Yaxın Şərqdə cərəyan edən hadisələr burada təhdidlərin miqyasının daha da genişləndiyini, hər an dünya savaşının yaşana biləcəyini istisna etmir. Artıq dünya miqyasında burada Rusiya ilə Qərb ölkələri arasında savaşın ola biləcəyinə dair xəbərdarlıqların sayı artmaqdadır. Amma yaranmış vəziyyətdə ekspertlər digər bir təhlükəli prosesə diqqət çəkir.
Söhbət Suriya ərazisində İran və İsrail arasında faktiki başlanmış savaşdan gedir. Xatırladaq ki, bu günlərdə İsrail Suriyanın Hüms vilayətinin şərqində yerləşən və prezident Bəşər Əsədə bağlı olan T-4 aviabazasına raket zərbələri endirib. Hərbi bazaya atılan 8 raket Suriyanın hava hücumundan müdafiə sistemi tərəfindən zərərsizləşdirilsə də, bir neçə raket bazaya düşüb. Nəticədə ölən və yaralananlar var ki, onlardan üçü iranlı hərbçidir. Rusiya Müdafiə Nazirliyinin məlumatında qeyd edilib ki, hücumu İsrailin iki F-15 təyyarəsi təşkil edib: “Onlar Livan ərazisindən aviabazaya raket zərbələri endirib. Onların 5 raketi havada məhv edilsə də, 3-ü bazaya düşüb”.
İranın ali rəhbərinin köməkçisi Əli Əkbər Vilayəti bildirib ki, ölkəsi İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin Hüms vilayətindəki aviabazaya zərbəsini cavabsız qoymayacaq. Onun sözlərinə görə, aviabazaya zərbə İsrailin törətdiyi cinayətdir. İsrailin “Maariv”qəzeti yazır ki, qarşıdakı günlər ərzində Təl-Əviv və Tehran arasında Suriyadakı savaşın daha da güclənməsini gözləmək olar: “İsrail Suriyanın Hüms şəhəri yaxınlığında yerləşən T4 bazasına hücum etdiyinə dair iddianı nə qəbul, nə də təsdiq edir. Eyni zamanda, ABŞ və Rusiyanın İsrailin bu aksiyanı inkar etmək qabiliyyətini tamamilə pozduğu görünür. Beləliklə, Tramp və Putin arasında getdikcə daha çox qızışan açıq müzakirələr, milli maraqlar və nüfuz mübarizəsi İsrailin təhlükəsizliyinə təsir göstərəcək.
Obama və Tramp administrasiyaları dövründə Yaxın Şərqdə möhkəmlənən Rusiya hegemonluğu, xüsusilə də Moskvanın Suriyada iştirakı və nəzarəti İsrailin təhlükəsizlik maraqlarını radikal şəkildə dəyişir. Birləşmiş Ştatlarla sıx birləşmə və ruslarla birgə koordinasiya mexanizmi arasında vurnuxan İsrail, aprelin 9-da göründüyü kimi, bir-birinə mesaj göndərmək üçün ondan “piyada” kimi istifadə edən super güclərlə çox həssas bir tarazlıq tapmalıdır. Nəhayət, amerikalılar Rusiyanı media vasitəsilə xəbərdar etməkdən xoşbəxt olduqlarını bildirdilər; əslində, onlar hücumdan əvvəl israillilər tərəfindən məlumatlandırılıblarmış. Hücum hədəfinə gəldikdə, onun İranın dron bazası olduğu görünür. Bu, Suriyadan gələn və elə həmin bazaya İsrail təyyarələrinin ötən həmləsində əldə edilən məlumatlarla təsdiqlənir.
İsrail həqiqətən hücumun icraçısı olsaydı, rusların hücumdan qəzəblənəcəyini və İsrailə barmaq silkələyəcəyini ehtimal etmək mümkün idi. Suriyanın cavab tədbiri də bəri başdan nəzərə alınmalıydı. Əsəd rejiminin Duma şəhərinə kimyəvi hücumundan dərhal sonra baş verən hücum repressiya hərəkəti deyil və bu əməliyyat fərqli məqsədlə həyata keçirilib. Lakin ən azı beynəlxalq səviyyədə qanuniləşdirilməsi baxımından kimyəvi hücumdan bir gün sonra təcavüz kimi qəbul edilmədiyindən, o, Suriyaya məqsədli hücum niyyətindən məhrum edilə bilməz.
Hücumun vaxtı mövcud şərtlərlə müəyyən edilib, bəlkə də hücumun həyata keçirilməsi barədə qərar qəbuletmə prosesi daha da sürətləndirib.
Rusiya ilə ABŞ arasındakı qarşıdurmadan savayı, şimal arenasında baş verən bu hadisənin əsas izahı Suriya torpaqlarında İsraillə İran arasında birbaşa hərbi qarşıdurmadır. Agentlər vasitəsilə kölgə müharibəsi və ya yarış artıq yoxdur. Görünür, İsraillə İran arasında qarşıdurma məhdud, birbaşa hərbi qarşıdurmaya çevrilir. İki ay ərzində ən azı iki məlum hadisədə İran döyüşçüləri və zabitlərinin İsrail hava qüvvələrinin həmləsi ilə öldürüldüyünü görməzdən gəlmək mümkün deyil. Yəqin ki, Suriyadakı davamlı İran konsolidasiyasına baxmayaraq, İsrail “əlcəyi çıxarmaq” qərarına gəlib. Döyüş günündən iki ay əvvəl İran PUA-sı ələ keçirilib və İsrail döyüş təyyarəsi vurulub, medianın susmasına baxmayaraq, pərdə arxasında çox şeylər baş verib. İranın Suriyadakı fəaliyyətinin mahiyyəti ilə bağlı milli xəbərlərə və xarici nəşrlərdəki yazılara böyük miqdarda əmək sərf edilib. İsrailin bu nəşrlərdəki “barmaq izi” aydın görünüb.
İsrailin mesajlarına baxmayaraq, iranlılar proqramlarında qərarlı idi, sanki heç bir şey olmamış kimi işlərinə və İsrail tərəfindən müəyyən edilmiş “qırmızı xətlər”i keçməyə davam etdilər, amma hava qüvvələrinin Suriyadakı hədəflərə hücumu bərpa edəcəyini də bildirdilər. Buna baxmayaraq, media səssiz qaldı və hadisələr aprelin 9-dək tamamilə sakit axarda inkişaf etməyə davam etdi. Önümüzdəki günlərdə İsrailin şimalda hazırlıqlı olması, Suriya tərəfdən cavab verilmə və kimyəvi silah istifadə edildikdən sonra Suriyaya istiqamətli hücum ehtimalı nəzərə alınaraq, gərginlik xüsusilə yüksək olacaq”.
NAHİD
