Rusiyanın qarşı olmasına baxmayaraq, Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşması davam edir. Vəziyyəti təhlil edən əksər ekspertlər isə bu qənaətdədir ki, hazırda Qərblə ciddi ixtilaf yaşayan Rusiya Ermənistana kifayət qədər diqqət ayıra bilmədiyindən, vəziyyətdən istifadə edən İrəvan sürətlə Avropa İttifaqının orbitinə daxil olmağı düşünür. Elə Ermənistan parlamentinin Avropa İttifaqı ilə genişləndirilmiş və hərtərəfli tərəfdaşlıq haqqında sazişi təsdiqləməsi də bunun nəticəsi sayılır.
Düzdür, İrəvan hələ ötən ilin noyabrında Avropa İttifaqı ilə genişləndirilmiş və hərtərəfli tərəfdaşlıq haqqında sazişi imzalamışdı. Amma Rusiyanın istəyinin əksinə olaraq, prosesin dərinləşməsi gözlənilmirdi. İndi Kremlin Qərblə münasibətlərinin daha da kəskinləşdiyi bir vaxtda İrəvan Rusiyanın mövqelərini nəzərə almadan və ona sözün əsl mənasında xəyanət edərək Avropa İttifaqı ilə münasibətlərini daha da dərinləşdirməkdə maraqlı olduğunu ortaya qoydu. Rusiyalı ekspert Aleksey Fenenko bildirir ki, Kreml yenə Ermənistanda açıq-aşkar antirusiya əhval-ruhiyyəsinin gücləndiyinə şahidlik edir: “Hələ 2017-ci ildə Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə Assosiasiya Sazişi barədə razılığı dərhal Moskvada narahatlıq doğuran münasibət yaratdı. Çünki çoxları strateji müttəfiq hesab etdikləri ölkənin belə qəfil kursu dəyişəcəyini gözləmirdi. İndi də Ermənistan Avropa İttifaqı ilə münasibətlərini praktiki olaraq genişləndirməyi düşünür. Ümumiyyətlə, bu sırf siyasi nümayişdir, çünki Ermənistanın sazişdən iqtisadi səmərəsi sıfıra bərabərdir. MDB ölkələri arasında NATO ilə ən böyük tərəfdaşlıq proqramı məhz Ermənistandadır”.
Ermənistan parlamentinin Avropa İttifaqı ilə genişləndirilmiş və hərtərəfli tərəfdaşlıq haqqında sazişi təsdiqləməsi, belə görünür ki, Moskvanın Ermənistan sarıdan narahatlığını daha da artıracaq. Belə vəziyyət isə öz növbəsində Kremli Dağılq Qarabağ məsələsində mövqeyini dəyişməyə məcbur edən əsas faktorlardan sayılır. Çünki Qarabağ münaqişəsi Ermənistana ən yüksək təsir vasitələrindən biri sayılır. Hər halda, baş verənlərin münaqişəyə mütəlq mənada təsiri olacaq. Ən azı o baxımdan ki, Ermənistan bununla faktiki olaraq Rusiyanın nəzarətindən çıxmağı düşünür. Başqa bir tərəfdən, İrəvan elə Qarabağ məsələsində Avropa İttifaqının köməyi ilə Kremlin mövqelərini zəiflətməyi düşünür. Burada hesab olunur ki, atılan addımlar nəticəsində Avropa İttifaqının Qarabağ konflitkinə təsiri daha da artacaq. Hadisələin bu səpkidə inkişafı isə Moskvanın niyyətləri ilə üst-üstə düşmür. Bu fonda Moskvanın İrəvana daha çox diqqət ayıraraq Ermənistanı cəzalandırması qaçılmaz sayılır.
Burada bir məsələni qeyd edək ki, Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma fonunda Ermənistan Qarabağ məsələsində müəyyən təhriflərə də yol verməyə çalışır. Bunu Ermənistan parlamentinin Avropa İttifaqı ilə genişləndirilmiş və hərtərəfli tərəfdaşlıq haqqında sazişi təsdiqləməsi fonunda verilən açıqlamalar da aydın surətdə göstərir. Belə ki, Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini Karen Nazaryanın sözlərinə görə, sənəd siyasi, iqtisadi və ticarət sahəsində ikitərəfli münasibətləri tənzimləyir. Sazişə əsasən, Ermənistan qanunvericiliyinin Avropa İttifaqının hüquqi aktları ilə uyğunlaşdırılması nəzərdə tutulur. Burada Karen Nazaryanın toxunduğu məsələlərdən biri isə məhz Qarabağ konflikti ilə bağlı olub. O bildirir ki, sazişdə ATƏT-in Minsk Qrupu çərçivəsində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə mümkün qədər tez nail olmağıın vacibliyi dəqiq şəkildə əks olunub. Karen Nazaryan daha sonra qeyd edib ki, sazişdə konfliktin BMT nizamnamələrində, ATƏT-in Helsinki Yekun Aktında əks olunan prinsiplər, o cümlədən güc tətbiq etməmə, xalqların öz müqəddəratını təyinetmə, ərazi bütövlüyü əsasında həlli də əksini tapan məqamlar sırasındadır. Onun sözlərinə görə, burada Avropa İttifaqının tənzimləmə prosesinə dəstəyinə dair öhdəliyi də təsbit edilib. Karen Nazaryan bu gün Ermənistan parlamentində Avropa İttifaqının Azərbaycanla sazişdə də bu mövqeyi ifadə edəcəyinə ümidvar olduqlarını bildirib.
Lakin məsələnin mahiyyətinə diqqət yetirdikdə erməni rəsmisinin burada xeyli yanlışlıq və təhriflərə yol verdiyi müşahidə olunur. Əvvəla, Karen Nazaryanın dediklərindən belə çıxır ki, münaqişə güc tətbiq edilmədən həllini tapmalıdır və Avropa İttifaqının yanaşması da məhz bundan ibarətdir. Halbuki, beynəlxalq hüquq Azərbaycana istənilən an ərazi bütövlüyünü məhz güc tətbiqi ilə bərpa etmək imkanı verir. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirlyinin Mətbuat xidmətinin rəhbəri Hikmət Hacıyev isə Karen Nazaryanın digər ciddi təhriflərə yol verdiiyni də diqqətə çatdırır. Onun sözlərinə görə, Ermənistan rəsmiləri Avropa İttifaqı ilə İrəvan arasında imzalanmış sazişdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı məqamı siyasi spekulasiya alətinə çevirir: “Müxtəlif səviyyələrdə Ermənistan rəsmiləri Avropa İttifaqının adından danışmağa və qurumla Ermənistan arasında imzalanmış sazişi siyasi spekulyasiya və propaqanda obyektinə çevirməyə cəhd edirlər.
İlk növbədə onu qeyd etmək lazımdır ki, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə məşğul olmağa Avropa İttifaqının mandatı və ya səlahiyyəti yoxdur.
Ermənistan tərəfinin əsassız iddialarına baxmayaraq, Avropa İttifaqı ilə Ermənistan arasında imzalanmış əməkdaşlıq sazişinin preambula hissəsində Helsinki Yekun Aktına istinadən qeyd olunan prinsiplər heç bir hüquqi öhdəlik xarakteri daşımır. Avropa İttifaqından rəsmi şəkildə Azərbaycan tərəfinə verilən məlumatda bildirilib ki, müqavilə hüququna dair Vyana Konvensiyasına uyğun olaraq sözügedən sazişin preambula hissəsi hüquqi öhdəlik daşımır. Bununla yalnız rəsmi İrəvanın Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsində tərəf olması Aİ tərəfindən bir daha təsbit olunur”.
XİN rəsmisinin sözlərinə görə, Avropa İttifaqının Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyü və suverenliyinə dəstəyi yüksək səviyyələrdə dəfələrlə ifadə olunub: “Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Donald Tusk Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə 2017-ci ilin fevralında Brüsseldə keçirdiyi birgə mətbuat konfransında Avropa İttifaqının Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, suverenliyi və müstəqilliyini dəstəklədiyini vurğayıb.
Bu ilin fevralında Brüsseldə keçirilmiş Avropa İttifaqı-Azərbaycan Əməkdaşlıq Şurasının 15-ci iclası çərçivəsində xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovla keçirilmiş mətbuat konfransında Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Federika Moqerini Avropa İttifaqının Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, suverenliyi və müstəqilliyini tam şəkildə dəstəklədiyini bildirib.
2017-ci il noyabrın 24-də Avropa İttifaqının Brüsseldə keçirilən Şərq Tərəfdaşlığı Sammitinin Birgə Bəyannaməsində Şərq Tərəfdaşlığının bütün dövlətlərinin ərazi bütövlüyü, müstəqilliyi və suverenliyi birmənalı olaraq bir daha dəstəklənib. Xüsusi vurğulanmalıdır ki, Birgə Bəyannamədə Avropa İttifaqının Xarici Siyasət və Təhlükəsizlik Qlobal Strategiyasına istinad edilib. Qlobal Strategiyada Avropa İttifaqının üzv və qonşu dövlətlərinin ərazi bütövlüyü beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlər çərçivəsində qeyd edilib. Birgə Bəyannamənin digər bəndində Şərq Tərəfdaşlığı ölkələrinin ərazilərində baş verən bütün münaqişələrin beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında həll olunması vurğulanıb. Avropa Parlamentinin 2013-cü ildə qəbul edilmiş qətnaməsində bir Şərq Tərəfdaşlığı ölkəsi tərəfindən digərinin ərazisinin işğal edilməsinin Şərq Tərəfdaşlığının fundamental prinsip və məqsədlərini pozduğu qeyd olunaraq, münaqişənin BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri əsasında həll edilməli olduğu vurğulanır. Odur ki, Avropa İttifaqının yüksək rəsmilərinin açıqlamaları və Aİ-nin sənədlərində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə tam və birmənalı dəstəyi ifadə edən mövqe dəfələrlə ifadə olunub”.
Bütün bunlar, əslində, Ermənistanın Qarabağ məsələsində Avropa İttifaqının adından spekulasiyalarının heç bir əsasının olmadığını göstərir. Elə Ermənistanın “armenianreport” saytı da istər diplomatik, istərsə də hərbi müstəvidə İrəvanın cəhdlərinin fiasko ilə nəticələndyini yazır. Sayt bildirir ki, Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma Moskvanın Qarabağ məsələsində Azərbaycanı daha çox dəstəkləməsinə rəvac verəcək: “Ölkə rəsmiləri tərəfindən Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma fonunda belə Rusiya rəsmi İrəvanın yeganə müttəfiqi kimi qələmə verilsə də, bu əslində belə deyil. Ermənistanın “strateji müttəfiqi” hesab olunan Moskva Azərbaycanla da hərbi əməkdaşlığı davam etdirir. Yəqin ki, bundan sonra həmin əməkdaşlığın miqyası daha da genişlənəcək”. Ermənistanın sabiq müdafiə naziri Vaqharşaq Arutyunyanın Rusiya ilə bağlı açıqlamasını şərh edən sayt yazır ki, keçmiş nazir kimi, erməni siyasi elitasının böyük əksəriyyəti Rusiya ilə bağlı yalan təbliğat apararaq erməni ictimaiyyətini aldatmağa çalışır. Qeyd edilir ki, Rusiya bu gün Azərbaycan və Türkiyə ilə diplomatik, hərbi sahələrdə əməkdaşlığı inkişaf etdirir: “Bununla yanaşı, Türkiyə, Gürcüstan və Pakistan Azərbaycanın strateji müttəfiqləridir. Türkiyə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi səbəbindən 25 ildir ki, Ermənistanı iqtisadi blokadada saxlayır”. Dörd günlük aprel müharibəsini xatırladan sayt yazır ki, hərbi əməliyyatlar Rusiya istehsalı olan silahlarla həyata keçirildi və Ermənistan məğlubiyyətə uğradı. Saytda Azərbaycanın regiondakı digər bir müttəfiqindən də bəhs edilir. Qeyd olunur ki, Gürcüstan Azərbaycanla hərbi sazişlər imzalayıb, eləcə də rəsmi Tiflis Bakının Dağlıq Qarabağ siyasətini dəstəkləyir. Sayt Azərbaycan-Pakistan münasibətlərinə də toxunaraq vurğulayır ki, Pakistan müttəfiqlik siyasətinə sadiq qalaraq, Ermənistanla heç bir diplomatik əlaqə qurmayıb. “Armenianreport” Azərbaycan ordusunun öz arsenalını İsrail və Rusiya hərbi texnikası ilə doldurduğunu yazır. Bütün bu faktların fonunda qeyd olunur ki, siyasi mənzərə Ermənistanın regionda təkləndiyini göstərir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
