qurduğu ailə qarşılıqlı hörmətə söykənməlidir”
Əbəs yerə ailəni kiçik dövlətə bənzətməyiblər. Onun da öz qanunları, adəti, ənənəsi, yaşam tərzi, mühiti var. Dünyada mövcud olan bu təbii birliklərin içərisində Azərbaycan ailəsinin özünəməxsusluğu yüksək mənəvi dəyərlərə bağlılığı ilə seçilir. Bu baxımdan hər bir ailədə valideynlərin öz yeri var. Əslində, iki insanın qurduğu ailə qarşılıqlı hörmətə söykənməlidir. Bu tərəflərdən birinin yerində olmaması hansı fəsadların baş verəcəyini göz önündə canlandırır. Azərbaycan mentaliteti üçün ailə xüsusi məna kəsb edir. Cəmiyyətin həyatında ailənin rolu mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bu da səbəbsiz deyildir. Çünki bizim özünəməxsus ailə dəyərlərimiz var. Azərbaycan ailəsində olan qonaqpərvərliyin, istiqnlılığın hansısa digər xalqlarda olmasını təsəvvür etmək çətindir. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, dünyada gedən proseslər, ilbəil şəhər əhalisinin artmasıı mövcud ənənəvi ailə dəyərlərinə də öz təsirini göstərir. Açıq görünür ki, qlobal sosial tendensiyalar Azərbaycanın ailə institutuna da öz təsirini göstərir.
“Boşanmaların sayı ilbəil artır”
Məsələ ondadır ki, aparılan təbliğata, marifləndirmə işlərinə baxmayaraq, Azərbaycanda boşanmalar ilbəil artır. 2022-ci il ərzində ölkədə Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən 61939 nikaha daxilolma və 15983 boşanma halları qeydə alınıb. Məlum olub ki, əhalinin hər 1000 nəfərinə 2021-ci illə müqayisədə nikahların sayı 5,6-dan 6,1-ə qədər artıb. Ancaq buna müvafiq olaraq boşanmalar da artır. Bu ilin ilk beş ayında da Azərbaycanda boşanmaların sayı artıb. Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən 19 381 nikah və 9 040 boşanma halları qeydə alınıb və 2022-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə əhalinin hər 1000 nəfərinə nikahların sayı azalaraq 5,6-dan 4,6-ya düşüb, boşanmaların sayı isə 1,5-dən 2,2-ə qədər artıb.
Bütövlükdə, boşanmaların artması Azərbaycanın ənənəvi ailə modelini nə dərəcədə zədələyir? Çıxış yolu necə tapılmalı?
Məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlama verən sosialoq Əhməd Qəşəmoğlu hesab edir ki, boşanmalar xalqımızın ənənəvi ailə dəyərlərinə müxtəlif formada mənfi təsir edir: “Xüsusən də cəmiyyətin mənəviyyatının dəyişməsinə mənfi təsir edir. Azərbaycan ailəsində tarixən nəhəng şəxsiyyətlər yetişib. Ancaq indi biz görürük ki, ailəyə aid olan şəxsi məsələlər televiziyalarda müzakirələrə çıxarılır. Boşanmalarla bağlı problem ondadır ki, cəmiyyət çox həssaslaşıb, mürəkkəbləşib. Belə bir cəmiyyətdə ailənin, Azərbaycan ailə modelinin saxlanması, bundan faydalanmaq üçün biz tamam başqa iş görməliyik. İgirmi ildir sözügedən məsələlərlə bağlı car çəkirəm, amma buna məsul olan təşkilatlar eşitmək istəmirlər. Məsələ ondadır ki, ailənin əzəli və əbədi funksiyaları var. Bu, 1000 il bundan əvvəl də var idi, 200 il əvvəl də. Cəmiyyət, mühit dəyişəndə gərək elə bir işlər görəsən ki, ailə o əbədi və əzəli funksiyalarını saxlasın. Azərbaycanda problem ondadır ki, buna əhəmiyyət verən yoxdur. Yəni, köhnə qayda ilə işləyirlər. 50 il əvvəl hansı metodlar var idisə, onunla işləməyə çalışırlar. Kimin kefi nə istəyir onu tətbiq edir. Halbuki, ailə institutunu qorumaq üçün elmi əsaslara söykənən metodika olmalıdır. Elmi əsaslarla hazırlanmış fəaliyyət planına ehtiyac var. Ancaq dərd orasındadır ki, bunu etmək istəmirlər. Çünki bu işə məsul olan məmurlar anlamaq istəmirlər ki, Qəşəmoğlu nə demək istəyir. Böyük dəyişikliklərlə əlaqədar ailənin o əbədi və əzəli funksiyasını saxlamaq üçün xüsusi yanaşmalar, metodlar tələb olunur. Bizimkilər bunun fərqinə varmaq istəmir. Nəticədə boşanmalar sürətlə artır və bütün bunlar ənənəvi ailə dəyərlərimizə güclü zərbə vurur. Əlbəttə ki, bu, təhlükəli tendensiyadır. Çünki Azərbaycan mədəniyyəti, psixologiyası ailə modelinə söykənir. Bu model göz görə-görə aşınırsa, bu, çox təhlükəli nəticələrə gətirib çıxara bilər. Çünki əsirlər boyu qazandığımız az-çox uğurlar ahəngdar ailə modelinə əsaslanıb. Mən bir çox beynəlxalq konfranslarda Azərbaycan ailə modelindən danışanda bu, hər kəsi çox maraqlandırıb. Bu köhnəlməyib ki, biz bu modeldən əl çəkək. Sadəcə, olaraq biz bunu saxlaya bilmədik. Saxlamaq üçün lazımı işlər görülməlidir, amma görülmür. Bunun üçün ölkədə humanitar siyasət dəyişməlidir, ailə ilə bağlı siyasət dəyişməlidir. Bunun üçün xeyli və sistemli işlər görülməlidir. Bütün bunları etmək mümkündür, amma etmək istəmirlər. Ona görə də boşanmalar artdıqca, ailə dəyərləri deqradasiyaya uğrayır”.
Vidadi ORDAHALLI Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
