Məhəmməd Əsədullazadə: “Yaxşı olardı ki, ABŞ kimi bir ölkə tarixdə olmayan və kiçik bir hadisəni dövlət səviyyəsinə gətirib bu barədə açıqlama verməsin”
Məlum olduğu kimi, ABŞ prezidenti Donald Tramp erməniləri növbəti dəfə məyus edib. Tramp 1915-ci il hadisələrinin 103 illiyi ilə bağlı çıxışında “erməni soyqırımı” ifadəsini işlətməyib. ABŞ prezidenti məlum hadisələri “böyük fəlakət” adlandırıb. Ancaq Tramp “erməni soyqırımı” ifadəsini işlətməsə də, çıxışındakı ifadələr son dərəcə sərt və emosional təsir bağışlayır.
Belə ki, onun bununla bağlı açıqlamaları əvvəlki müraciətindən çox sərtdir: “Bu gün 20-ci əsrin ən böyük kütləvi qırğınlarından birini, Osmanlı imperiyasının son illərində 1.5 milyon erməninin deportasiya edilməsi, qətlə yetirilib ölümə göndərilməsini xatırlayırıq. Biz 1915-ci ildəki qorxunc hadisələri xatırlayır və itirilmiş həyatlara və çoxsaylı zərərçəkənlərə görə kədərlənirik. Biz, eyni zamanda, zorakılıqları dayandırmağa çalışan və sağ qalanlara yardım göstərib icmaların bərpasında əməyi olan və o cümlədən, zorakılığa son qoymağa çalışıb sonra isə erməni xalqına kömək etmək üçün Yaxın Şərqdə maliyyə toplayan ABŞ-ın Osmanlı imperiyasındakı səfiri Henri Morgentau kimi hər kəsi minnətdarlıqla anırıq”.
Çıxışda faciəni yaşamış çox sayda erməninin Birləşmiş Ştatlarda yeni həyat qurub, ölkəyə verdiyi saysız töhfələr vurğulanır. ABŞ prezidenti “böyük fəlakət” kimi fəlakətlərin təkrarlanmamalı olduğunu bildirib. Həmçinin, keçmişin ağrılı səhifələrinin tanınmasının daha tolerant bir gələcək qurulması üçün irəliyə doğru atılan addım olduğunu deyib: “Biz bu acı gündə həlak olanların xatirəsini anaraq və daha yaxşı bir gələcək qurmaq işinə sadiq qalaraq, bütün dünyada ermənilərlə çiyin-çiyinə dayanırıq”.
Göründüyü kimi, Tramp “erməni soyqırımı” ifadəsini işlətməsə də, kifayət qədər sərt antitürk ovqatında mövqe sərgiləyib. Ən azından, çıxışın məzmunu belə təsir bağışlayır. O da məlumdur ki, son illər Suriya və digər məsələlərlə bağlı Türkiyə ilə Birləşmiş Ştatlar arasında ciddi fikir ayrılığı var. Tərəflər bir sıra məsələlərdə hələ də uzlaşa bilməyiblər. O baxımdan Trampın belə sərt məzmunlu açıqlama ilə çıxış etməsində iki ölkə arasında olan gərgin münasibətlərin nə kimi rolu var?
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Məhəmməd Əsədullazadə buna bir neçə kontekstdən yanaşdı: “Hər il olduğu kimi, bu il də qondarma “erməni soyqırımı”nın tanıdılması barədə xaricdə erməni lobbisinin və antitürk mərkəzlərinin fəaliyyəti genişlənir. Antitürk mərkəzləri Türkiyəyə qarşı öz kəskin təzyiqlərini həyata keçirmək üçün erməni lobbisinin bu qondarma “soyqırım” avantürasından istifadə edirlər. Tarixdə belə bir hadisənin olmamasına rəğmən, Türkiyəyə qarşı bu ədalətsiz mövqe əsasən bu ölkənin regional nüfuzunun zəiflədilməsinə hesablanıb. 24 apreldə erməni lobbisi bir neçə ölkənin parlamentində bu qondarma “soyqırım”ın tanınması istiqamətində işlər aparır. Qeyd edim ki, bəzi ölkələr bu “soyqırımı” tanısalar da, bunun Türkiyəyə qarşı hər hansı hüquqi bazası ola bilməz. Ermənistan, lobbi qruplaşması və erməni diasporu neçə illərdir ABŞ-ın bu “soyqırımı” tanımasına çalışırlar. ABŞ-ın dövlət maraqları qondarma “soyqırımı” tanımayaraq, daim ermənilərin ümidlərini puç edib. ABŞ prezidentləri bu illər ərzində “erməni soyqırımı” ifadəsini işlətməməklə Türkiyə ilə əlaqələrin kəsilməsinə getmirlər. Son illər Türkiyə ilə ABŞ arasında müəyyən qədər soyuq küləklər əsməsinə baxmayaraq, qeyri-standart siyasəti ilə tanınan prezident Tramp “soyqırım” kəlməsini işlətmədi. ABŞ Türkiyənin regional bir dövlət kimi əhəmiyyətini görür və tərəflər NATO-da müttəfiqdirlər. Ancaq yaxşı olardı ki, ABŞ kimi bir ölkə tarixdə olmayan və kiçik bir hadisəni dövlət səviyyəsinə gətirib bu barədə açıqlama verməsin. ABŞ arxivlərində Osmanlıda belə bir soyqırımın olması barədə hər hansı bir dəlil yoxdur. Sadəcə, ermənilərin xəyanəti nəticəsində köç olub və bu zaman müəyyən qədər erməni ölüb. O da məlumdur ki, FETÖ və Suriya məsələlərində Vaşinqtonla Ankara arasında fikir ayrılıqları yaşanır. Təəssüf ki, tərəflər bununla bağlı ortaq məxrəcə gəlməyiblər. Trampın bu dəfə ritorikanı bir qədər sərtləşdirməsi məhz bu faktorlarla bağlı ola bilər. Ancaq hesab edirəm ki, bəlli bir dövrdən sonra bunlar yoluna düşər”.
Vidadi ORDAHALLI
