Dünya ölkələrinin böyük əksəriyyəti bu gün dözülməz istilərin çəngindədir. Anomal istilər dünyanı. belə demək olarsa, çarəsiz qoyub. Bir çox ölkələrdə meşə yanğınları yeni ciddi təhdid mənbəyinə çevrilib.
Məsələn, Portuqaliyanın Alqarve bölgəsində güclü meşə yanğını ilə əlaqədar olaraq təqribən 1400 insan təxliyə edilib. Bölgədə meşə yanğını ilə mübarizə artıq bir neçə gündür davam edir. Bildirilib ki, bir neçə avtomobil yolu təhlükəsizlik məqsədilə bağlanıb. Yanğınla mübarizəyə 800-dən çox yanğınsöndürmə əməkdaşı cəlb olunub.
Qeyd edək ki, bu il Avropanın cənubunda bir çox ölkələrdə anomal istilər səbəbindən yanğınlar baş verir. Bundan əvvəl İtaliyanın Sardiniya adasında, həmçinin, Kiprdə də böyük yanğınlar olub. Qardaş Türkiyənin Manisa və Kahramanmaraş vilayətlərində meşə yanğını baş verib. Kaş rayonundakı qamışlıq ərazidən, Kəmər rayonunda isə meşəlik ərazidən alovlar yüksəlib. Kəmərə gedən yol ehtiyat tədbiri olaraq nəqliyyat üçün bağlanıb. Digər tərəfdən, Manisada yanğında alov təhlükəsi olan bir məhəllə və bəzi kəndlər boşaldılıb. Rusiya Fövqəladə Hallar Nazirliyi ölkənin müxtəlif bölgələrində ümumi 230 min hektar sahədə 278 yanğınla mübarizənin davam etdiyini bildirib. Dünyadakı meşə sahələrinin təxminən 20 faizinə sahib olan Rusiyada hər il minlərlə hektar sahədə yanğınla mübarizə aparılır. Amma budəfəki anomal istilər vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Bu arada iyulda qeydə alınan rekord istilik İtaliyanın cənub və mərkəzi bölgələrində ölüm hallarının 7% artmasına səbəb olub. Ümumiyyətlə, həddindən artıq istilər Avropa, Asiya və Şimali Amerikada rekordlar qırır, milyonlarla insan təbii anomaliyadan əziyyət çəkir. Çinin ən iri gölü olan Poyanın səthinin sahəsi son vaxtlar havaların çox isti keçməsi səbəbindən 1070 kvadratkilometr kiçilib. İyunun 29-da gölün səthi 2590 kvadratkilometr olduğu halda, son günlər bu rəqəm 1520 kvadratkilometrə qədər azalıb. Anomal isti hava şəraiti ilə əlaqədar göldə suyun səviyyəsi də kəskin azalıb. Göldəki Sinci hidrologiya stansiyasında suyun səviyyəsi 12,19 metrə enib. Nəticədə əvvəllər gözlə görünməyən su altındakı yaşıllıqdan ibarət mənzərə yaranıb. Gölün suyunun azalması ətraf ərazilərdəki əkin sahələrinə mənfi təsir göstərir. Beləliklə, anomal istilər artıq bütün dünya boyu öz təsirlərini göstərməkdədir. Bu fonda altı Aralıq dənizi dövlətinin – İtaliya, Xorvatiya, Yunanıstan, Malta, Portuqaliya və Sloveniyanın başçıları Avropa İttifaqını və beynəlxalq ictimaiyyəti iqlim böhranının həlli üçün təcili tədbirlər görməyə çağırıblar. Elan region ölkələrinin üzləşdiyi uzunmüddətli isti dalğası fonunda verilir. Meteoroloqlar artıq avqustun ikinci yarısında Cənubi Avropada anomal yüksək temperaturun geri dönəcəyini bəyan ediblər. Sakinləri Korfu və Rodos adalarına təsir edən dağıdıcı meşə yanğınlarının nəticələrini yaşamış Yunanıstan yaxınlaşan isti dalğasının əsas qurbanı ola bilər. Eyni zamanda atmosferə son 20 ildə maksimum karbon qazı atılıb. Bundan əvvəl Avropa İttifaqının iqlim xidmətinin ekspertləri bildiriblər ki, iqlim böhranı geridönüş nöqtəsinə yaxınlaşıb. Onların hesablamalarına görə, rekord istilər və ölkələrin qlobal istiləşmə ilə mübarizədə iddialı hədəflər qoya bilməməsi Paris sazişinin hədəflərini əlçatmaz edəcək. Həmin saziş orta qlobal temperaturun təxminən 1,5 dərəcə artımının qarşısını almağı nəzərdə tutur.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda da havaların isti keçməsi bir sıra problemlərə yol açır. Ümumiyyətlə, son günlər havaların isti və quraq keçməsi, qarşıdakı günlərdə də istilərin davam edəcəyi meşə və digər yaşıllıq ərazilərində yanğın risqini artırır. Meşələrin İnkişafı Xidmətinin rəisi Cabbar Qəribov bu fonda AzərTAc-a bildirib ki, vətəndaşlar meşə yanğınlarının çox ciddi və təhlükəli olduğunu daim diqqətdə saxlamalıdırlar. Çünki aparılan araşdırma və təhlillər meşə yanğınlarının əsas səbəbinin insan faktoru olduğunu göstərir: “Belə ki, meşə sahələri ilə həmsərhəd ərazilərdə yerləşən bələdiyyə və vətəndaşların pay torpaqlarında kənd təsərrüfatı bitkiləri yığıldıqdan sonra əkin sahələrinin yandırılması, ağac kömürü hazırlanan ocaqxanaların fəaliyyəti, əhalinin dincəlmək üçün meşə sahələrinə üz tutması və bu zaman meşədə odla ehtiyatsız davranmaları, yanğın törədici və tez alışan maddələrin (yağlı boya, sürtkü yağları, ətir, kimyəvi maddə saxlanılan qablar, şüşələr və s.) meşə sahələrinə atılması ölkəmizin meşə fonduna, yaşıllıq ərazilərinə, bioloji resurslarına və torpağın üst münbit qatına ciddi ziyan vurmaqla nəticələnən yanğınlara səbəb olur. Hazırda ölkə ərazisində müşahidə olunan isti və quraq hava şəraiti səbəbindən təbiət əraziləri, yaşıllıqlar, o cümlədən otlaq sahələri, meşə massivləri yanğına daha həssasdır. Bütün bunları nəzərə alaraq hamımız təbiət qoynunda olarkən hədsiz diqqətli olmalı, yanğın təhlükəsizliyi qaydalarına ciddi əməl etməli, üzərimizə düşən məsuliyyəti hiss etməli, odla ehtiyatlı davranmalı, söndürülməmiş siqaret kötüklərini ətrafa atmamalı, davranışlarımızda maksimum dərəcədə ehtiyatlı olmalıyıq. Çünki hər birimizin ani ehtiyatsızlığı və etinasızlığı qarşısıalınmaz yanğınlara səbəb ola bilər”.
Samirə SƏFƏROVA
