Biz müharibəyə yox deyirik
Dünya hamıya çatacaq qədər böyükdür. Başqasının yerini tutmağa çalışmaqdansa, öz yerin haqqında fikirləş - Çarli Çaplin
Müharibə acı xatirələrin yaradıcısıdı. Müharibə qara sükutdur. İtənlərin lal sükutu.
Müharibə keçmişlə bağlı bütün bağlılıqları qırır. Olanları əlindən alır. Əlaqələri birdəfəlik kəsir. Məhv edir. Hər şey bir günün, bir ayın içində keçmiş olur. Səninki deyilən bir şey qalmır, sənin olmur. Geriyə dönüb baxanda ancaq yoxluq görünür. Artıq keçmişi xatırladacaq heç nə olmadığından, doğulduğun yer, böyüdüyün məhlə, oxuduğun məktəb yaddaşında şəkil kimi qalır. Reallıqlar itir. Sən də bu olanlarla birlikdə tarixin arxivinə düşürsən. Boşluğa düşən kimi. Boğulursan. İçin qovrulur. Barıt, yanıq qoxuları səni nəfəs almağa qoymur.
Müharibə qandı-qadadı. Ölümdü. İtkidi, ağrıdı. İnsan faciəsidi. Dağıntıdı. Ərazilərin işğalıdı. İnsanların yurd-yuvasından, doğmalardan uzaq düşməsidi. Didərginlikdi. Bir daha o yerləri olduğu kimi görməməkdi. Olanları xatirələrə çevirməkdi.
Müharibə ağılsızların düşündüyü ən ağır bəladı. Təbiətin, dünyanın düzəninin insanlar tərəfindən dəyişməsidir.
Təbii fəlakətləri başa düşmək, onu hansısa qanunauyğunluğa yazmaq olur. İnsanların törətdiyi – torpaq, iddia, qəzəb, mənəm-mənəmlikdən doğan qəsbləri, ölümləri anlamaq olmur. Tarixdə bu qədər torpaqların məcburən mənimsənilməsinin və sonda onun olmamasını görərək yenə o iddiaya düşmək sağalması mümkün olmayan xəstəlikdir.
Didərginlik, uşaqları atasız-anasız, atanı-ananı uşaqsız, evləri viran qoyanlara, bunları törədənlərə zaman daha böyük faciə yaşadır. Tarix bunu dəfələrlə sübut edib. İsbatlayıb.
Kaş bütün lüğətlərdən müharibə sözü silinəydi. Müharibə və savaş olmayaydı.
Müharibəni törədənlər üçün müqəddəs, dəyər, ədalət deyilən heç nə yoxdur. Düşüncədə ancaq mənimkidir, mənim olmalıdır, mən belə istəyirəm var.
İnsanlara qarşı ən amansız zülmlər edilirsə, şəhərləri, kəndləri yerlə-yeksan olursa, xəstəxanalar, uşaq, qocalar evləri dağıdılırsa, uşaqlar, qocalar öldürülürsə, burda hansı insanlıqdan danışmaq olar. Haqq, ədalət itən yerdə hər şey itir.
Tarazlığı itmiş dünya müvazinətini itirir. Harda çökəcəyi isə hələ bilinmir. Ağıla yox, gücə hesablanan yerdə yaşamaq çətindi. Düzən dəyişir, hər şey təbii halından çıxır.
Biz Qarabağ ağrısını yaşamış xalqıq, insanlarıq. Bu ağrının nə demək olduğunu canımızda çəkmişik. Və indi də çəkirik. Viran olmuş yurdumuza hələ də qovuşa bilmirik. Yurdsuzluğun nə olduğunun ağırlığını, iztirabını bilərək bütün hallarda müharibəni pisləyirik.
Müharibə gələndə bütün qanunlar susur.
Liken Mark Anney
Bəli, müharibə qanunları susdurur.
Müharibənin nə olduğunu anlamaq üçün müharibə etmək lazım deyil. Sonun faciə olacağı onsuz da əvvəldən bəllidir.
Müharibə ölümə münasibətin mahiyyətini dəyişir. Adi həyatda insan ölümü cinayət sayıldığı halda, müharibədə bu qəhrəmanlıqdır.
Müharibə bəd xəbərdi, əzabdı. Yoxluqlar, boşluqlar yaradan faciədi. Yaradılanların məhvidi. Hamı müharibəni pisləyir. Şəhid məzarlığına baxan da, qara mərmərdən boylanan cavanları görən də. Yurdundan uzaq düşən də, evinə kənardan boylanan da, axtardığı evi tapmayan da.
Ümidini bağladığı oğlunun itkin düşdüyünü eşidib on illərlə onun gələcəyi ümidi ilə yaşayan da, şəhid xəbərini eşidən də, ömürlük şikəst olduğunu görən də. Hərəsinin ağrısı bir cürdür.
Xoşbəxtlər fərqli xoşbəxt olsalar da, bədbəxtlər eyni cür bədbəxtdilər, deyirlər.
Sağalmayan elə yaralar var ki, o yaralarla yaşamağa öyrəşirsən.
Nə qədər insanlarımız ağrıyla, zülmlə dünyadan köçdülər. Ən çox itki verdiyimiz Fərrux dağında şəhidlərimizin qalıqları tapıldı. Gözləri yollarda olan, itkin düşəninin DNT analizinin nəticələrini səbirsizliklə gözləyən nə qədər insanlar var.
Hələ nə qədər Fərruxlar tapılacaq. Nə qədər ağrısını ümidin sevincinə büküb yaşayanlar var.
* * *
Vətən müharibəsi adlanan 44 günlük müharibədə Suqovşan, Füzuli, Cəbrayıl, Şuşa və başqa istiqamətlərdə gedən döyüşlərdə nə qədər igid oğullarımızı itirdik. Dünyanı öz döyüşü ilə heyran qoyan, dünya hərb tarixinə yenilik gətirən, dünyanın hərbi məktəblərində öyrənilən 44 günlük müharibədə döyüşçülərimiz ölümün gözünə dik baxaraq döyüşdülər. Amal və düşüncələrində ancaq qalibiyyət olan, 30 illik məğlubiyyətdən sonra Azərbaycan xalqına Qələbə sevinci yaşadan qəhəmanlarımız bir an belə düşünmədən düşmənin üstünə getdı. Düşmənin uzun illər qurduğu, alınmaz saydıqları istehkamları darmadağın etdilər. Döyüşlərarası atəşkəsdə məyus olanda da “qarşıdakı səngərdə gözüm var” deyib sabahı gözlədilər. Düşmənin həmişəki kimi sözünə sadiq olmadığını bildiklərindən növbəti hücuma hazırlaşıb istədiklərinə nail oldular. Uğur üstünə uğur, qələbə üstünə qələbə gəldi. Gözlərindəki parıltı düşmən səngərlərini özlərindən əvvəl aşaraq mühüm yerləri müəyyənləşdirdi. Sevinci yerə-göyə sığmayan qəhrəmanlar kəndləri, şəhərləri işğaldan azad edildikcə, bayraq sancacaqları zirvələri hədəf götürürdülər. Hər kəndimizin, şəhərimizin, postun qələbəsi uğurun yaxınlaşdığından xəbər verirdi. İstədiklərinə çatdıqca, yeni arzuya, onları gözləyən torpaqlarımıza doğru can atdılar. İşğaldan azad olunduqca, igidlərimiztək torpaq da sevinirdi. İllərdi yatmış torpaq doğmalarının addım səsinə oyanırdı. Qucaqlanan addımlar torpağın sinəsindəki ağrını çıxarırdı. Qaməti düzəlirdi.
Qarabağ torpağı sevincdən bayraq kimi dalğalanırdı. “İrəli! İrəli!” – deyirdi.
Torpağın “İrəli!” deyən səsinə Şuşadan, Qubadlıdan, Zəngilandan, Ağdamdan, Laçından, Kəlbəcərdən “Gəlin! Gəlin! Gözləyirik!” sədaları səs verirdi.
Bu Vətən çağırışıydı. 30 il həsrətdə olan Vətənin çaığrışı. O çağırışa doğru getmək Zəfər yürüşü idi. Ordu, xalq birliyinin Zəfər yürüşü!
Qovuşmaq qədər gözəl nə var dünyada?! O sevinci sözlə ifadə etmək olmur. Rahatlanırsan. Sevinclərin qoşalaşan sədası dağı silkələyir. Qurumuş ağacları, torpağı oyadır. Ruhunu oxşayır. Sən də onlara baxıb qürurlanaraq qamətini düzəldib: “Gəldim!” – deyirsən. Məğlub vətəndaş adından qurtulursan. Yüngülləşirsən. Dünyaya təzə gəlmiş kimi olursan.
Qələbə insana əlavə güc, məğrurluq verir. Artıq hamının gözünün içinə baxa bilirsən.
Şəhidlərin səninlə bərabər dolaşan ruhunun sevincindən ruhun təzələnir. Şəhidlərimizə: “Siz varsız! Siz bizimləsiz! Mənimləsiz! Bunlar sizin sayənizdə oldu, sizsiz biz bunları edə bilməzdik!” - deyirsən. Qisasları alınan, qanları yerdə qalmayan şəhidlərin sevinən ruhlarından onların necə rahatlandıqlarını hiss edirsən. Döyüşçü dostunu səndən yaxşı kim tanıya bilər?!
Qarabağımızın azad olunmasında canlarından keçən sizin döyüş dostlarınıza, bizim əziz şəhidlərimizin hər birinə üzümüzü tutaraq deyirik:
“Sən millətin, xalqın rahatlığını qanıyla qazananlardansan.
“Qanım sənə halal olsun, Vətən!” deyənlərdənsən.
Vətəni canından çox sevənlərdənsən, Şəhidim!
Sən üzündəki nurla, məğrurluğunla Tanrının seçilmişisən.
Sən Qələbə üçün doğulmusan.
Sinəndə Qələbə üçün gəzdirdiyin Azərbaycan Bayrağı öncə ürək döyüntülərinlə dalğalandı, sonra yurd havasıyla.
O qüruru yaşamaq nə gözəl!
Sənə bir ömür borcluyuq.
Sən bizi məğlub vətəndaş adından xilas etdin.
Sən torpaqlarımızı geri qaytardın.
Sən bizi biz etdin. Var etdin. Yaşatdın.
Sən bizim qürurumuz, şərəfimizsən!
Sən Vətən sərhəddisən!
Sənin kimi övladı olan Vətən basılmaz.
Alınan yerlərə bayraq sancanlar da qarşında baş əyir, diz çökür. Hamı kimi.
Bundan böyük səadət olarmı?
Şəhidin milləti olmur. Şəhidin Vətəni olur. Vətənin şəhidi olur.
Xalqın çiynində getmək əbədiyyət qazanmaqdır.
Əbədiyyətin mübarək, ŞƏHİDİM!”
Bu millətin ən dirisi, Şəhidim
Sizin üzünüzdə İlahi bir nur,
Sizin üzünüzdə xoş bir təbəssüm.
Demək, siz Allahın seçilmişisiz,
Demək, siz Allahın sevimlisisiz.
Bu millətin ən əzizi, Şəhidim!
Bu millətin ən dirisi, Şəhidim!
Sizdən başqa o zirvəyə kim qalxar?!
Sizdən başqa o zirvəni kim alar?!
Ucalığa qalxa-qalxa ucalar?!
Sevgilərin sevimlisi Vətəndi.
Ona qurban axan qandı, bədəndi.
Şəhid sonda arzusuna yetəndi.
Sən övladsan, sən igidsən, sən ərsən.
Düşmənlərə qan udduran ərənsən.
Sən özün də bizim üçün Vətənsən.
Sənin yolun zirvələrə gedən yol,
Sənin yolun o müqəddəs - Vətən, yol,
Sənin yolun qəlbdə yuva tikən yol.
(ardı var)
Rəfail TAĞIZADƏ
