Aparılan hesablamalar göstərir ki, 2020-ci il ərzində banklar tərəfindən verilmiş ipoteka kreditlərinin həcmi 257,5 milyon manat olub. Bu isə 2019-cu ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 48,26 faiz çoxdur. Belə ki, 2019-cu ildə 173,3 milyon manat ipoteka kreditləri verilib. Amma ötən il ərzində bu rəqəm əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Bundan başqa, ötən il İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu tərəfindən yenidən maliyyələşdirilmiş ipoteka kreditlərinin həcmi isə 163,5 milyon manat olub. 2020-ci il ərzində dövlət büdcəsindən İpoteka və Kredit Zəmanət Fonduna 161,2 milyon manat ayrılıb. Bu, 2019-cu ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə iki dəfə çoxdur. Son 12 ay ərzində fondun yerləşdirilmiş istiqrazlarının həcmi 250 milyon manat təşkil edib. Əvvəlki illə müqayisədə bu, 100 milyon manat daha çox olub. Bütün bunlar ölkədə daşınmaz əmlak bazarında aktivlik səviyyəsinin yüksəlməsinə də öz təsirini göstərib. Əmlak məsələləri üzrə ekspert Ramil Osmanlı bunlarla bağlı qeyd edir ki, ipoteka kreditlərinin həcmi illər üzrə artımla müşahidə olunur. O xatırladır ki, 2021-ci ildə sosial ipoteka üçün dövlət büdcəsində 71 milyon manat nəzərdə tutulub. İstiqrazların cəlb olunmasını, digər mənbələrdən gələn vəsaitləri də buraya əlavə etsək, illik ipoteka kreditlərinin orta qiyməti təxminən 250 milyon manata yaxınlaşıb. Bu onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycanda ipoteka kreditlərinin verilməsi istiqamətində aparılan islahatlar tədricən ipotekaya əlçatanlığı artırır. Nəticədə bu, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun öz layihələrini daha səmərəli şəkildə həyata keçirməsinə imkan verir. Fondun layihələrindən yararlanmaq istəyənlərin sayı artır, ipotekaya tələbat kifayət qədərdir. Ekspert bunlar fonunda təklif edir ki, ipoteka kreditlərinin verilməsində faizlər qismən azaldılsın: "Düzdür, tələb və təklifdən asılı olaraq banklar faiz dərəcələrinə müəyyən düzəlişlər edir. Amma bu qənaətbəxş deyil. Məsələn, ümumi ipoteka kreditləri 8 faizdir və bəzi hallarda bu rəqəm 7-6,5 faizədək azaldılır. 4 faizlik güzəştli ipoteka isə fond zəmanəti ilə 3,7 faizə qədər azaldılır. Amma maksimal rəqəmlər o azaldılmış rəqəmələrə dəyişdirilərsə, tələb və təklifdən asılı olaraq faizlərə düzəlişlər olarsa, daha yaxşı olar". Ramil Osmanlının fikrincə, Azərbaycanda ipoteka kreditlərinə əlçatanlıq normaldır. İllər üzrə orta illik əməkhaqqında artan dinamika və sair ipoteka kreditlərinə marağı və əlçatanlığı artıran səbəblərdir. Xatırladaq ki, güzəştli ipoteka 30 illik, ümumi ipoteka 25 illikdir.
Mənzil bazarından danışan ekspert onu da bildirib ki, fevral ayının 10-na qədər mənzil bazarında dəyişiklik olmayacaq: "Fevral ayının ikinci ongünlüyündən başlayaraq mənzil bazarında dinamik dəyişiklik baş verə bilər. İndiki halda bazarda sabitlikdir. Yeni tikililərlə bağlı aparılan islahatlar daha çox qiymət artımı üçün əsas verir. Yəni binaların tikintisində tədricən maya dəyəri artır, xərclər artır. Bu da qiymətlərin artımına gətirib çıxaracaq".
Kirayə bazarında da vəziyyətin dəyişməsi gözlənilir. Qeyd edək ki, ötən il pandemiyanın yayılmağa başladığı ilk dövrdə müxtəlif məhdudiyyətlərin tətbiqi, sərhədlərin bağlanması, bir çox sahələrin fəaliyyətini dayandırması, insanların rayonlara qayıtması və rayonda olanların paytaxta gələ bilməməsi nəticəsində kirayə mənzil bazarı tamamilə çökmüş duruma düşdü. Azərbaycanda olan xarici vətəndaşların öz ölkələrinə qayıtması isə bu prosesi daha da dərinləşdirdi. Kommersiya obyektləri ilə bağlı vəziyyət də ürəkaçan olmadı. Bəzi obyektlərin, məsələn, şadlıq evlərinin qiyməti əvvəllər fantastik və müştəriləri də çox idi. Artıq bir ilə yaxındır ki, onların qapısı bağlıdır və qiymətləri düşüb. Toy mərasimləri ilə əlaqədar olan bütün obyektlərin fəaliyyəti dayanıb. Ona görə də həmin obyektlər bazara hansı qiymətə çıxarılsa da, onlara tələbat yoxdur. Bəzi obyektlərin qiymətində isə kəskin artım oldu. Misal olaraq market və aptek fəaliyyəti üçün yararlı olan yerləri göstərmək olar. Çünki pandemiya dövründə bütün sahələr bağlansa da, bu obyektlərin fəaliyyəti davam etdi. Amma indi daşınmaz əmlakla bağlı yeni vəziyyət yaranır. Xüsusən də ötən ay kommersiya banklarına ipoteka krediti üçün vəsait ayrılması durumu dəyişir. Bunun nəticəsində artıq bazarda alıcıların sayı kəskin artıb. Ümumiyyətlə, hər dəfə ipoteka krediti veriləndə bazarda ciddi müsbət tərpəniş olur. Bu dəfə də analoji vəziyyət müşahidə edilir. Ekspertlərə görə, karantin rejimində yumşalmalar və peyvəndələmə prosesi kommersiya obyektləri ilə bağlı vəziyyəti də dəyişəcək. Bu obyektlərin qiymətlərində də ciddi artım gözlənilir. Ümumiyyətlə, bu il daşınmaz əmlak bazarı ötən illə müqayisədə xüsusi dinamikliyi ilə seçiləcək.
Ramil QULİYEV
