Azərbaycan vətəndaşının sosial dayanıqlığının təmin edilməsi istiqamətində dövlət tərəfindən saysız addım atılıb. Son iki il ərzində sosial paketlər həyata keçirilib, pensiya, əməkhaqları, müavinətlər artırılıb. Yəni benzin və dizel yanacağının qiymət artımına qədər dövlət tərəfindən 2019-2020-ci illərdə bir sıra sosial əhəmiyyətli layihələr gerçəkləşdirilib.
Təkcə 2019-cu ildə ölkəmizdə bir sıra sosial paketlər reallaşdırılıb.
2019-cu ildən başlayaraq Azərbaycan Prezidentinin təşəbbüsü ilə iki inqilabi sosial paket həyata keçirilib. Pandemiya dövründə əhaliyə və biznesə dəstək paketləri icra olunub.
Prezident İlham Əliyevin təsdiq etdiyi sosial paketlərə əsasən, 2019-cu ilin aprel və oktyabr aylarında ölkədə maaşlar, təqaüdlər, müavinətlər və digər ödənişlər kəskin artırılıb. Minimum əməkhaqqı iki dəfə artırılaraq 250 manata çatdırılıb, dövlət sektorunda əməkhaqları 20%-100% həcmində yüksəldilib. Ölkəmizdə minimum aylıq pensiya 200 manata çatdırılıb və 72,4% artırılıb. Azərbaycan minimum pensiyanın alıcılıq qabiliyyəti indeksinə görə MDB ölkələri və Gürcüstan nəzərə alınmaqla 1-ci yerə, minimum əməkhaqqının alıcılıq qabiliyyəti indeksi üzrə 2-ci yerə yüksəlib.
2019-cu ilin ardıcıl iki sosial paketi çərçivəsində sosial müavinət və təqaüdlər orta hesabla 100 faiz artırılıb. Yeni təqaüd növləri – sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlara və 1-ci dərəcə əlilliyi olan şəxslərə qulluq edənlər, müharibə veteranları üçün Prezidentin aylıq təqaüdləri təsis edilib. Həmçinin, məcburi köçkünlərin müavinətləri, tələbələrin təqaüdləri ciddi şəkildə artırılıb. 800 min insanın problemli kredit narahatlığına son qoyulub və s.
2019-cu ildəki iki sosial paketin əhatə dairəsi ümumilikdə 4,2 mln. nəfər olub (əhalinin 42 faizi). Maliyyə yükü 2019-cu il üçün 2,3 mlrd. manat, 2020-ci il üçün isə 3 mlrd. manat təşkil edib.
Pandemiya dövründə də sosial paket gerçəkləşdirilib.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyilə ölkədə koronavirus (COVID-19) pandemiyasına qarşı genişmiqyaslı tədbirlər görülməklə, məşğulluğa və sosial rifaha dəstək məqsədilə fəal siyasət həyata keçirilib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən elan edilən yeni dəstək tədbirləri üçün 3,5 milyard manat ayrılıb. Pandemiya ilə əlaqədar sosial dəstək tədbirləri təqribən 5 milyona yaxın vətəndaşı əhatə edib.
Məşğulluq və sosial rifaha dəstək məqsədilə 4 istiqamət üzrə 12 tədbir olmaqla, sosial dəstək tədbirləri əhalinin təqribən 5 milyon nəfərini əhatə edib, 190 manat birdəfəlik ödəmə proqramının əhatə dairəsi 3 dəfə artırılaraq 600 min şəxsi əhatə edib, aprel və may aylarında həmin şəxslərə ödəniş tam təmin edilib. Sərtləşdirilmiş karantin rejimi tətbiq olunan rayonlar (şəhərlər) üzrə 3-cü, 4-cü və 5-ci və dekabr ayında ölkə üzrə 6-cı dəfə ödəniş edilib və il ərzində bu ödəmə üçün 450 milyon manat sərf olunub, 100 min ailəyə ərzaq payı verilib, özünüməşğulluq proqramının əhatə dairəsi genişləndirilib (12 min ailə, maliyyə yükü 70 mln. manat), ödənişli ictimai iş yerlərinin sayı 90 minə çatdırılıb, ünvanlı dövlət sosial yardımı qaydaları sadələşdirilib və əhatə dairəsi genişləndirilib. Artım 14 min ailəni - 58 min ailə üzvünü əhatə edib, bu artım üçün ayrılan əlavə vəsait 8 mln. manat təşkil edib. Əlillik müddəti başa çatan şəxslərin ödəniş müddəti uzadılıb (14 min nəfərə şamil olunub, ayrılan əlavə vəsait 3 mln. manat), 65 yaşdan yuxarı 15 min tənha şəxsə və tənha əlilliyi olan şəxsə evlərində sosial xidmət göstərilib, əhaliyə sosial ödənişlərin davamlılığı təmin edilib, bu məqsədlə Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun ehtiyatından istifadə olunub (250 mln. manat).
2020-ci ilin dekabrında təsdiq olunmuş yeni sosial dəstək paketinə əsasən, şəhid ailələrinə və 20 Yanvar şəhidlərinin ailələrinə aylıq müavinətlər 300 manatdan 500 manatadək artırılıb ki, bu da 66.7% artım deməkdir. Həmçinin, “Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı” üçün aylıq Prezident təqaüdü 1500 manatdan 1800 manata qaldırılıb. “Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı” adı verilmiş şəxslərə aylıq 2 min manat veriləcək. Əlillik dərəcəsinə görə verilən müavinətlər 40% artırılıb.
Postkonflikt dövründə geniş sosial dəstək paketlərinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
2019-2020-ci illərdə həyata keçirilmiş sosial paketlər -pensiya, əməkhaqlarının, müavinətlərin və sair artımı cəmiyyətimizin nisbətən aztəminatlı
hissəsini yanacaq qiymətinin qalxmasına görə bəzi çətinliklərdən sığorta edilməsində nə kimi rol oynayacaq?
Sosioloqlar və iqtisadçılar hesab edirlər ki, qiymət artımına qədər dövlət tərəfindən böyük işlər görülüb, bu baxımdan qiymət artımı əvvəlcədən görülən tədbirlər nəticəsində cəmiyyətin nisbətən aztəminatlı təbəqəsinə, həssas qruplara hər hansı bir zərər vurmayacaq.
“Qiymət tənzimlənməsinə qədər müavinətlər, pensiyalar, əməkhaqları artırılıb”
Tanınmış siyasi ekspert, “SƏS” qəzetinin baş redaktoru Bəhruz Quliyev “Bakı-Xəbər”ə “Dünyada iqtisadi kataklizm cərəyanı söz yox ki, bir sıra qiymət artımlarına da öz təsirini göstərir və bu xüsusda yanacağın qiymətinin artırılması da sözügedən iqtisadi kataklizmlərin bir parçasıdır” - deyə bildirdi.
Ekspertin sözlərinə görə, Azərbaycanda yanacağa təyin edilən yeni qiymət hətta Tarif Şurasının artım qərarından sonra belə, qonşu region ölkələrindəki və digər ölkələrdəki qiymətlərdən aşağıdır, ucuzdur: “Başqa tərəfdən, o da sirr deyil ki, mövcud qlobal pandemiya dövründə Azərbaycan dövləti xalqın sağlamlığının təhlükəsizliyinin təminatı üçün bir sıra mühüm, önləyici qərarlar qəbul etdi, yeni xəstəxanalar tikildi, müxtəlif ən müasir tipli tibbi avadanlıqların təchizatı həyata keçirildi, sosial siyasət davam etdirildi. Ən əsası isə Qarabağın düşmən işğalından azad olunması uğrunda aparılan 44 günlük zəfər yürüşündə böyük qələbə qazandıq. Etiraf edək ki, bütün bunlar – istər pandemiya, istərsə də müharibə böyük maliyyə və xərclər tələb edir və söz yox ki, güclü iqtisadiyyatı, valyuta ehtiyatları olan Azərbaycan dövləti bu tələblərin öhdəsindən layiqincə gəldi və qarşıdakı zaman kəsimində də gələcək. O cümlədən, hazırda da pandemiya davam edir və eləcə də düşmən tərəfindən dağıdılmış, viran qoyulmuş, talan edilmiş Qarabağımızın bərpası, yenidən qurulması üçün çoxsaylı layihə işlənilir, hazırlanır. Habelə, tikinti-quruculuq işləri aparılacaq həmin ərazilərimizdə yüzlərlə yeni iş yerinin açılacağı da sirr deyil. Belə olan halda, yanacağa qoyulan yeni qiymətdən əldə olunan gəlir bilavasitə həmin istiqamətlərə də xərclənəcək. Həmçinin, sosial və s. layihələrin icrası da davam etdirilir, dövlət vətəndaşların rifah halının daha da yaxşılaşdırılması üçün ən münbit siyasi addımlarını atmaqdadır.
Digər tərəfdən, bu gün yanacağın qiymətinin artırılmasından öz kirli məqsədləri üçün istifadə edən bəzi dairələr süni ajiotaj yaratmaq cəhdləri ilə dövlətin qarşıya qoyduğu məqsədlərinə kölgə salmağa cəhdlər göstərirlər. Məsələn, iddia edirlər ki, guya ictimai nəqliyyatda gediş haqları qaldırılacaq, yaxud un və un məhsullarının qiymətləri artacaq, valyuta bahalaşacaq və s. Ancaq həmin sahələrə aid olan strukturlar da rəsmi qaydada bəyan etdilər ki, onlar qiymətlərin qaldırılması üçün Tarif Şurasına müraciət etməyiblər və bu kimi qənaətdə də deyillər. Bütün bunlardan nəticə çıxara bilməyən və yanlış fikir yürüdənlərin iddiaları da söz yox ki, öz təsdiqini tapmır. Əslində, iqtisadiyyatımızın dünya iqtidsadiyyatı ilə uzlaşması da bir gerçəklikdir və söz yox ki, Azərbaycan istər bu, istərsə də digər proseslərdən kənarda qala bilməz”.
B.Quliyev hesab edir ki, əgər belə bir hal baş verərsə, məhz onda mənfi hallar barədə danışmaq olar: “Ancaq fakt budur ki, heç bir mənfi hal yoxdur. Əksinə, Azərbaycan dövləti dünyanın aparıcı iqtisadi, habelə enerji təminatçısı rolunu icra edən dövlətlərindən biri olduğu üçün, habelə regional və dünyəvi iqtisadi fonda söz sahibinə çevrildiyi üçün müxtəlif artım proseslərində iştirakçıya çevrilir, çünki dünyada önəmli iqtisadi aktor olaraq qəbul olunur, dəyərləndirilir, paralel addımların atılması isə belə bir mühitdə labüddür. Ona görə də düşünürəm ki, yanacağa tətbiq edilən qiymət artımının digər sahələrə, eləcə də sosial kəsimə hər hansı bir mənfi təsiri olmayacaq”.
B.Quliyev onu da bildirdi ki, Azərbaycan dövləti qiymət artımına qədər bir sıra sosial layihələr həyata keçirməklə, pensiya, əməkhaqqı və müavinətləri artırmaqla gözlənə biləcək təhlükənin qarşısını ala bilib: “Dövlət tərəfindən həyata keçirilən mühüm işlər nəticəsində əhalinin aztəminatlı təbəqəsinin, həssas qrupların müavinətləri artırılıb, pensiyaların və əməkhaqlarının da artımı baş verib. Yəni qiymət tənzimlənməsinə qədər müavinətlər, pensiyalar, əməkhaqları artırlıb, dövlət öz vətəndaşını hərtərəfli qayğı ilə əhatə edib. Dövlət bu addımı atmazdan əvvəl vətəndaşın, həssas qruplara aid əhalinin maddi rifahının yaxşılaşdırılması istiqamətində tədbirlər görüb. Odur ki, bunun vətəndaşlarımıza hər hansı bir zərəri olmayacaq” - deyə B.Quliyev əlavə etdi.
İradə SARIYEVA
